Το 2025 συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από τη Συμφωνία του Παρισιού και παράλληλα μια δεκαετία από ένα ορόσημο για την κλιματική δικαιοσύνη: την πρώτη δικαστική απόφαση που υποχρέωσε κράτος να μειώσει ταχύτερα τις εκπομπές του για να προστατεύσει τους πολίτες του από την κλιματική αλλαγή.
.
Η υπόθεση Urgenda, που επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας το 2019, θεωρείται από τις πρώτες ενδείξεις ενός παγκόσμιου κύματος κλιματικών αγωγών, το οποίο – σύμφωνα με ακτιβιστές – διαμόρφωσε μια νέα νομική αρχιτεκτονική για την προστασία του κλίματος.
Τους τελευταίους 12 μήνες, η νομική δράση οδήγησε σε σειρά σημαντικών αποφάσεων και απτών αλλαγών σε διαφορετικές χώρες και τομείς.
Η χρονιά ξεκίνησε με ισχυρό συμβολισμό, όταν δικαστήριο στη Σκωτία έκρινε παράνομη την έγκριση των πετρελαϊκών και αερίου πεδίων Rosebank και Jackdaw στη Βόρεια Θάλασσα, επειδή δεν είχαν ληφθεί υπόψη οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από την καύση των εξορυσσόμενων ορυκτών καυσίμων. Η απόφαση βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε ετυμηγορία του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου το 2024, σε υπόθεση που είχε κινήσει η ακτιβίστρια Sarah Finch. Η ίδια απόφαση οδήγησε και στην ακύρωση της άδειας για νέο ανθρακωρυχείο στο Whitehaven της Κάμπρια, με την εταιρεία να αποσύρει τελικά τα σχέδιά της.
Παράλληλα, στη Βραζιλία, ακτιβιστικές οργανώσεις κατάφεραν να μπλοκάρουν τα σχέδια για τη μεγαλύτερη λιθανθρακική μονάδα της χώρας. Το εργοστάσιο Nova Seival και το ορυχείο Guaíba, στην πολιτεία Rio Grande do Sul, αποσύρθηκαν επισήμως τον Φεβρουάριο του 2025, έπειτα από πολυετή νομικό αγώνα που υποστήριζε ότι παραβιάζονταν οι κλιματικές υποχρεώσεις της χώρας και οι διαδικασίες αδειοδότησης.
Στη Γερμανία, αν και δικαστήριο απέρριψε την αγωγή Περουβιανού αγρότη κατά της ενεργειακής εταιρείας RWE για αποζημιώσεις λόγω τήξης παγετώνα, η υπόθεση άνοιξε τον δρόμο για νέες διεκδικήσεις. Αργότερα μέσα στο έτος, Πακιστανοί αγρότες των οποίων οι καλλιέργειες καταστράφηκαν από πλημμύρες ξεκίνησαν νέα νομική διαδικασία κατά μεγάλων ρυπαντών.
Στον τομέα του greenwashing, η αυστραλιανή EnergyAustralia προχώρησε σε συμβιβασμό με ομάδα γονέων, αναγνωρίζοντας ότι οι αντισταθμίσεις άνθρακα δεν αναιρούν τη ζημιά από τις εκπομπές και ζητώντας συγγνώμη από 400.000 πελάτες. Ήταν η πρώτη υπόθεση στην Αυστραλία που αφορούσε ισχυρισμούς περί «ανθρακικής ουδετερότητας».
Ιδιαίτερης σημασίας ήταν και οι γνωμοδοτήσεις δύο διεθνών δικαστηρίων τον Ιούλιο. Το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναγνώρισε το δικαίωμα σε υγιές κλίμα, ενώ το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης υπογράμμισε ότι τα κράτη οφείλουν να αποτρέπουν τη βλάβη στο κλιματικό σύστημα, διαφορετικά ενδέχεται να υποχρεωθούν σε αποζημιώσεις.
Στην Αυστραλία, δικαστήριο ακύρωσε την επέκταση του μεγαλύτερου ανθρακωρυχείου της Νέας Νότιας Ουαλίας, καθώς δεν είχαν ληφθεί υπόψη οι εκπομπές «scope 3» από την καύση του εξαγόμενου άνθρακα. Στη Γερμανία, δικαστήριο της Φρανκφούρτης απαγόρευσε στην Apple να προωθεί το Apple Watch ως «carbon neutral», κρίνοντας ότι οι σχετικοί ισχυρισμοί δεν τεκμηριώνονταν επαρκώς.
Στις ΗΠΑ, η Χαβάη δεσμεύτηκε, έπειτα από αγωγή νέων πολιτών, να χαράξει οδικό χάρτη μηδενικών εκπομπών για τις μεταφορές έως το 2045, ενώ στη Νέα Υόρκη μεγάλες εταιρείες κρέατος κατέληξαν σε συμβιβασμούς για παραπλανητικούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς.
Στην Ευρώπη, το Ηνωμένο Βασίλειο αναγκάστηκε να παρουσιάσει νέο κλιματικό σχέδιο μετά από δικαστική απόφαση που έκρινε το προηγούμενο ανεπαρκές, ενώ στη Νορβηγία τρεις άδειες πετρελαϊκών πεδίων κρίθηκαν παράνομες λόγω ελλιπούς εκτίμησης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Οι υποθέσεις αυτές, που εκτείνονται από την ακύρωση έργων ορυκτών καυσίμων έως τον περιορισμό παραπλανητικών ισχυρισμών, αποτυπώνουν τη δυναμική της κλιματικής δικαιοσύνης το 2025 και τη σταδιακή ενσωμάτωση της κλιματικής προστασίας στο νομικό οπλοστάσιο κρατών και κοινωνιών.
Πηγή: The Guardian
Τους τελευταίους 12 μήνες, η νομική δράση οδήγησε σε σειρά σημαντικών αποφάσεων και απτών αλλαγών σε διαφορετικές χώρες και τομείς.