Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ) είναι ένα κτιριακό συγκρότημα-κόσμημα για το αθηναϊκό κέντρο. Με έκταση 13.880 τ.μ, το ΕΙΕ χτίστηκε την τριετία 1965-1968, αποτελώντας χαρακτηριστικό δείγμα της μοντέρνας μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής στον ελλαδικό χώρο. Το κτίριο ωστόσο, λόγω παλαιότητας αλλά και διαφορετικών μεθόδων και τεχνογνωσιών κτήσης, κατατασσόταν μέχρι πρότινος σε ενεργειακή κλάση Δ.
.
Το 2023 «έπεσαν» οι υπογραφές μεταξύ του ΕΙΕ και της ΜΟΔ για μια γενναία ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση του εμβληματικού κτιρίου, καθώς και για τη δημιουργία Κέντρου Αριστείας για την ανάπτυξη προηγμένων οργανικών υλικών και καινοτόμων προσεγγίσεων για τη διάγνωση και θεραπεία του καρκίνου και τις βιοηλεκτρονικές εφαρμογές, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με προϋπολογισμό 30 εκατ. ευρώ.
Το έργο της αναβάθμισης άρχισε να υλοποιείται τον Ιούνιο του 2024, και αναμένεται να παραδοθεί σε τρεις μήνες από σήμερα, τον Ιούνιο του 2026. Η μεγάλη πρόκληση; Να γίνονται οι τεχνικές εργασίες, χωρίς να κλείσει το Ίδρυμα ούτε για μια μέρα, ώστε να συνεχιστεί απρόσκοπτα το έργο των ερευνητών και εργαζομένων του ΕΙΕ.
Οι προκλήσεις ενός γενναίου έργου ενεργειακής αναβάθμισης στον Δημόσιο τομέα
Ο Πρόεδρος του ΕΙΕ και Ομότιμος Καθηγητής Δημοσθένης Σαριγιάννης, μιλώντας από το βήμα της Ακαδημίας Ενέργειας: Energy in buildings, που πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαρτίου στο Σεράφειο Δήμου Αθηναίων σε διοργάνωση του Δήμου, της ASHRAE και της πρωτοβουλίας Clima21, ανέλυσε ενδελεχώς τις προκλήσεις του συγκεκριμένου έργου, αλλά και την γνώση που έχει συσσωρευθεί μέσα στη διετία μέσα από το φιλόδοξο εγχείρημα.
«Κάθε μέρα είναι μια πρόκληση. Οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να ανατραπεί το πλάνο που έχεις θέσει, διότι κάτι απρόβλεπτο μπορεί να συμβεί», ανέφερε ο κ.Σαριγιάννης, σημειώνοντας αστειευόμενος ότι το αρχικό οργανόγραμμα δεν λειτούργησε ούτε μια στιγμή. Η βασική προστιθέμενη αξία από την ανακαίνιση του ΕΙΕ, είναι ακριβώς η γνώση του πώς γίνεται μια ενεργειακή αναβάθμιση σε ένα πραγματικό κτίριο δημοσίου ενδιαφέροντος εν λειτουργία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα των απρόβλεπτων προκλήσεων, είναι πως κατά την διαδικασία της μόνωσης του κτιρίου, όταν οι μάστορες προσπάθησαν να τρυπήσουν βρήκαν αμίαντο. Ως γνωστόν ο αμίαντος χρησιμοποιείτο πολύ συχνά σε κτιριακές και βιομηχανικές κατασκευές, λόγω των εξαιρετικών τεχνικών του ιδιοτήτων (πυρίμαχος και καλός μονωτής), αλλά και του χαμηλού του κόστους. Ωστόσο παραμένει ένα ιδιαιτέρως τοξικό υλικό σε περιπτώσεις κοπής και θραυσμάτων, με τις ίνες αμιάντου που απελευθερώνονται στον αέρα να στοχοποιούνται μέχρι και για εμφάνιση καρκίνου.
Όπως αναφέρει ο κ. Σαριγιάννης, η απόφαση για αφαίρεση του αμιάντου προκειμένου να γίνει η μόνωση μόνο εύκολη δεν ήταν. «Ειδικά στο κομμάτι της βιβλιοθήκης, πρέπει να σκεφθείτε ότι αυτή τη στιγμή είναι κρανίου τόπος, έχουμε αφαιρέσει οτιδήποτε υπήρχε στη βιβλιοθήκη, το σύνολο των βιβλίων και των επίπλων, καθώς δεν μπορούμε να ρισκάρουμε να ποτιστούν οι σελίδες λ.χ., με ίνες αμιάντου», δήλωσε.
