Η νέα Barbie με αυτισμό ανοίγει τη συζήτηση για τη συμπερίληψη: πρόοδος ή marketing;

Το παιχνίδι δεν είναι απλώς ψυχαγωγία. Είναι ένας από τους πρώτους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον κόσμο, δοκιμάζουν ρόλους, επεξεργάζονται συναισθήματα και μαθαίνουν τι σημαίνει να ανήκεις – ή να αποκλείεσαι. Μέσα από τις φιγούρες, τις ιστορίες και τα σύμβολα που ενσωματώνει, το παιχνίδι λειτουργεί ως καθρέφτης της κοινωνίας, μεταφέροντας αξίες, πρότυπα και αντιλήψεις για το «φυσιολογικό» και το «διαφορετικό». Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της συμπερίληψης στα παιδικά παιχνίδια αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δεν αφορά μόνο την αναπαράσταση, αλλά και τη διαμόρφωση μιας κουλτούρας αποδοχής από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής.

Η κυκλοφορία της νέας Barbie με αυτισμό από την Mattel που κάνει από εχθές τον γύρο του διαδικτύου- και όχι άδικα κινείται προς αυτή ακριβώς την κατεύθυνση και δεν είναι η μόνη. Η εταιρία τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργήσει τη σειρά «Fashionistas» με σκοπό την εκπροσώπηση της διαφορετικότητας και την αναπαράσταση μιας γκάμαςανθρωπότυπων: από το Σύνδρομο Down και τον Διαβήτη Τύπου 1, μέχρι τις διαφορετικές εθνοτικέςομάδες που ξεφεύγουν απ΄το ευρωκεντρικό πρότυπο. Η συγκεκριμένη απόφαση αυτή της εταιρίας έχει σχολιαστεί ποικιλοτρόπως, με τους αναλυτές να είναι χωρισμένοι σε δύο στρατόπεδα: εκείνους που θεωρούν την συμπεριληπτική προσπάθεια της Mattel ως μια κούρσα εντυπώσεων και αύξησης των πωλήσεων με εργαλειοποίηση της woke κουλτούρας και άλλους να πιστεύουν πως η εμπορική αυτή κίνηση είναι κυρίως ευνοϊκή για την διαμόρφωση μιας κουλτούρας ισότητας στα παιδιά. 

Μπορεί να αποτυπωθεί σωστά ο αυτισμός σε μια Barbie;

Σε όποια κι απ΄τις δύο απόψεις κι αν κλείνετε, πρέπει να παραδεχθούμε ότι το παιχνίδι  από μόνο του αποτελεί ένα βασικό εργαλείο μάθησης, και ένα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας του παιδιού, γεγονός που καθιστά σημαντική την κάθε κίνηση θετικής αλλαγής στον τομέα. «Το παιχνίδι λειτουργεί ως βασικό μέσο έκφρασης και προβολής των των σκέψεων, των συναισθημάτων και των εσωτερικών εμπειριών των παιδιών, όπως άλλωστε αναδεικνύεται και μέσα από την παιχνιοθεραπεία, η οποία φέρνει πολύ σπουδαία αποτελέσματα», σημειώνει στο ESG+STORIES η Γαβριέλα Μαύροβα, Ψυχολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην Αναπτυξιακή και Εφηβική Υγεία.

Επ΄αφορμής της νέας Barbie επικοινωνήσαμε με την κυρία Μαύροβα, η οποία έχει ασχοληθεί στενά με περιστατικά αυτισμού, αναζητώντας τις προεκτάσεις, αλλά και τις παγίδες τέτοιων εμπορικών κινήσεων. Η ίδια κρίνει σε πρώτο επίπεδο την κίνηση της εταιρίας ως μια θετική εξέλιξη, υπογραμμίζοντας πως μια τέτοια κούκλα μπορεί να ωφελήσει ψυχικά τα παιδιά με αυτισμό.  «Μέσα από αυτό το παιχνίδι, τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να προβάλλουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, να αναγνωρίσουν στοιχεία του εαυτού τους στον ήρωα της Barbie και να νιώσουν ότι δεν είναι τόσο μόνα στις εμπειρίες τους, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα κατανόησης, αποδοχής και συναισθηματικής σύνδεσης» παρατηρεί.

