Το Reuters εισάγει τον όρο «θερμικές καταιγίδες» —«heat storms»— για να περιγράψει κύματα καύσωνα που, στην κορύφωσή τους, καλύπτουν τουλάχιστον το 1% της συνολικής επιφάνειας της Γης, δηλαδή περίπου 5,1 εκατ. τετραγωνικά χιλιόμετρα. Πρόκειται για μια κατηγορία που δημιούργησε το πρακτορείο στο πλαίσιο της σειράς «The Age of Heat Storms», με στόχο να αποτυπώσει τη γεωγραφική κλίμακα των μεγαλύτερων επεισοδίων ακραίας ζέστης.
.
Ο όρος αποτελεί μέρος της συγκεκριμένης αναλυτικής και δημοσιογραφικής προσέγγισης και δεν παρουσιάζεται ως καθιερωμένη μετεωρολογική ταξινόμηση. Η μεθοδολογία αναπτύχθηκε με τη συμβολή περίπου 24 ερευνητών και επιστημόνων και βασίζεται σε θερμοκρασιακά δεδομένα για περισσότερα από 1,04 εκατ. κελιά ενός πλέγματος που καλύπτει ολόκληρο τον πλανήτη. Αφετηρία της είναι το ιστορικό εύρος θερμοκρασιών της περιόδου 1961-1990, ώστε κάθε επεισόδιο να αξιολογείται σε σχέση με τις συνθήκες που επικρατούσαν στη συγκεκριμένη περιοχή και εποχή του χρόνου. Με αυτόν τον τρόπο, το Reuters επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ενιαίο πλαίσιο εντοπισμού, παρακολούθησης και σύγκρισης των κυμάτων καύσωνα.
Πώς ορίζεται ένα κύμα καύσωνα
Για κάθε κελί του πλέγματος υπολογίζεται το όριο του 90ού εκατοστημορίου της ιστορικής κατανομής, δηλαδή το κατώφλι πέρα από το οποίο μια θερμοκρασία εντάσσεται στο θερμότερο 10% για τη συγκεκριμένη ημερομηνία και τοποθεσία. Ο εντοπισμός ενός κύματος καύσωνα βασίζεται σε πέντε ημέρες που πληρούν το σχετικό κριτήριο, με χρήση σταθμισμένου μέσου όρου της εκατοστημοριακής κατάταξης σε κυλιόμενο πενθήμερο. Μεγαλύτερο βάρος δίνεται στις πιο πρόσφατες ημέρες, ώστε μικρές προσωρινές υποχωρήσεις της θερμοκρασίας να μην ακυρώνουν τη συνολική εικόνα ενός επίμονου θερμού επεισοδίου.
Προβλέπεται επίσης μία ημέρα ανοχής, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ώστε μια σύντομη διακοπή να μην τερματίζει αυτόματα την καταγραφή του φαινομένου.
Στη συνέχεια, τα γειτονικά κελιά που βρίσκονται σε κατάσταση καύσωνα συνενώνονται για να αποτυπωθεί η έκταση του επεισοδίου. Εάν αυτή φθάσει οποιαδήποτε στιγμή τουλάχιστον τα 5,1 εκατ. τετραγωνικά χιλιόμετρα —έκταση περίπου ίση με το μισό μέγεθος του Καναδά— το επεισόδιο χαρακτηρίζεται «θερμική καταιγίδα» και αποκτά όνομα. Το Reuters αναγνωρίζει ότι η επιλογή του ορίου του 1% είναι σε έναν βαθμό αυθαίρετη, εξηγώντας ότι σκοπός της είναι να ξεχωρίζουν τα εξαιρετικά εκτεταμένα επεισόδια.
Γιατί επιλέχθηκε ο όρος «θερμική καταιγίδα»
Η χρήση της λέξης «καταιγίδα» προκάλεσε επιφυλάξεις σε ορισμένους επιστήμονες, καθώς έχει συγκεκριμένη μετεωρολογική σημασία. Το Reuters τη χρησιμοποιεί μεταφορικά, επιδιώκοντας να μεταφέρει με έναν εύληπτο όρο την έκταση και τη σοβαρότητα των μεγαλύτερων κυμάτων καύσωνα. Αντίστοιχα, η απόδοση ονομάτων λειτουργεί ως εργαλείο αναγνώρισης και παρακολούθησης των επεισοδίων, χωρίς να τα εξισώνει με τροπικές καταιγίδες ή τυφώνες.
