Η υπερθέρμανση κατά 1,5°C πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως συνθήκη του άμεσου μέλλοντος και όχι ως ένα μακρινό σενάριο, προειδοποιεί νέα έκθεση του βρετανικού Κοινοβουλίου.
.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να προσαρμόσουν εγκαίρως τις υποδομές και τις πολιτικές τους σε έναν κόσμο με συχνότερους καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες και άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Ο κόσμος πλησιάζει την παρατεταμένη αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα ταχύτερα από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί, σύμφωνα με νέα ανάλυση του Γραφείου Επιστήμης και Τεχνολογίας του βρετανικού Κοινοβουλίου.
Η έκθεση επισημαίνει ότι μεμονωμένα έτη με θερμοκρασία υψηλότερη από το όριο των 1,5°C έχουν ήδη καταγραφεί, ενώ οι προσωρινές υπερβάσεις αναμένεται να γίνουν συχνότερες μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Οι επιστήμονες εκτιμούν πλέον ότι η παρατεταμένη υπερθέρμανση κατά 1,5°C ενδέχεται να καταγραφεί στα τέλη της δεκαετίας του 2020 ή στις αρχές της δεκαετίας του 2030.
Στο 1,37°C η ανθρωπογενής υπερθέρμανση
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση, η υπερθέρμανση που προκαλείται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες έχει ήδη φθάσει περίπου τους 1,37°C σε σχέση με την περίοδο 1850-1900.
Η θερμοκρασία αυξήθηκε κατά περίπου 0,27°C μεταξύ του 2016 και του 2025, γεγονός που αναδεικνύει πόσο κοντά βρίσκεται ο πλανήτης στο όριο των 1,5°C και πόσο περιορίζεται το χρονικό περιθώριο για τη συγκράτηση της υπερθέρμανσης.
Το 2024 αποτέλεσε το πρώτο ημερολογιακό έτος κατά το οποίο η μέση παγκόσμια θερμοκρασία ξεπέρασε τους 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Ωστόσο, μία μεμονωμένη ετήσια υπέρβαση δεν σημαίνει ότι παραβιάστηκε επισήμως ο στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού.
Η επίσημη αξιολόγηση της μακροχρόνιας υπερθέρμανσης βασίζεται συνήθως σε μέσο όρο 20 ετών, ώστε να διαχωρίζεται η σταθερή κλιματική τάση από τις φυσικές ετήσιες διακυμάνσεις.
Πιθανότητα 91% για νέα υπέρβαση έως το 2030
Με βάση την τελευταία πολυετή πρόβλεψη του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, υπάρχει πιθανότητα 91% τουλάχιστον ένα έτος μεταξύ 2026 και 2030 να ξεπεράσει το όριο των 1,5°C.
Παράλληλα, η πιθανότητα η μέση θερμοκρασία ολόκληρης της περιόδου 2026-2030 να υπερβεί το συγκεκριμένο επίπεδο υπολογίζεται στο 75%.
Η έκθεση τονίζει ότι το όριο των 1,5°C δεν αποτελεί μια απόλυτη διαχωριστική γραμμή μεταξύ ενός ασφαλούς και ενός επικίνδυνου κλίματος. Οι κλιματικοί κίνδυνοι αυξάνονται σταδιακά με κάθε επιπλέον δέκατο του βαθμού, ενώ σημαντικές επιπτώσεις είναι ήδη ορατές.
Δεν θερμαίνονται όλες οι περιοχές με τον ίδιο ρυθμό
Η μέση παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλο τον πλανήτη. Οι χερσαίες περιοχές θερμαίνονται ταχύτερα από τους ωκεανούς, ενώ οι ακραίες θερμοκρασίες και οι έντονες βροχοπτώσεις μπορεί να αυξάνονται ταχύτερα από τη μέση θερμοκρασία.
Οι περιοχές υψηλού γεωγραφικού πλάτους αντιμετωπίζουν ακόμη εντονότερες μεταβολές. Η Αρκτική, για παράδειγμα, θερμαίνεται με ρυθμό σχεδόν τετραπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σε έναν κόσμο με μέση υπερθέρμανση 1,5°C, ορισμένες χώρες και περιοχές μπορεί να βιώσουν πολύ μεγαλύτερη άνοδο της θερμοκρασίας και σοβαρότερες επιπτώσεις.
