Οι αγορές άνθρακα μπαίνουν σε μια νέα φάση, με αυστηρότερες απαιτήσεις για ποιότητα, διαφάνεια και αξιοπιστία, καθώς η εφαρμογή του Article 6 της Συμφωνίας του Παρισιού, οι εξελίξεις στην ευρωπαϊκή πολιτική και το νέο SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0 δημιουργούν πιο σαφή σήματα ζήτησης για υψηλής ακεραιότητας carbon credits και αξιόπιστες αφαιρέσεις άνθρακα.
.
Σύμφωνα με ανάλυση της Deloitte, η ανάπτυξη της αγοράς δεν είναι δεδομένη. Θα εξαρτηθεί από το αν εξελιχθούν ταυτόχρονα η ποιότητα της προσφοράς, οι κανόνες λογιστικής καταγραφής, οι απαιτήσεις για claims, η διαφάνεια των registries και η εταιρική διακυβέρνηση γύρω από την αγορά και χρήση πιστώσεων άνθρακα.
Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: τα carbon credits δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την πραγματική μείωση εκπομπών.
Πρώτα μείωση εκπομπών, μετά τα credits
Η Deloitte τοποθετεί τις αγορές άνθρακα μέσα σε μια σαφή ιεραρχία κλιματικής δράσης.
Οι επιχειρήσεις πρέπει πρώτα να αποφεύγουν και να μειώνουν τις εκπομπές στις δικές τους δραστηριότητες και στις αλυσίδες αξίας τους. Σε περιπτώσεις όπου οι εκπομπές προκύπτουν από κοινά συστήματα, μπορούν να αξιοποιούνται παρεμβάσεις σε επίπεδο δραστηριότητας ή κλάδου, όπως καθαρότερη ενέργεια, υλικά χαμηλότερου άνθρακα ή πιο βιώσιμα logistics.
Τα carbon credits βρίσκονται σε διαφορετικό επίπεδο και δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο της άμεσης απανθρακοποίησης.
Η διάκριση αυτή γίνεται ακόμη πιο σημαντική με το νέο Corporate Net-Zero Standard V2.0 της SBTi, το οποίο διαχωρίζει την επίτευξη των ίδιων των εταιρικών στόχων από τη χρηματοδότηση ευρύτερης κλιματικής δράσης.
Νέα ζήτηση από Article 6 και CORSIA
Η ζήτηση στις αγορές άνθρακα αρχίζει να αποκτά πιο δομικά χαρακτηριστικά.
Περισσότερες χώρες ενσωματώνουν στις εθνικά καθορισμένες συνεισφορές τους τη δυνατότητα χρήσης internationally transferred mitigation outcomes στο πλαίσιο του Article 6, ενώ το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τον στόχο του 2040 ανοίγει τη συζήτηση για περιορισμένη χρήση διεθνών credits υψηλής ποιότητας.
Παράλληλα, το CORSIA δημιουργεί κλαδική ζήτηση στην αεροπορία.
Κατά τη Deloitte, αυτές οι εξελίξεις μετακινούν σταδιακά τα carbon markets από μια περιορισμένη εθελοντική αγορά βιωσιμότητας σε εργαλείο που συνδέεται με την κλιματική πολιτική, την κατανομή κεφαλαίων και τη διαχείριση κινδύνων.
Το νέο SBTi αλλάζει το πλαίσιο
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο νέο SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0.
Το πρότυπο διατηρεί σαφή διαχωρισμό μεταξύ των carbon credits και της επίτευξης των άμεσων εταιρικών στόχων, αλλά εισάγει τη νέα έννοια της Ongoing Emissions Responsibility.
Για αυτή τη μελλοντικά υποχρεωτική ευθύνη, η κλιματική δράση που χρηματοδοτείται θα πρέπει να είναι εκ των υστέρων επαληθευμένη, συντηρητικά ποσοτικοποιημένη, πρόσθετη, προστατευμένη έναντι leakage και reversal risks και να διαθέτει σαφή διακυβέρνηση.
