Μπορεί δύο επιχειρήσεις να ανταγωνίζονται στην ίδια ευρωπαϊκή αγορά, αλλά να λογοδοτούν με διαφορετικούς κανόνες για το περιβαλλοντικό και κοινωνικό τους αποτύπωμα; Αυτό το ερώτημα βρίσκεται πίσω από τη συζήτηση για το ESRS-40a, το νέο πρότυπο βιώσιμης αναφοράς που σχεδιάζεται για τους μεγαλύτερους ομίλους τρίτων χωρών με σημαντική οικονομική παρουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα πρότυπο που μπορεί να φέρει μεγάλες αμερικανικές και ασιατικές πολυεθνικές πιο κοντά στους κανόνες διαφάνειας που εφαρμόζουν ήδη οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, χωρίς όμως να τις εξισώνει πλήρως.
.
Η δημόσια διαβούλευση της EFRAG ολοκληρώθηκε στις 31 Οκτωβρίου και τώρα αρχίζει η επεξεργασία των παρατηρήσεων. Λίγο πριν κλείσει, η Platform on Sustainable Finance παρενέβη στη συζήτηση, προειδοποιώντας ότι η σημερινή πρόταση μπορεί να δημιουργήσει δύο διαφορετικές ταχύτητες βιώσιμης αναφοράς μέσα στην ίδια αγορά.
Ποιοι όμιλοι μπαίνουν στο νέο πλαίσιο
Το ESRS-40a δεν αφορά κάθε ξένη επιχείρηση που πουλά προϊόντα ή διαθέτει γραφείο στην Ευρώπη. Τα όρια είναι υψηλά και στοχεύουν στους μεγαλύτερους διεθνείς ομίλους. Σύμφωνα με το σχέδιο, στο πεδίο εφαρμογής θα εντάσσονται μη ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που πραγματοποιούν καθαρό κύκλο εργασιών άνω των 450 εκατ. ευρώ στην ΕΕ για δύο συνεχόμενες χρήσεις και διαθέτουν ευρωπαϊκή θυγατρική ή υποκατάστημα με κύκλο εργασιών άνω των 200 εκατ. ευρώ.
Η ευρωπαϊκή θυγατρική ή το υποκατάστημα θα αναλαμβάνει να δημοσιεύσει την έκθεση βιωσιμότητας του μητρικού ομίλου. Η έκθεση θα αφορά τις ουσιαστικές επιπτώσεις του σε ανθρώπους και περιβάλλον και θα πρέπει να συνοδεύεται από γνώμη διασφάλισης. Εάν η μητρική δεν παραδώσει όλα τα απαραίτητα στοιχεία, η ευρωπαϊκή εταιρεία θα πρέπει να δημοσιοποιήσει τις πληροφορίες που διαθέτει και να εξηγήσει τι λείπει.
Οι πρώτες εκθέσεις αναμένεται να καλύψουν τη χρήση του 2028 και να δημοσιευθούν το 2029. Μέχρι τότε, ωστόσο, μεσολαβούν αρκετά στάδια. Η EFRAG προγραμματίζει να παραδώσει την τεχνική γνωμοδότησή της στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιανουάριο του 2027 και θα ακολουθήσει νέα διαβούλευση πριν από την έκδοση της τελικής κατ’ εξουσιοδότηση πράξης.
Το νέο πρότυπο καλύπτει το ίδιο ευρύ θεματικό πεδίο με τα ESRS: κλιματική αλλαγή, ρύπανση, νερό, βιοποικιλότητα, κυκλική οικονομία, εργαζομένους, ανθρώπινα δικαιώματα στην αλυσίδα αξίας, επηρεαζόμενες κοινότητες, καταναλωτές και επιχειρηματική δεοντολογία.
Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά. Το ESRS-40a βασίζεται κυρίως στην ουσιαστικότητα των επιπτώσεων: στο πώς δηλαδή ο όμιλος επηρεάζει την κοινωνία και το περιβάλλον. Δεν απαιτεί με τον ίδιο τρόπο την άλλη πλευρά της διπλής ουσιαστικότητας — πώς οι κλιματικοί, περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί κίνδυνοι επηρεάζουν την οικονομική θέση και την ανθεκτικότητα της ίδιας της επιχείρησης.
Το παγκόσμιο αποτύπωμα και η «ευρωπαϊκή» εξαίρεση
Η βασική διαφωνία, ωστόσο, αφορά το γεωγραφικό εύρος της αναφοράς.Για το κλίμα, οι όμιλοι θα πρέπει κατά κανόνα να παρουσιάζουν το παγκόσμιο αποτύπωμά τους. Για άλλα θέματα, όμως, όπως η ρύπανση, η βιοποικιλότητα, οι εργασιακές συνθήκες ή οι επιπτώσεις στις τοπικές κοινότητες, το σχέδιο τους δίνει τη δυνατότητα —υπό προϋποθέσεις— να περιορίζουν τις πληροφορίες σε δραστηριότητες, προϊόντα και υπηρεσίες που συνδέονται με την ΕΕ.
