Η κλιματική απασχόληση αναδεικνύεται σε κεντρικό ζήτημα για τις οικονομίες παγκοσμίως, καθώς η μετάβαση σε ένα πιο ανθεκτικό και χαμηλών εκπομπών μοντέλο ανάπτυξης αναδιαμορφώνει τις αγορές εργασίας, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες αλλά και σημαντικές προκλήσεις. Σύμφωνα με τη νέα έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας «Jobs in a Changing Climate», που καλύπτει 93 οικονομίες, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα αλλά βασικό παράγοντα που επηρεάζει την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις και τις θέσεις εργασίας.
.
Η κλιματική απασχόληση συνδέεται άμεσα με την ικανότητα των οικονομιών να προσαρμόζονται σε ακραία φαινόμενα, να επενδύουν σε ανθεκτικές υποδομές και να αξιοποιούν νέες τεχνολογίες. Η έκθεση επισημαίνει ότι οι πολιτικές για το κλίμα μπορούν να ενισχύσουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας, εφόσον συνοδεύονται από μέτρα στήριξης εργαζομένων και επιχειρήσεων ώστε να προσαρμοστούν στις αλλαγές.
Κλιματική αλλαγή και οικονομικές απώλειες
Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι χωρίς επαρκή προσαρμογή, οι οικονομίες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν απώλειες ΑΕΠ έως και 1%–20% έως το 2050, με τις φτωχότερες και θερμότερες χώρες να πλήττονται περισσότερο. Η προληπτική προσαρμογή μπορεί να μειώσει τις απώλειες κατά περίπου 4 ποσοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις στο μισό.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη γεωργία. Υποδομές μεταφορών, ενέργειας και ύδρευσης βρίσκονται στο επίκεντρο των κινδύνων, επηρεάζοντας άμεσα την οικονομική δραστηριότητα και την απασχόληση. Ακραία φαινόμενα, όπως πλημμύρες και ξηρασίες, διαταράσσουν εφοδιαστικές αλυσίδες και μειώνουν την παραγωγικότητα επιχειρήσεων.
Οι φτωχότεροι πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι κοινωνικά ευάλωτες ομάδες εκτίθενται δυσανάλογα στους κινδύνους. Σε ορισμένες χώρες, έως και 68% των φτωχών ζουν σε περιοχές υψηλού κλιματικού κινδύνου, ενώ κλιματικά σοκ μπορούν να οδηγήσουν εκατομμύρια ανθρώπους πίσω στη φτώχεια μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Η κλιματική αλλαγή επιδρά επίσης στο ανθρώπινο κεφάλαιο, μέσω επιπτώσεων στην υγεία, τη διατροφή και την εκπαίδευση, δημιουργώντας μακροχρόνιες ανισότητες στην αγορά εργασίας.
Επιχειρήσεις υπό πίεση και χάσμα προσαρμογής
Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενα κόστη λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων. Η ανάλυση δείχνει ότι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, με απώλειες εσόδων και παραγωγικότητας έως και πολλαπλάσιες σε σχέση με μεγάλες εταιρείες, λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε χρηματοδότηση και τεχνογνωσία. Η ενίσχυση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και η βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ευαλωτότητα των επιχειρήσεων απέναντι σε κλιματικούς κινδύνους.
Η προσαρμογή ως μοχλός ανάπτυξης και θέσεων εργασίας
Η επένδυση σε ανθεκτικές υποδομές, εκπαίδευση και φυσικές λύσεις — όπως αποκατάσταση δασών και διαχείριση υδάτων — μπορεί να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και να επιταχύνει την ανάπτυξη. Σε πολλές χώρες, οι επενδύσεις προσαρμογής όχι μόνο αποτρέπουν ζημιές αλλά οδηγούν και σε καθαρά οικονομικά οφέλη σε σχέση με σενάρια χωρίς δράση.
Η φύση αναγνωρίζεται ως βασικό οικονομικό κεφάλαιο, καθώς η απώλεια δασών κοστίζει παγκοσμίως περίπου 379 δισ. δολάρια ετησίως σε γεωργική παραγωγή, ενώ οι λύσεις βασισμένες στη φύση μπορούν να προσφέρουν υψηλές αποδόσεις επένδυσης.
Η μετάβαση σε χαμηλές εκπομπές δημιουργεί ευκαιρίες
Τα σενάρια χαμηλών εκπομπών δείχνουν ότι η ενεργειακή μετάβαση — με έμφαση σε ανανεώσιμες πηγές — μπορεί να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια, να μειώσει το κόστος και να προσελκύσει επενδύσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, οι επιπτώσεις στο ΑΕΠ είναι ουδέτερες ή θετικές, ενώ ανοίγονται νέες αγορές για πράσινες τεχνολογίες και δεξιότητες.Η μετάβαση αυτή απαιτεί αναβάθμιση δεξιοτήτων εργαζομένων και ενεργές πολιτικές απασχόλησης ώστε να διασφαλιστεί δίκαιη προσαρμογή.
Μεγάλες επενδυτικές ανάγκες έως το 2030
Για την επίτευξη ανθεκτικής και χαμηλών εκπομπών ανάπτυξης, απαιτείται αύξηση επενδύσεων κατά περίπου 0,7%–7,1% του ΑΕΠ ετησίως στις περισσότερες χώρες έως το 2030, με σημαντικό ρόλο για τον ιδιωτικό τομέα και τις συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. Οι επενδύσεις αυτές δεν θεωρούνται μόνο κόστος για το κλίμα αλλά και ευκαιρία για ενίσχυση της παραγωγικότητας και μείωση μελλοντικών κινδύνων.
Συμπέρασμα: Η εργασία στο επίκεντρο της κλιματικής στρατηγικής
Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η επιτυχία της κλιματικής μετάβασης θα κριθεί από την ικανότητα των οικονομιών να δημιουργήσουν ποιοτικές θέσεις εργασίας και να προστατεύσουν τους εργαζομένους από τους κινδύνους της μετάβασης. Η ενσωμάτωση πολιτικών απασχόλησης στις κλιματικές στρατηγικές αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.
Πηγή: World Bank Group — Jobs in a Changing Climate
H κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα αλλά βασικό παράγοντα που επηρεάζει την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις και τις θέσεις εργασίας.