ESG: Kοινωνικοί εταίροι & οργανισμοί

Όπως σημειώσαμε σε πρόσφατο σχετικό κείμενο, είναι περίπου αυταπόδεικτο πως στον κόσμο του λεγόμενου ESG (Περιβάλλον-Κοινωνία-Διακυβέρνηση) το κοινωνικό σκέλος είναι, θα λέγαμε, το «παραμελημένο παιδί» της οργανωσιακής υπευθυνότητας.    

Το κοινωνικό αυτό σκέλος μπορεί να διαχωριστεί αδρομερώς στα ακόλουθα επιμέρους συστατικά: 1. Enablers (στελέχωση, πολιτικές, διαδικασίες κ.λπ.) και 2. Πράξη (διάδραση με κοινωνικούς εταίρους & κοινωνικές επενδύσεις κ.ά.). Στο παρόν κείμενο θα επικεντρωθούμε στην πράξη.

Από όλα αυτά τα συστατικά, κατά την προσωπική μου εμπειρία κι εκτίμηση, εκείνο με το μεγαλύτερο συντελεστή βαρύτητας είναι η διάδραση με τους ανθρώπους. Εκείνους που επηρεάζουν τις εταιρικές υποθέσεις, εκείνους που επηρεάζονται – έμμεσα ή άμεσα – κι εκείνους που τόσο επηρεάζουν όσο κι επηρεάζονται, με την τελευταία κατηγορία να αποτελεί μακράν τη μεγαλύτερη. Είναι βέβαιο πως η σχέση των οργανισμών με την κοινωνία, με κάθε τρόπο, είναι σαφώς αμφίδρομη.

Τι στοιχειοθετεί, λοιπόν, μια καλή, αποτελεσματική διάδραση με τους κοινωνικούς εταίρους;

Τα enablers – λ.χ. ένα καλοσχεδιασμένο, συμπεριληπτικό πλάνο διάδρασης (stakeholder engagement plan) – είναι μεν αναγκαία συνθήκη, αλλά είναι και επαρκής;

Η απάντηση είναι όχι. Κι εδώ πρέπει να γίνει ένας διαχωρισμός ουσίας μεταξύ ποσότητας και ποιότητας της διάδρασης. Άλλο το «έχουμε κάνει Χ αριθμό συναντήσεων» και άλλο το «στον Χ αριθμό συναντήσεων στοχεύσαμε στα Α, Β, Γ, Δ και πετύχαμε Υ αριθμό των στόχων αυτών». Το να αθροίζει κανείς σε ένα ημερολόγιο χονδρικό όγκο συναντήσεων είναι συνήθως ατελέσφορο χάσιμο χρόνου, και συχνά παραπλανητικό. Τι έχει καταφέρει ο οργανισμός με τις συναντήσεις αυτές; Και το σημαντικότερο, πώς;

Πέρα από πολιτικές, διαδικασίες, εξελόφυλλα και συναφή αρχεία, υπάρχει μια σειρά παραγόντων και δεξιοτήτων που καθορίζουν το αποτέλεσμα της επαφής του εκάστοτε οργανισμού με τους κοινωνικούς του εταίρους. Παράγοντες ανθρώπινοι, εσωτερικοί, που κατά κανόνα είναι δύσκολα ή καθόλου μετρήσιμοι.

Έχοντας σχεδιάσει, οργανώσει κι εκτελέσει κάποιες από τις μεγαλύτερες και απαιτητικότερες δημόσιες διαβουλεύσεις στη χώρα για τον εξορυκτικό κλάδο, και μάλιστα σε περιοχές με διαχρονικά τεράστιο κοινωνικό διχασμό, μπορώ να πω πως η ευθύτητα, η σαφήνεια, η αυθεντικότητα και η αδιαπραγμάτευτη ειλικρίνεια είναι τα βασικότερα συστατικά της κοινωνικής διαβούλευσης και διάδρασης.

