Η κλιματική κρίση δεν ανεβάζει μόνο τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων· ανεβάζει και το θερμόμετρο των δικαστικών αιθουσών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι αγωγές που συνδέονται με ζημιές από κλιματικά γεγονότα –από παγετούς και πλημμύρες έως ανεμοστρόβιλους και καταρρεύσεις εδάφους– αυξάνονται με ταχύτητα, μετατρέποντας τον κλιματικό κίνδυνο σε μείζον νομικό και ασφαλιστικό ζήτημα.
.
Σύμφωνα με ανάλυση στοιχείων ομοσπονδιακών δικαστηρίων, οι αγωγές για διακοπή επιχειρηματικής δραστηριότητας που σχετίζονται με κλιματικούς κινδύνους –εξαιρουμένων των τυφώνων, οι οποίοι παρουσιάζουν μεγάλες ετήσιες διακυμάνσεις– έχουν υπερδιπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία. Από περίπου 290 υποθέσεις στις αρχές της περιόδου, πλησιάζουν πλέον τις 640. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και για τις διαμάχες ιδιοκτητών κατοικιών με ασφαλιστικές εταιρείες: από περίπου 1.600 αγωγές το 2016, οι σχετικές καταθέσεις ξεπερνούν τις 4.000 το 2025.
«Ο μεγαλύτερος μοχλός πίσω από τις αγωγές για διακοπή εργασιών σήμερα είναι η κλιματική αστάθεια», σημειώνει ο Άνταμ Μασάρεκ, στέλεχος της πλατφόρμας νομικής ανάλυσης Lex Machina του ομίλου LexisNexis. Όπως εξηγεί, παραδοσιακοί κίνδυνοι όπως οι πυρκαγιές και οι καταιγίδες, σε συνδυασμό με ακραία φαινόμενα –τυφώνες, βαρείς παγετοί, ανεμοστρόβιλοι– διαταράσσουν την επιχειρηματική λειτουργία σε κλίμακα που πριν από δέκα χρόνια δεν υπήρχε.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Οι κλιματικοί κίνδυνοι, από τα κύματα ακραίας ζέστης έως τις ισχυρές καταιγίδες, απειλούν επιχειρήσεις παγκοσμίως και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απώλειες παγίων περιουσιακών στοιχείων έως και 610 δισ. δολάρια ετησίως μέχρι το 2035 για τις εισηγμένες εταιρείες, σύμφωνα με εκτιμήσεις του World Economic Forum. Ένα και μόνο γεγονός αρκεί για να «σπάσει» κρίσιμους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας και να προκαλέσει απώλειες δισεκατομμυρίων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το 2024, όταν η Porsche αναγκάστηκε να μειώσει την πρόβλεψη πωλήσεων κατά πάνω από 1 δισ. δολάρια, μετά από πλημμύρες που έκλεισαν εργοστάσιο βασικού προμηθευτή αλουμινίου στην Ευρώπη. Δύο χρόνια νωρίτερα, οι καταστροφικές πλημμύρες στη Νότια Αφρική, με περισσότερους από 400 νεκρούς, διέκοψαν τη λειτουργία της Toyota, η οποία προσέφυγε στη δικαιοσύνη διεκδικώντας αποζημίωση 387 εκατ. δολαρίων.
Καθώς τα γεγονότα αυτά πολλαπλασιάζονται, αυξάνονται και οι δικαστικές προσφυγές ασφαλισμένων που κατηγορούν τις εταιρείες ότι δεν κατέβαλαν πλήρως αποζημιώσεις που θεωρούσαν καλυπτόμενες. Οι υποθέσεις κυμαίνονται από αίθουσες εκδηλώσεων που ισοπεδώθηκαν από ανεμοστρόβιλους έως κτίρια με σπασμένους σωλήνες ύστερα από ασυνήθιστα σφοδρούς παγετούς στον Βορειοδυτικό Ειρηνικό.
Παρά τον μεγάλο όγκο υποθέσεων, οι περισσότερες δεν φτάνουν σε τελεσίδικη κρίση. Σχεδόν το 70% των ομοσπονδιακών αγωγών για διακοπή εργασιών με κλιματική διάσταση φαίνεται να καταλήγει σε συμβιβασμό. Μόλις το 1% καταλήγει σε καθαρή νίκη των ασφαλισμένων, ενώ περίπου το 10% κερδίζεται από τις ασφαλιστικές. Τα ποσά των συμβιβασμών σπάνια δημοσιοποιούνται, ωστόσο υπάρχουν ενδεικτικές περιπτώσεις: το 2024, το Baptist University of Florida έλαβε 9,3 εκατ. δολάρια ως αποζημίωση για ζημιές από τον τυφώνα Μάικλ.
Για τον ασφαλιστικό κλάδο, το κόστος της κλιματικής αλλαγής είναι πλέον μετρήσιμο και αυξανόμενο. Στο πρώτο εξάμηνο του 2025, οι φυσικές καταστροφές προκάλεσαν παγκόσμιες απώλειες περίπου 131 δισ. δολαρίων, εκ των οποίων τα 80 δισ. ήταν ασφαλισμένα, σύμφωνα με τη Munich Re. Αν και τα μεγέθη αυτά δεν συνιστούν ιστορικό ρεκόρ, υπερβαίνουν κατά πολύ τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός αυξάνει το κόστος αποκατάστασης, καθώς τα οικοδομικά υλικά παραμένουν ακριβότερα μετά την πανδημία, διογκώνοντας τις απαιτήσεις αποζημίωσης.
Το κλίμα αυτό ευνοεί μια πιο συγκρουσιακή προσέγγιση. «Η συνολική εικόνα της δικαστικής αντιπαράθεσης έχει γίνει πιο επιθετική», παρατηρεί ο Τζόζεφ Τζιν, εταίρος της Pillsbury με πολυετή εμπειρία στις ασφαλιστικές διεκδικήσεις. Όπως λέει, στο παρελθόν υπήρχε περισσότερος διάλογος μεταξύ των πλευρών, ενώ σήμερα η προσφυγή στο δικαστήριο γίνεται ταχύτερα.
Η εξέλιξη αυτή εξηγεί γιατί το κόστος της δικαστικής αντιπαράθεσης συγκαταλέγεται πλέον στις τρεις μεγαλύτερες ανησυχίες των ασφαλιστών, σύμφωνα με τον Σον Κεβελίγκαν, επικεφαλής του Insurance Information Institute. Οι αυξήσεις τιμών είναι γενικευμένες, σημειώνει, καθώς περισσότερη δόμηση και μετακίνηση πληθυσμών προς περιοχές υψηλού κινδύνου –όπως το Τέξας– αυξάνουν την έκθεση. «Η τιμή της ασφάλισης πρέπει να αντικατοπτρίζει τον κίνδυνο. Και οι κίνδυνοι αυξάνονται», καταλήγει.
Πηγή: Financial Times
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται όμως μόνο στις ΗΠΑ.