Την παροχή 121 εκατ. επιπλέον δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ σε ενεργοβόρες βιομηχανίες την περίοδο 2026-2030 υποστήριξαν τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια παρέμβαση που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας ευρωπαϊκών επιχειρήσεων οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με υψηλό ενεργειακό και ανθρακικό κόστος.
.
Σύμφωνα με το Reuters, η πρόσθετη δωρεάν κατανομή θα μπορούσε να εξοικονομήσει για τις επιχειρήσεις περίπου 8,25 δισ. ευρώ σε κόστος άνθρακα, με βάση τις σημερινές τιμές των δικαιωμάτων. Η θέση των κρατών-μελών προβλέπει μεγαλύτερο αριθμό δωρεάν δικαιωμάτων από εκείνον που είχε αρχικά προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στους βασικούς ωφελούμενους περιλαμβάνονται παραγωγοί χημικών προϊόντων, επιχειρήσεις επεξεργασίας μετάλλων και βιομηχανίες κεραμικών και γυαλιού, δηλαδή κλάδοι στους οποίους η θερμότητα και τα καύσιμα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό μέρος της παραγωγικής διαδικασίας.
Η συζήτηση αφορά τα λεγόμενα «fall-back benchmarks» του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS), τα οποία χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της δωρεάν κατανομής σε δραστηριότητες που δεν καλύπτονται από ειδικό product benchmark. Στο σημερινό σύστημα υπάρχουν μεταξύ άλλων benchmarks που βασίζονται στη θερμότητα και στη χρήση καυσίμων.
Το EU ETS στηρίζεται στην αρχή ότι οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις πρέπει να παραδίδουν δικαιώματα για τις εκπομπές CO₂ που παράγουν. Μέρος των δικαιωμάτων δημοπρατείται, ενώ ένα άλλο μέρος εξακολουθεί να διατίθεται δωρεάν, κυρίως για τον περιορισμό του κινδύνου «carbon leakage» — της μεταφοράς δηλαδή παραγωγής και εκπομπών εκτός Ευρώπης σε χώρες με χαμηλότερο ή μηδενικό κόστος άνθρακα.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει, ωστόσο, ότι τα benchmarks μειώνονται σταδιακά ώστε να ενθαρρύνονται οι επιχειρήσεις να επενδύουν στην απανθρακοποίηση. Για την περίοδο 2026-2030 οι ρυθμοί μείωσης των benchmarks έχουν ήδη επικαιροποιηθεί, με την Επιτροπή να υποστηρίζει ότι το σύστημα πρέπει να συνεχίσει να προσφέρει προστασία έναντι του carbon leakage χωρίς να αναιρεί το κίνητρο για χαμηλότερες εκπομπές.
Η νέα κίνηση των κρατών-μελών κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση βραχυπρόθεσμα, καθώς αυξάνει προσωρινά τον αριθμό των δωρεάν δικαιωμάτων για συγκεκριμένες βιομηχανικές δραστηριότητες. Στόχος είναι να μετριαστεί η πίεση σε κλάδους στους οποίους οι διαθέσιμες τεχνολογίες απανθρακοποίησης παραμένουν περιορισμένες ή ιδιαίτερα ακριβές.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη αναγνωρίσει το πρόβλημα. Στην πρότασή της για τα fall-back benchmarks είχε εισηγηθεί αύξηση της δωρεάν κατανομής για την περίοδο έως το 2030, με στόχο την πρόσθετη προστασία βιομηχανιών που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένες στον κίνδυνο μεταφοράς παραγωγής εκτός ΕΕ. Η αρχική πρόταση έκανε λόγο για αξιοποίηση περίπου 80 εκατ. διαθέσιμων δικαιωμάτων, χωρίς να ενεργοποιηθεί ο λεγόμενος cross-sectoral correction factor.
Η θέση των κρατών-μελών, με τα 121 εκατ. πρόσθετα δικαιώματα που αναφέρει το Reuters, είναι επομένως περισσότερο γενναιόδωρη προς τη βιομηχανία από το αρχικό σχέδιο της Επιτροπής.
Η εξέλιξη φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ισορροπία μεταξύ δύο στόχων της ευρωπαϊκής πολιτικής: από τη μία πλευρά, της διατήρησης ενός ισχυρού σήματος τιμής άνθρακα που θα οδηγεί σε επενδύσεις χαμηλών εκπομπών και, από την άλλη, της προστασίας της ευρωπαϊκής παραγωγής από ανταγωνιστές που δεν επιβαρύνονται με αντίστοιχο κόστος.
Η δωρεάν κατανομή δεν καταργεί το συνολικό ανώτατο όριο εκπομπών του ETS, αλλά επηρεάζει το ποιος αναλαμβάνει άμεσα το οικονομικό κόστος των δικαιωμάτων και, κατά συνέπεια, το πόσο ισχυρό είναι το βραχυπρόθεσμο κίνητρο μιας επιχείρησης να επενδύσει σε τεχνολογίες απανθρακοποίησης.
Η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει ευρύτερη αναθεώρηση του EU ETS, με στόχο να συνδυαστούν η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και η επίτευξη του κλιματικού στόχου της ΕΕ για το 2040. Η πρόταση για τα heat και fuel benchmarks αποτελεί ξεχωριστό, στοχευμένο σκέλος αυτής της διαδικασίας.
Η τελική μορφή των κανόνων δεν έχει ακόμη αποφασιστεί. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να διαπραγματευθούν με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τις συνομιλίες να επιταχύνονται ώστε να υπάρξει συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη η ευρύτερη μεταρρύθμιση του ETS, για την οποία οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν συμφωνία το 2027. Η συζήτηση αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το πώς η ΕΕ θα συνδυάσει την πράσινη μετάβαση με την ανταγωνιστικότητα της ενεργοβόρου βιομηχανίας — ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος ενέργειας, οι παγκόσμιες εμπορικές πιέσεις και οι επενδύσεις απανθρακοποίησης βρίσκονται ταυτόχρονα στην κορυφή της ευρωπαϊκής βιομηχανικής ατζέντας.
Πηγή: Reuters
Η νέα κίνηση των κρατών-μελών κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση βραχυπρόθεσμα, καθώς αυξάνει προσωρινά τον αριθμό των δωρεάν δικαιωμάτων για συγκεκριμένες βιομηχανικές δραστηριότητες.