Με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από ό,τι αναμενόταν αντιμετωπίζει η οικονομία της ευρωζώνης την απότομη αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου που προκάλεσαν οι αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές, σύμφωνα με ανάλυση οικονομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
.
Οι Oscar Arce, Gerrit Koester και Beatrice Pierluigi επισημαίνουν ότι οι διαρθρωτικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών έχουν μειώσει σημαντικά την ευαισθησία της ευρωπαϊκής οικονομίας στις διακυμάνσεις των ορυκτών καυσίμων. Την ίδια στιγμή, οι επενδύσεις που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη και η μεγαλύτερη από την αναμενόμενη δημοσιονομική ώθηση έχουν λειτουργήσει υποστηρικτικά για την οικονομική δραστηριότητα.
Η εκτίμηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι υψηλότερες τιμές ενέργειας έχουν αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις και έχουν συμβάλει στην άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων διεθνώς. Παρά το σοκ, όμως, η οικονομία της ευρωζώνης συνέχισε να αναπτύσσεται, ενώ οι επιχειρηματικές έρευνες εξακολουθούν να δείχνουν επέκταση της δραστηριότητας.
Η εξάρτηση από το πετρέλαιο έχει μειωθεί στο μισό
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι η αλλαγή στην ενεργειακή ένταση της οικονομίας.
Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ εκτιμούν ότι η ευρωζώνη είναι σήμερα περίπου κατά το ήμισυ τόσο εξαρτημένη από το πετρέλαιο όσο ήταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Αυτό σημαίνει ότι μια συγκεκριμένη αύξηση της τιμής του αργού μεταφέρεται με μικρότερη ένταση στο συνολικό κόστος παραγωγής και στην οικονομική δραστηριότητα σε σχέση με το παρελθόν.
Παράλληλα, η μεγαλύτερη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και πυρηνικά έχει περιορίσει σε αρκετές χώρες τη σύνδεση μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου και του κόστους ηλεκτρισμού.
Η μεταβολή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης. Η αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου εξακολουθεί να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά η μετάδοση του σοκ στο σύνολο της οικονομίας είναι μικρότερη από ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες.
Η AI γίνεται «ούριος άνεμος» για την ανάπτυξη
Ένας δεύτερος, πολύ διαφορετικός παράγοντας είναι το επενδυτικό κύμα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΕΚΤ, το AI-related trade έχει εξελιχθεί σε σημαντικό tailwind για την ευρωζώνη, με τις παραγγελίες εξαγωγών τεχνολογικών προϊόντων και τους κλάδους που συνδέονται με την AI να εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις.
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με το εάν το νέο παγκόσμιο επενδυτικό κύμα σε AI, data centers, chips και ψηφιακές υποδομές μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα και να οδηγήσει σε υψηλότερο επίπεδο επενδύσεων μετά από μια μακρά περίοδο σχετικά ασθενέστερης ανάπτυξης στην Ευρώπη.
Για την ευρωζώνη, η επίδραση είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή λειτουργεί ως αντίβαρο στο αρνητικό shock από την ενέργεια. Ωστόσο, η ΕΚΤ δεν θεωρεί δεδομένο ότι αυτή η υποστήριξη θα συνεχιστεί με την ίδια ένταση.
Δημοσιονομική ώθηση 0,5% του ΑΕΠ
Ισχυρότερη από ό,τι αναμενόταν αποδείχθηκε και η δημοσιονομική πολιτική.
Η συνολική fiscal impulse υπολογίζεται στο 0,5% του ΑΕΠ της ευρωζώνης, περίπου διπλάσια από εκείνη που αναμενόταν στα τέλη του προηγούμενου έτους.