Πρότυπο κέντρο κρυοηλεκτρονικής μικροσκοπίας εντός των τειχών του ΕΙΕ
Αξίζει, επίσης, να σημειώσουμε ότι με την δημιουργία του προαναφερθέντος κέντρου Αριστείας, η Ελλάδα θα αποκτήσει το πρώτο εργαστήριο κρυοηλεκτρονικής μικροσκοπίας στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, μια τεχνική βραβευμένη με Νόμπελ που επιτρέπει την άριστη κατανόηση της δομής και λειτουργίας των κυττάρων. Το εργαστήριο θα στεγάζεται επίσης στο ΕΙΕ, γεγονός που, όπως αναφέρει ο κ.Σαριγιάννης, ήταν μία ακόμα πρόκληση. «Τα κρυογενικά μικροσκόπια, και γενικώς το συγκεκριμένο εργαστήριο, χρειάζεται πολύ εξειδικευμένες μεθόδους μόνωσης, αλλά και συστημάτων ψύξης για να επιτευχθεί η ομαλή λειτουργία του. Ήταν άλλο ένα σημείο το οποίο μας δυσκόλεψε κατά την ανακαίνιση» υπογραμμίζει ο ίδιος.
Εν αναμονή νέας χρηματοδότησης 2,5εκατ.ευρώ
Ωστόσο φαίνεται πως η προσπάθεια άξιζε τις δυσκολίες και αναμένεται να αποδώσει σύντομα καρπούς. «Εάν με ρωτούσατε πριν δύο χρόνια σχετικά με τη βιωσιμότητα ενός τέτοιου έργου, δεν ξέρω τι θα έλεγα. Σήμερα όμως βλέπω ότι είναι ένα ρεαλιστικό σχέδιο για τις ανακαινίσεις δημοσίων κτιρίων, που πραγματικά αξίζει τον κόπο», αναφέρει ο Πρόεδρος του ΕΙΕ και επιχειρησιακός επικεφαλής της συγκεκριμένης ανακαίνισης, προσθέτοντας ότι το έργο έχει «καινοτόμο και εμβληματικό χαρακτήρα» στον τομέα της ανακαίνισης κτιρίων που ανήκουν στο Δημόσιο.
Ο προϋπολογισμός για την ανακαίνιση και την ενεργειακή αναβάθμιση ανέρχεται εώς ώρας στα 6,5εκατ. ευρώ, ενώ ο Πρόεδρος του ΕΙΕ βρίσκεται σε προχωρημένες διαβουλεύσεις με το Υπουργείο Οικονομικών για άλλα 2,5εκατ.ευρώ, ένα ποσό που δεν έχει ακόμα εγκριθεί. Το όραμά τους είναι και η δημιουργία ενός εικονικού πάρκου που να συνδέει τα εμβληματικά τοπόσημα της ευρύτερης περιοχής: το ΕΙΕ, το Ωδείο Αθηνών, το Μέγαρο Μουσικής και την Εθνική Πινακοθήκη. «Θα θέλαμε πολύ να δούμε αυτή τη visual περιήγηση επιστήμης, τέχνης και τεχνολογίας, με παράλληλη ενημέρωση των επισκεπτών σχετικά με τις εκδηλώσεις που εκτυλίσσονται σε καθέναν από αυτούς τους κόμβους» αναφέρει ο κ.Σαριγιάννης.
Με την παράδοση του αναβαθμισμένου ΕΙΕ, η πόλη θα έχει κερδίσει ένα κτίριο που σκαρφάλωσε από την ενεργειακή κλάση Δ, στην Β+, μέσα σε μόλις 2 χρόνια, αλλά και έναν τεράστιο όγκο τεχνογνωσίας και βέλτιστων πρακτικών για τη μεταμόρφωση των κτιρίων με βιοκλιματικά και ενεργειακά αποδοτικά χαρακτηριστικά.
Μέσα σε δύο χρόνια και με προϋπολογισμό πάνω από 6,5εκατ.ευρώ το ΕΙΕ αλλάζει ριζικά, δίνοντας ένα παράδειγμα βέλτιστων πρακτικών για την αναβάθμιση δημοσίων κτιρίων.