Είναι όμως η κυκλοφορία αυτής της κούκλας ένα ουσιαστικό βήμα προς την συμπερίληψη ή αφήνει μια θολή και μπερδεμένη αίσθηση σχετικά με την συγκεκριμένη διαταραχή; Η κα Μαύροβα, μας εξηγεί πως ο αυτισμός αποτελεί ένα τόσο ευρύ φάσμα, «– μια μεγάλη «ομπρέλα» που περιλαμβάνει ποικίλα και συχνά πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά», ούτως ώστε «δεν μπορεί να αγνοηθεί ο κίνδυνος της υπεραπλούστευσης και της δημιουργίας στερεοτυπικών αντιλήψεων». Σύμφωνα με την ίδια η παρουσίαση συγκεκριμένων, ορατών χαρακτηριστικών ενδέχεται να δώσει την εντύπωση ότι ο αυτισμός «είναι έτσι», ενώ στην πραγματικότητα αφορά μια εξαιρετικά πολυδιάστατη και μοναδική εμπειρία για κάθε άτομο.

Η συνεργασία Mattel και Autistic Self Advocacy Network (ASAN)

Αξίζει, βέβαια, να σημειώσουμε ότι η συγκεκριμένη Barbie δημιουργήθηκε με τη συνεργασία της Mattel και του ASAN (Autistic Self Advocacy Network), μιας αμερικανικής ΜΚΟ η οποία έχει ως μέλη και διοίκηση 501 αυτιστικά άτομα και υπερασπίζεται τα δικαιώματα της κοινότητας. Όπως σημειώνει η Mattel, η συνεργασία της με το ASAN διήρκησε 18 μήνες, και σε κάθε βήμα της παραγωγικής διαδικασίας ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός ήταν εκεί για να καθοδηγεί προς την σωστότερη αποτύπωση της διαταραχής.

«Η συνεργασία μας με την Barbie μάς έδωσε την ευκαιρία να προσφέρουμε γνώση και καθοδήγηση σε όλη τη διαδικασία σχεδιασμού, ώστε η κούκλα να εκπροσωπεί και να αναδεικνύει ουσιαστικά την κοινότητα συμπεριλαμβάνοντας τα εργαλεία που υποστηρίζουν την ανεξαρτησία μας», ανέφερε στο λανσάρισμα του παιχνιδιού ο Colin Killick, Executive Director του ASAN.

Τα ξεχωριστά εργαλεία της Barbie με αυτισμό

Τα αξεσουάρ, οι ενδυματολογικές επιλογές και τα χαρακτηριστικά του προσώπου και του σώματος είναι τελικά εκείνα που «ξεκλειδώνουν» τη σημασία της κούκλας. Όπως υπογραμμίζει η κα Μαύροβα, «για να ανοίξει πραγματικά η κουβέντα γύρω από τον αυτισμό και τη συμπερίληψη, είναι καθοριστικός ο ρόλος του ενήλικα που βρίσκεται δίπλα στο παιδί. Χρειάζεται να εξηγήσει τι σημαίνουν τα διάφορα στοιχεία της κούκλας και πώς συνδέονται με τη διαταραχή. Η επικοινωνία του ενήλικα είναι πάντα κρίσιμη όταν μιλάμε για προϊόντα με τέτοιες κοινωνικές προεκτάσεις και τότε η συγκεκριμένη Barbie μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό νόημα».

Οι «ιδιαιτερότητες» της νέας Barbie είναι πράγματι προσαρμοσμένες στην γενική τάση της συγκεκριμένης διαταραχής. Διαθέτει αρθρώσεις σε αγκώνες και καρπούς που επιτρέπουν επαναλαμβανόμενες κινήσεις αυτορρύθμισης, ενώ το βλέμμα της είναι διακριτικά στραμμένο στο πλάι, παραπέμποντας στην αποφυγή άμεσης οπτικής επαφής. Το ροζ fidget spinner συνδέεται με την αισθητηριακή αποφόρτιση, τα ακουστικά συμβάλλουν στην μείωση των πολλαπλών ερεθισμάτων και η προσθήκη του tablet φιλοδοξεί να προτρέψει τα άτομα στη χρήση εφαρμογών Επαυξητικής και Εναλλακτικής Επικοινωνίας (AAC), που λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης της καθημερινής επικοινωνίας. Η εμφάνισή της ολοκληρώνεται με αισθητηριακά φιλικά ρούχα: ένα άνετο μωβ ριγέ φόρεμα σε γραμμή Α και παπούτσια με επίπεδη σόλα, σχεδιασμένα για άνεση και ευκολία κίνησης.

Η Barbie που έχει μεγαλώσει γενιές και γενιές κοριτσιών, γίνεται ξανά ένα ζωντανό κομμάτι μιας πραγματικότητας που δεν εθελοτυφλεί σε μια πλαστή «κανονικότητα». Και όσο «ένα χελιδόνι δεν φέρνει την άνοιξη», άλλο τόσο μια κούκλα δεν μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Μια κοινωνία όμως που συζητάει ανοιχτά και κριτικά για τις διαταραχές μπορεί.

Hello Barbie, Let's go party!