Κύρια αιτία είναι οι αυξημένες δημόσιες δαπάνες της Γερμανίας για άμυνα και υποδομές. Η δημοσιονομική επέκταση στη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης προσφέρει στήριξη στη ζήτηση σε μια χρονική περίοδο κατά την οποία οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές λειτουργούν προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Το στοιχείο αυτό ενισχύει τη συζήτηση μεταξύ των policymakers για το κατά πόσο η ευρωπαϊκή οικονομία εισέρχεται σε διαφορετικό καθεστώς, με υψηλότερες επενδύσεις, μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες και πιθανώς υψηλότερα επιτόκια σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία.
Η πράσινη μετάβαση ως μηχανισμός οικονομικής ανθεκτικότητας
Η ανάλυση αναδεικνύει και μια διαφορετική διάσταση της ενεργειακής μετάβασης. Η μεγαλύτερη διείσδυση renewables και άλλων low-carbon πηγών δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο μείωσης των εκπομπών, αλλά και ως μηχανισμός περιορισμού της έκθεσης της οικονομίας στις διεθνείς τιμές των ορυκτών καυσίμων.
Όσο μικρότερη είναι η εξάρτηση από πετρέλαιο και φυσικό αέριο, τόσο λιγότερο έντονα μεταδίδονται γεωπολιτικά shocks σε ηλεκτρισμό, παραγωγικό κόστος και πληθωρισμό.
Η εξέλιξη αυτή δεν εξαλείφει τον ενεργειακό κίνδυνο. Δείχνει όμως ότι οι αλλαγές στο ευρωπαϊκό energy mix μπορούν να μειώσουν την οικονομική ευπάθεια σε διαταραχές των διεθνών αγορών.
Η ΕΚΤ προειδοποιεί ότι η στήριξη μπορεί να είναι προσωρινή
Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ αποφεύγουν πάντως να θεωρήσουν τη σημερινή ανθεκτικότητα μόνιμη.
Η ισχυρότερη παγκόσμια ζήτηση μπορεί να εξασθενήσει, η δημοσιονομική ώθηση δεν είναι απεριόριστη και το σημερινό AI investment boom μπορεί επίσης να χάσει δυναμική. Εάν ταυτόχρονα επιδεινωθούν οι γεωπολιτικές εντάσεις ή σημειωθούν νέες διαταραχές στις ενεργειακές αγορές, η ευρωζώνη θα παραμείνει ευάλωτη.
Η συγκεκριμένη ισορροπία είναι ιδιαίτερα σημαντική και για τη νομισματική πολιτική. Η ΕΚΤ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια energy-led άνοδο του πληθωρισμού, την ώρα που η πραγματική οικονομία παραμένει ισχυρότερη από ό,τι θα αναμενόταν υπό ένα τόσο μεγάλο ενεργειακό shock.
Σύμφωνα με το Reuters, στην ΕΚΤ βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη συζήτηση για περαιτέρω αυξήσεις επιτοκίων, με μια τρίτη αύξηση μέσα στο 2026 να αναμένεται τον Δεκέμβριο.
Η εικόνα που περιγράφουν οι οικονομολόγοι της κεντρικής τράπεζας είναι επομένως σύνθετη: η ευρωζώνη έχει γίνει λιγότερο ενεργειακά ευάλωτη και δέχεται ταυτόχρονα στήριξη από AI investment και δημοσιονομικές δαπάνες, αλλά οι ίδιοι παράγοντες που στηρίζουν την ανάπτυξη μπορούν να κρατήσουν ισχυρή τη ζήτηση και να δυσκολέψουν την επιστροφή του πληθωρισμού στον στόχο.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ενεργειακή μετάβαση εμφανίζεται όχι μόνο ως climate policy αλλά και ως παράγοντας μακροοικονομικής ανθεκτικότητας, ενώ η AI αναδεικνύεται σε μια νέα πηγή επενδυτικής δυναμικής για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Πηγή: Reuters,
Η μικρότερη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, οι ΑΠΕ, οι επενδύσεις στην AI και η δημοσιονομική ώθηση βοήθησαν την ευρωζώνη να αντιμετωπίσει καλύτερα το ενεργειακό σοκ, σύμφωνα με οικονομολόγους της ΕΚΤ.