Προ ολίγων ετών, στο πλαίσιο επίσημης διαβούλευσης με εκπροσώπους κοινότητας με ιστορικό έντονων, ακόμη και βίαιων, αντιδράσεων, καθίσαμε αντικριστά μια χούφτα εκπροσώπων της εταιρείας και ανθρώπων της «αντίπερα όχθης», κάποιοι εκ των οποίων, μάλιστα, παλαιότερα είχαν διαπράξει ποινικά αδικήματα. Η έλλειψη εμπιστοσύνης και η αντιπάθεια ήταν ζωγραφισμένες στα πρόσωπά τους, ειδικά απέναντί μου, ως επικεφαλής της διαβούλευσης αυτής. Όταν η συζήτηση πήγε κάποια στιγμή σε συγκεκριμένο ζήτημα κοινωνικής υφής του οργανισμού, δεχτήκαμε δριμύτατη κριτική, στην οποία η άμεση απόκρισή μου ήταν: «Ως προς αυτό, έχετε απόλυτο δίκαιο. Ας δούμε από εδώ και πέρα πώς μπορούμε να συνδιαμορφώσουμε τα πράγματα, χωρίς έχθρα και εμπάθεια, αλλά με ρεαλισμό, ώστε να πετύχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για όλους». Και το εννοούσα.

Αυτό το αυθεντικό «mea culpa» τους κέρδισε. Ηρέμησαν τα πρόσωπά τους, άλλαξε ο τόνος της φωνής τους και στο τέλος της διαβούλευσης είχαμε τη μεγάλη χαρά και τιμή να τους ακούσουμε να δηλώνουν πως «δεν είχαν ξανακάνει ποτέ τέτοια συζήτηση με ανθρώπους της εταιρείας», κι ας φύγαμε από την αίθουσα έχοντας συμφωνήσει πως διαφωνούμε στο 95% των θεμάτων. Τουλάχιστον καθίσαμε στο ίδιο τραπέζι για πρώτη φορά μετά από αμέτρητα χρόνια. Κι έτσι μόνο γίνεται εφικτή η συνύπαρξη. Με διάλογο. Όχι αναγκαστικά με συμφωνία, αλλά με ποιοτικό, ειλικρινή, ανοιχτό διάλογο.

Οι άνθρωποι που εκπροσωπούν έναν οργανισμό πρέπει να έχουν τη συναισθηματική νοημοσύνη αλλά και την ενσυναίσθηση (θα εξηγήσουμε σε επόμενο σημείωμα την πολύ χρήσιμη διάκριση) να μπαίνουν στα παπούτσια των συνομιλητών τους και να προσέχουν όχι μόνο το αφήγημα του οργανισμού, αλλά και την προσωπική τους αφήγηση. Πώς, δηλαδή, μεταφέρουν, επικοινωνούν, περνούν το αφήγημα αυτό στην αντίπερα όχθη. Όλα παίζουν ρόλο: ο τόνος της φωνής, το βλέμμα, η ετοιμότητα, το κατά πόσο δεν ακούμε απλώς τους ανθρώπους, αλλά τους αφουγκραζόμαστε και διασφαλίζουμε πως το γνωρίζουν. Συχνά, αν όχι πάντα, ο καταλύτης είναι το πώς θα κάνεις το συνομιλητή σου να νιώσει.

Κι επειδή στις διαβουλεύσεις δεν είναι όλα πάντα ρόδινα και βατά, καλό είναι καμιά φορά να ανεβαίνει κι ο τόνος της φωνής, κατά τρόπο προσεκτικό και λελογισμένο, ως υγιής οριοθέτηση και προστασία της διαβούλευσης από πιθανές περιττές τοξικότητες.

Εν κατακλείδι, το τελικό, στρατηγικό αποτέλεσμα του κοινωνικού σκέλους του ESG δεν έγκειται στο «να τα λέμε όλα ωραία, λαμπρά και φωτεινά» και στο να διαλαλούμε εμμονικά (και βαρετά, αν θέλετε την ειλικρινή μου άποψη) το «πόσο εκπληκτικά τα κάνουμε όλα», αλλά είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις θεμελιωδέστερες  ανθρώπινες δυναμικές επικοινωνίας, σύνδεσης κι ενσυναίσθησης, δηλαδή τα δομικά υλικά της εμπιστοσύνης.  Όλα τα υπόλοιπα είναι απλώς συμπληρωματικά κι έχουμε να πούμε και να γράψουμε πολλά περισσότερα στην πορεία γύρω από όλα αυτά τα, ελπίζω, ενδιαφέροντα.   

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο πλαίσιο του αφιερώματος του ESG+Stories «Οι επιτυχημένες πρακτικές Εταιρικής Διακυβέρνησης και η κουλτούρα στο Εργασιακό Περιβάλλον». Δείτε ολόκληρο το αφιέρωμα.