Ο ρόλος του Ελ Νίνιο
Η φυσική μεταβλητότητα του κλίματος εξακολουθεί να επηρεάζει σημαντικά τις θερμοκρασίες από έτος σε έτος. Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι το φαινόμενο Ελ Νίνιο, το οποίο στο παρελθόν έχει συνδεθεί με ιστορικά ρεκόρ παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παραθέτει η κοινοβουλευτική ανάλυση, η πιθανή ενίσχυση των συνθηκών Ελ Νίνιο κατά την περίοδο 2026-2027 θα μπορούσε να αυξήσει προσωρινά τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία κατά 0,1°C έως 0,2°C πάνω από τη μακροχρόνια τάση.
Μια τέτοια εξέλιξη θα αύξανε τον κίνδυνο νέων ρεκόρ θερμοκρασίας, εντονότερων καυσώνων, ξηρασιών και πλημμυρών, με επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, στα οικοσυστήματα και στις κρίσιμες υποδομές.
Το Ελ Νίνιο, πάντως, δεν αλλάζει τη μακροπρόθεσμη πορεία της κλιματικής αλλαγής. Η πρόσθετη θερμότητα που προκαλεί προστίθεται στην ήδη αυξανόμενη θερμοκρασία λόγω των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Τι σημαίνει η υπέρβαση για τη Συμφωνία του Παρισιού
Η υπέρβαση των 1,5°C δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι προσπάθειες περιορισμού της κλιματικής αλλαγής έχουν αποτύχει.
Η κλίμακα και η διάρκεια μιας πιθανής υπέρβασης θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τις μελλοντικές εκπομπές. Η συγκράτηση της θερμοκρασίας όσο το δυνατόν χαμηλότερα παραμένει κρίσιμη, καθώς κάθε επιπλέον αύξηση ενισχύει τους κινδύνους για τις κοινωνίες, τα οικοσυστήματα και τις οικονομίες.
Η διαφορά ανάμεσα στην υπερθέρμανση κατά 1,5°C και κατά 2°C θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική. Ο περιορισμός της αύξησης της θερμοκρασίας μπορεί να αποτρέψει μέρος των σοβαρότερων επιπτώσεων και να μειώσει την πιθανότητα υπέρβασης κρίσιμων σημείων καμπής του κλιματικού συστήματος.
Η προσαρμογή γίνεται άμεση πολιτική προτεραιότητα
Η έκθεση υποστηρίζει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει πλέον να θεωρούν έναν κόσμο θερμότερο κατά 1,5°C ως βραχυπρόθεσμη πραγματικότητα.
Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα για κτίρια, μεταφορές, ενεργειακά δίκτυα, υδάτινους πόρους και αστικό σχεδιασμό θα επηρεάζουν τις κοινωνίες για δεκαετίες. Για τον λόγο αυτό, οι νέες υποδομές πρέπει να σχεδιάζονται ώστε να αντέχουν σε εντονότερους καύσωνες, ξηρασίες, πλημμύρες, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και υποβάθμιση των οικοσυστημάτων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι αλυσιδωτές επιπτώσεις μεταξύ αλληλοσυνδεόμενων συστημάτων. Μια βλάβη στο ηλεκτρικό δίκτυο, για παράδειγμα, μπορεί να επηρεάσει τις σιδηροδρομικές μεταφορές, ενώ η διακοπή λειτουργίας κέντρων δεδομένων μπορεί να προκαλέσει προβλήματα σε νοσοκομεία και υπηρεσίες υγείας.
Η νέα πραγματικότητα, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, απαιτεί ταυτόχρονη επιτάχυνση της προσαρμογής και της μείωσης των εκπομπών. Η υπέρβαση του 1,5°C μπορεί να βρίσκεται κοντά, όμως τα υψηλότερα επίπεδα υπερθέρμανσης δεν είναι αναπόφευκτα.
Πηγή: UK Parliament, Parliamentary Office of Science and Technology – «Understanding the 1.5°C global warming level: Implications for policy and adaptation», 17 Ιουλίου 2026.
Η έκθεση επισημαίνει ότι μεμονωμένα έτη με θερμοκρασία υψηλότερη από το όριο των 1,5°C έχουν ήδη καταγραφεί.