Ο Μορίς Τάμαν, που ανέπτυξε την προσέγγιση μαζί με τους δημοσιογράφους δεδομένων Μπεν Γουέλς και Τσαρλς Σιμάνσκι, εξηγεί ότι η ιδέα ξεκίνησε από την ανάγκη σύνδεσης της επιστήμης της παγκόσμιας θέρμανσης με την καθημερινή εμπειρία. Οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται άμεσα έναν καύσωνα που παρατείνεται, τις διαδοχικές ημέρες ασυνήθιστης ζέστης και την επανεμφάνιση τέτοιων επεισοδίων μέσα στην ίδια χρονιά. Τα κύματα καύσωνα μπορούν, επομένως, να κάνουν περισσότερο κατανοητές τις αλλαγές που περιγράφουν οι κλιματικές αναλύσεις.
Τα δεδομένα και η ιστορική σύγκριση
Η ανάλυση στηρίζεται στο σύνολο δεδομένων ERA5 του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων. Το ERA5 συνδυάζει παρατηρήσεις από μετεωρολογικούς σταθμούς, δορυφόρους, μετεωρολογικά μπαλόνια, πλοία και άλλες πηγές με ένα μοντέλο που εκτιμά τις θερμοκρασίες σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η χωρική ανάλυση είναι 0,25 μοίρες, ενώ η έκταση κάθε κελιού διαφοροποιείται ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος. Οι θερμοκρασίες αφορούν τον αέρα σε ύψος δύο μέτρων πάνω από την επιφάνεια του εδάφους ή του νερού.
Για να περιοριστεί η επίδραση μεμονωμένων ασυνήθιστα θερμών ή ψυχρών ημερών στην ιστορική βάση, το Reuters χρησιμοποιεί για κάθε ημερομηνία ένα παράθυρο 31 ημερών: την ίδια ημέρα, τις 15 προηγούμενες και τις 15 επόμενες, για καθένα από τα 30 έτη της περιόδου αναφοράς. Έτσι προκύπτουν 930 τιμές, από τις οποίες υπολογίζονται τα σχετικά όρια. Εφαρμόζεται επίσης εποχική προσαρμογή, ώστε η φυσιολογική μεταβολή των θερμοκρασιών μέσα σε αυτό το διάστημα να μη στρεβλώνει τη σύγκριση. Η διαδικασία βασίζεται σε επιστημονική εργασία του 2024 των Λούκας Μπρούνερ και Άικο Βόιγκτ, ενώ ο Μπρούνερ εξέτασε τον κώδικα εφαρμογής της.
Η ένταση και η διάρκεια των επεισοδίων
Πέρα από τη γεωγραφική έκταση, η μεθοδολογία αποτυπώνει την ένταση της ζέστης με βάση το πόσο απέχει η θερμοκρασία από την ιστορική κανονική τιμή, σε σχέση με την απόσταση της τελευταίας από το 90ό εκατοστημόριο. Για παράδειγμα, εάν η ιστορική κανονική θερμοκρασία είναι 25°C και το σχετικό όριο είναι 30°C, η διαφορά αναφοράς είναι πέντε βαθμοί. Στη συγκεκριμένη κλίμακα, οι 30°C αντιστοιχούν σε επίπεδο έντασης 1, οι 35°C σε επίπεδο 2, οι 40°C σε επίπεδο 3 και οι 45°C σε επίπεδο 4. Πρόκειται, επομένως, για μέτρηση της απόκλισης από τις τοπικές ιστορικές συνθήκες.
Το Reuters εισάγει ακόμη την έννοια της αλληλουχίας θερμικών καταιγίδων, για περιόδους κατά τις οποίες τέτοια επεισόδια εμφανίζονται διαδοχικά ή ταυτόχρονα χωρίς διακοπή. Η διάρκειά της ισούται με τον αριθμό των συνεχόμενων ημερών κατά τις οποίες υπάρχει τουλάχιστον μία ενεργή θερμική καταιγίδα κάπου στον πλανήτη. Η μέτρηση αυτή επιτρέπει να εξετάζεται η συνέχεια των φαινομένων σε παγκόσμια κλίμακα, πέρα από τη διάρκεια κάθε μεμονωμένου επεισοδίου.
Ανάλογη προσέγγιση εφαρμόζεται και στα επεισόδια ασυνήθιστου ψύχους, με κατώφλι το 10ό εκατοστημόριο της ιστορικής κατανομής. Όταν ένα τέτοιο επεισόδιο φθάσει σε έκταση το 1% της επιφάνειας της Γης, χαρακτηρίζεται από το Reuters «ψυχρή καταιγίδα». Και στις δύο περιπτώσεις, η αξιολόγηση γίνεται σε σχέση με τις ιστορικές θερμοκρασίες κάθε τοποθεσίας και ημερομηνίας.
Πηγή: Reuters,
Πρόκειται για μια κατηγορία που δημιούργησε το πρακτορείο στο πλαίσιο της σειράς «The Age of Heat Storms», με στόχο να αποτυπώσει τη γεωγραφική κλίμακα των μεγαλύτερων επεισοδίων ακραίας ζέστης.