Στοχευμένους ελέγχους για τη διαχείριση των φυσικών κλιματικών κινδύνων σε επίπεδο πελάτη και συναλλαγής ξεκινά το 2027 η τραπεζική εποπτεία της ΕΚΤ. Παρότι πάνω από το 90% των εποπτευόμενων τραπεζών αναγνωρίζει πλέον τη σημασία αυτών των κινδύνων, σοβαρές αδυναμίες παραμένουν, ενώ η ασφάλιση και η κρατική στήριξη που μέχρι σήμερα απορροφούσαν μέρος των ζημιών βρίσκονται υπό πίεση.
.
Η περιορισμένη επίδραση των κλιματικών καταστροφών στους τραπεζικούς ισολογισμούς δεν αποτελεί ασφαλή ένδειξη περιορισμένου κινδύνου. Αυτό επισημαίνει ανάλυση της τραπεζικής εποπτείας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία προειδοποιεί ότι οι διαθέσιμες εκτιμήσεις πιθανότατα υποτιμούν το συνολικό μέγεθος των φυσικών κινδύνων που συνδέονται με το κλίμα και την υποβάθμιση της φύσης.
Από το 2027, η ΕΚΤ θα πραγματοποιήσει εις βάθος ελέγχους σε ένα πρώτο δείγμα τραπεζών, εξετάζοντας πώς μετρούν και διαχειρίζονται αυτούς τους κινδύνους στους πελάτες και στις επιμέρους χρηματοδοτήσεις τους. Το δείγμα θα διευρυνθεί σταδιακά το 2028 και το 2029. Συμπληρωματικά, στο πανευρωπαϊκό stress test του 2027 οι τράπεζες θα εκτιμήσουν ζημιές από πλημμύρες πριν και μετά την επίδραση της ασφάλισης και της κρατικής υποστήριξης.
Η ασφάλιση και το κράτος δεν αποτελούν δεδομένη προστασία
Σύμφωνα με την ανάλυση, οι ασφαλιστικές αποζημιώσεις και οι δημόσιες παρεμβάσεις έχουν μέχρι σήμερα περιορίσει τη μεταφορά των οικονομικών ζημιών στις τράπεζες. Έτσι, οι επιπτώσεις σε δανειολήπτες, εξασφαλίσεις και οικονομική δραστηριότητα δεν έχουν αποτυπωθεί πλήρως στις πιστωτικές ζημιές.
Ωστόσο, η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των ακραίων φαινομένων οδηγεί σε υψηλότερα ασφάλιστρα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε αποχώρηση ασφαλιστικών εταιρειών από αγορές. Παράλληλα, τα περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια ενδέχεται να μειώσουν τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να λειτουργούν ως έσχατος μηχανισμός αποζημίωσης.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος των απωλειών στα νοικοκυριά, στις επιχειρήσεις και στις τράπεζες. Η διαθεσιμότητα ασφάλισης επηρεάζει επίσης τη δυνατότητα χρηματοδότησης, την αποτίμηση και τη ρευστότητα περιουσιακών στοιχείων. Η ΕΚΤ επισημαίνει, επιπλέον, τον κίνδυνο αλληλοτροφοδότησης δημοσιονομικής και τραπεζικής πίεσης, λόγω και των κρατικών ομολόγων που διακρατούν οι τράπεζες.
Οι κρυμμένες ζημιές πίσω από ένα προβληματικό δάνειο
Ένα κρίσιμο πρόβλημα είναι ότι οι τράπεζες δεν αναγνωρίζουν πάντοτε τη σύνδεση μιας πιστωτικής ζημιάς με ένα κλιματικό συμβάν. Η ανάλυση χρησιμοποιεί το παράδειγμα ξενοδοχείου που πλήττεται από ισχυρή καταιγίδα και στη συνέχεια αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες λόγω της μείωσης του τουρισμού στην περιοχή.
Αν η επιχείρηση αθετήσει αργότερα τις δανειακές υποχρεώσεις της, η ζημιά μπορεί να καταγραφεί ως αποτέλεσμα χαμηλής κερδοφορίας ή υψηλού δανεισμού, χωρίς να συνδεθεί με το αρχικό φυσικό φαινόμενο. Η δυσκολία είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν οι επιπτώσεις εμφανίζονται σταδιακά, όπως στην περίπτωση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας για ένα παράκτιο ξενοδοχείο.