Τα credits θα πρέπει επίσης να αποσύρονται όταν χρησιμοποιούνται για σχετικό claim, χωρίς διπλή καταμέτρηση ή επαναχρησιμοποίηση.
Η ουσία είναι ότι η αγορά απομακρύνεται από τη γενική έννοια του «offsetting» και περνά σε πολύ πιο αυστηρή ταξινόμηση ανάλογα με τον τύπο της πίστωσης και τη χρήση της.
Δεν είναι όλα τα carbon credits ίδια
Η Deloitte τονίζει ότι οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζουν όλα τα credits ως ισοδύναμα.
Τα emission-reduction credits μπορούν να υποστηρίζουν contribution claims ή ορισμένες επιλέξιμες χρήσεις συμμόρφωσης. Τα avoidance credits αντιμετωπίζουν ακόμη αυστηρότερο έλεγχο ως προς το baseline και την additionality.
Οι nature-based removals μπορούν να προσφέρουν επιπλέον οφέλη για τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα, αλλά απαιτούν αυστηρό έλεγχο για μονιμότητα, κινδύνους αναστροφής και δικαιώματα γης.
Οι durable removals θεωρούνται πιο κατάλληλες για την εξουδετέρωση υπολειπόμενων εκπομπών στο net zero.
Παράλληλα, μονάδες που έχουν εγκριθεί βάσει Article 6, credits επιλέξιμα για CORSIA και πιστοποιήσεις στο ευρωπαϊκό CRCF λειτουργούν με διαφορετικούς κανόνες και δεν είναι αυτόματα εναλλάξιμα.
Τρεις πυλώνες για τη νέα αγορά άνθρακα
Στην Ευρώπη διαμορφώνεται σταδιακά μια νέα αρχιτεκτονική γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες.
Ο πρώτος είναι η εθελοντική αγορά άνθρακα, η οποία έχει περάσει τα τελευταία χρόνια από έντονη κρίση εμπιστοσύνης λόγω αμφισβητήσεων για additionality, permanence, leakage, weak baselines και double counting.
Ο δεύτερος είναι το Article 6 της Συμφωνίας του Παρισιού. Το Article 6.2 επιτρέπει συνεργασίες μεταξύ κρατών μέσω μεταβιβαζόμενων αποτελεσμάτων μείωσης εκπομπών, ενώ το Article 6.4 δημιουργεί έναν μηχανισμό πιστώσεων υπό την εποπτεία του ΟΗΕ.
Η πρώτη έγκριση έκδοσης credits στο πλαίσιο του μηχανισμού του Παρισιού τον Φεβρουάριο του 2026 αποτέλεσε, σύμφωνα με την Deloitte, ένδειξη μετάβασης από τη φάση σχεδιασμού κανόνων στην πραγματική λειτουργία της αγοράς.
Ο τρίτος πυλώνας είναι η compliance και compliance-adjacent χρήση, όπου εντάσσονται μεταξύ άλλων το CORSIA και οι αναδυόμενοι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί.
Article 6 δεν σημαίνει αυτόματα υψηλή ακεραιότητα
Η εξουσιοδότηση μέσω Article 6 μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο διπλής καταμέτρησης, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ποιότητας.
Οι αγοραστές εξακολουθούν να χρειάζονται due diligence για την αξιοπιστία του baseline, τον κίνδυνο over-crediting, την αξιοπιστία του registry, τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές δικλίδες, την ευθύνη σε περίπτωση reversal και τους συμβατικούς όρους.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για έργα δασών και χρήσης γης.
Η Deloitte εκτιμά ότι το Article 6 θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ διεθνούς προσφοράς και ευρωπαϊκής ζήτησης, αλλά μόνο εφόσον οι λογιστικοί κανόνες της Συμφωνίας του Παρισιού συνδυαστούν με αυστηρές αρχές ακεραιότητας.
Το CRCF ως ευρωπαϊκή υποδομή ποιότητας
Παράλληλα, το ευρωπαϊκό Carbon Removals and Carbon Farming Certification Framework διαμορφώνεται ως νέα υποδομή πιστοποίησης για μόνιμες αφαιρέσεις άνθρακα, carbon farming και αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα.
Η πραγματική αξία του πλαισίου θα εξαρτηθεί από το πόσο αξιόπιστες θα είναι οι μεθοδολογίες πιστοποίησης και πόσο ξεκάθαρα θα οριστούν οι επιτρεπόμενες χρήσεις των μονάδων, τα claims, η διάρκεια της αποθήκευσης και ο επιμερισμός των κινδύνων.
Η αγορά περνά από τον όγκο στην ποιότητα
Η επόμενη περίοδος των carbon markets θα κριθεί λιγότερο από τον συνολικό αριθμό credits που διατίθενται και περισσότερο από την ποιότητά τους.
Οι εταιρείες θα πρέπει να εξετάζουν αν κάθε μονάδα είναι πραγματικά πρόσθετη, συντηρητικά ποσοτικοποιημένη, ανεξάρτητα επαληθευμένη, μοναδικά καταχωρισμένη και προστατευμένη από double counting.
Για τις αφαιρέσεις άνθρακα, κρίσιμα ζητήματα είναι η διάρκεια αποθήκευσης, ο κίνδυνος reversal, το monitoring και η ευθύνη σε περίπτωση απώλειας του αποθηκευμένου άνθρακα.
Στα nature-based projects, η αξιολόγηση πρέπει να επεκτείνεται και στα δικαιώματα γης, στις κοινωνικές δικλίδες και στις επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα.
Οι επιχειρήσεις πρέπει να προετοιμαστούν πριν αυξηθεί η ζήτηση
Η Deloitte εκτιμά ότι η αγορά μπορεί να γίνει πιο επιλεκτική τα επόμενα χρόνια, με ισχυρότερη ζήτηση για credits υψηλής ακεραιότητας, methane abatement projects και durable removals.
Για τις επιχειρήσεις, η πρόκληση είναι να καθορίσουν εγκαίρως πού ακριβώς χωρούν οι αγορές άνθρακα μέσα στη στρατηγική μετάβασής τους.
Αυτό σημαίνει διαχωρισμό μεταξύ άμεσων μειώσεων, Beyond Value Chain Mitigation, Ongoing Emissions Responsibility και neutralization, καθώς και θέσπιση συγκεκριμένων κριτηρίων ποιότητας πριν ξεκινήσει η αγορά credits.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η έγκαιρη εκτίμηση των μελλοντικών αναγκών για removals, καθώς μετά το 2035 η ζήτηση για υψηλής ποιότητας λύσεις μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
Το επικείμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο για high-quality international credits και η πιθανή χρήση τους στο πλαίσιο του στόχου της ΕΕ για το 2040 θα αποτελέσουν κρίσιμο τεστ. Αν οι κανόνες είναι περιορισμένοι, διαφανείς και αυστηροί, μπορούν να ενισχύσουν την αγορά και την παγκόσμια κλιματική χρηματοδότηση. Αν θεωρηθούν τρόπος χαλάρωσης της εγχώριας δράσης, υπάρχει κίνδυνος να βαθύνει ξανά το έλλειμμα εμπιστοσύνης.
Η ουσία είναι ότι οι αγορές άνθρακα δεν επιστρέφουν ως «άδεια για offsetting». Αναδομούνται γύρω από πιο αυστηρές έννοιες ακεραιότητας, διαφάνειας και ελεγχόμενων claims. Και όσο η ζήτηση για αξιόπιστες μονάδες αυξάνεται, οι εταιρείες που δημιουργούν από τώρα ισχυρή διακυβέρνηση, ποιοτικά φίλτρα και στρατηγική προμηθειών θα βρίσκονται σε καλύτερη θέση.
Το επικείμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο για high-quality international credits και η πιθανή χρήση τους στο πλαίσιο του στόχου της ΕΕ για το 2040 θα αποτελέσουν κρίσιμο τεστ.