Η σύνδεση των πιστωτικών δεδομένων με πληροφορίες για ακραία καιρικά φαινόμενα μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό ευάλωτων κλάδων και στη βελτίωση των μοντέλων κινδύνου. Η ΕΚΤ χαρακτηρίζει τέτοιες προσεγγίσεις καλή πρακτική.
Τα μοντέλα δεν καλύπτουν όλο το εύρος των κινδύνων
Οι τράπεζες έχουν προχωρήσει περισσότερο στην αξιολόγηση των επιπτώσεων στις εξασφαλίσεις, όπου η σύνδεση μεταξύ φυσικής ζημιάς και οικονομικής απώλειας είναι ευκολότερο να αποτυπωθεί. Δυσκολότερη παραμένει η μέτρηση των συνεπειών από διακοπές λειτουργίας, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ευρύτερες μακροοικονομικές επιπτώσεις.
Σημαντικά κενά υπάρχουν και στα δεδομένα τοποθεσίας. Η χρήση της έδρας μιας επιχείρησης ως υποκατάστατου της θέσης των παραγωγικών εγκαταστάσεών της μπορεί να αποκρύψει μεγάλο μέρος της έκθεσης. Η ανάλυση επικαλείται έρευνα σύμφωνα με την οποία αυτή η προσέγγιση μπορεί να αφήσει εκτός υπολογισμού έως και το 70% των αναμενόμενων επενδυτικών απωλειών σε σύγκριση με στοιχεία ανά περιουσιακό στοιχείο.
Τα μοντέλα συχνά δεν αποτυπώνουν επαρκώς συνδυασμένα φαινόμενα, όπως ζέστη και ξηρασία, επαναλαμβανόμενες καταστροφές ή αλυσιδωτές διαταραχές. Υπάρχει, πάντως, και πιθανότητα υπερεκτίμησης όταν δεν λαμβάνονται υπόψη ασφαλιστικές καλύψεις ή επενδύσεις προσαρμογής. Η συνολική ανησυχία της ΕΚΤ παραμένει ότι σημαντικοί κίνδυνοι μπορεί να υποεκτιμώνται.
Προσαρμογή και διατήρηση της χρηματοδότησης
Η μείωση του δανεισμού προς ευάλωτες περιοχές ή κλάδους μπορεί να περιορίσει την έκθεση μιας τράπεζας, αλλά ταυτόχρονα να στερήσει χρηματοδότηση από επιχειρήσεις που χρειάζονται κεφάλαια για να προσαρμοστούν. Γι’ αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία η αξιολόγηση μέτρων ανθεκτικότητας των πελατών, όπως η αντιπλημμυρική προστασία ή οι ανθεκτικότερες καλλιέργειες.
Η ανάλυση παρουσιάζει αναδυόμενες πρακτικές, όπως γεωχωρική παρακολούθηση χαρτοφυλακίων, όρια συγκέντρωσης σε ευάλωτες περιοχές και εξέταση πολλαπλών κλιματικών σεναρίων. Διευκρινίζει ότι οι συγκεκριμένες πρακτικές παρατίθενται ενημερωτικά και δεν αποτελούν νέες εποπτικές απαιτήσεις.
Η ΕΚΤ θα ανοίξει επίσης διάλογο με τις τράπεζες για την αντίδρασή τους σε ακραία συμβάντα: πώς στηρίζουν τους πελάτες, παρέχουν ρευστότητα και χρηματοδοτούν την αποκατάσταση. Στόχος είναι να ενισχυθεί η ανθεκτικότητά τους και να διατηρηθεί η χρηματοδοτική τους ικανότητα καθώς οι φυσικοί κίνδυνοι αυξάνονται.
Η ΕΚΤ ξεκινά στοχευμένους ελέγχους φυσικών κλιματικών κινδύνων το 2027, προειδοποιώντας για υποεκτίμηση ζημιών και πιέσεις στην ασφαλιστική κάλυψη.