Ένας διεθνής όμιλος θα μπορούσε, για παράδειγμα, να δημοσιοποιεί τις συνολικές κλιματικές εκπομπές του, αλλά να περιορίζει τις αναφορές για τη ρύπανση, την αποψίλωση ή τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όσα σχετίζονται άμεσα με την ευρωπαϊκή αγορά. Η λεγόμενη «μεικτή προσέγγιση» παρουσιάστηκε ως ένας τρόπος να γίνει το πρότυπο αναλογικότερο και πρακτικά εφαρμόσιμο. Οι επικριτές της, όμως, υποστηρίζουν ότι μπορεί να προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Σε μια σύνθετη παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, ο διαχωρισμός ανάμεσα σε ευρωπαϊκές και μη ευρωπαϊκές επιπτώσεις δεν είναι πάντοτε εφικτός. Μια πρώτη ύλη μπορεί να παράγεται σε μία χώρα, να μεταποιείται σε δεύτερη και να ενσωματώνεται σε προϊόν που πωλείται τόσο στην Ευρώπη όσο και σε άλλες αγορές. Η προσπάθεια να απομονωθεί μόνο το «ευρωπαϊκό» μέρος μπορεί να αυξήσει το κόστος, να δυσκολέψει την εξωτερική διασφάλιση και να καταλήξει σε λιγότερο κατανοητές εκθέσεις.
Η Platform on Sustainable Finance προειδοποιεί, παράλληλα, ότι σοβαρές επιπτώσεις εκτός Ευρώπης —όπως απώλεια βιοποικιλότητας, αποψίλωση, ρύπανση ή παραβιάσεις εργασιακών δικαιωμάτων— μπορεί να παραμένουν εκτός δημοσιοποίησης, παρότι επηρεάζουν τη συνολική εικόνα και τον κίνδυνο ενός ομίλου.
Επιφυλάξεις έχει εκφράσει ακόμη και το Sustainability Reporting Board της EFRAG. Σε επιστολή του προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε ότι η μεικτή προσέγγιση μπορεί να υπονομεύσει τη συγκρισιμότητα, να δυσκολέψει τον έλεγχο των δεδομένων και να δημιουργήσει περιθώρια greenwashing. Διευκρίνισε, μάλιστα, ότι η συγκεκριμένη επιλογή εντάχθηκε στο σχέδιο έπειτα από αίτημα της Επιτροπής και δεν αποτέλεσε πρωτοβουλία του ίδιου του Board.
Δεύτερο σημείο τριβής είναι η ευρωπαϊκή Ταξινομία. Οι μη ευρωπαϊκοί όμιλοι που θα υπάγονται στο ESRS-40a δεν θα έχουν αυτομάτως τις ίδιες υποχρεώσεις γνωστοποίησης με τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Αυτό αφήνει τις τράπεζες και τους επενδυτές με λιγότερα συγκρίσιμα δεδομένα για το ποσοστό των δραστηριοτήτων τους που μπορεί να χαρακτηριστεί περιβαλλοντικά βιώσιμο.
Η Platform εισηγείται να δημοσιοποιούνται τουλάχιστον στοιχεία Ταξινομίας για τις ευρωπαϊκές θυγατρικές των ομίλων. Διαφορετικά, υποστηρίζει, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα σύστημα δύο ταχυτήτων, στο οποίο οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα παρέχουν περισσότερα δεδομένα από τους διεθνείς ανταγωνιστές τους.
Τι σημαίνει για την ελληνική αγορά
Στην Ελλάδα, το πρώτο ερώτημα είναι ποιες θυγατρικές μεγάλων αμερικανικών, ασιατικών ή άλλων μη ευρωπαϊκών ομίλων μπορεί να ξεπερνούν τα σχετικά όρια και να κληθούν να δημοσιεύσουν την έκθεση της μητρικής τους.
Η σημασία του θέματος, όμως, δεν εξαντλείται σε αυτές. Οι ελληνικές επιχειρήσεις που εμπίπτουν στα ESRS ανταγωνίζονται διεθνείς ομίλους στην ίδια αγορά. Εάν οι πρώτες υποχρεώνονται να παρουσιάζουν ευρύτερα και λεπτομερέστερα στοιχεία, ενώ οι δεύτεροι μπορούν να περιορίζουν μέρος της αναφοράς τους, προκύπτει ζήτημα ισότιμου ανταγωνισμού.
Το ίδιο ισχύει για τις ελληνικές τράπεζες, τους επενδυτές και τις επιχειρήσεις που συνεργάζονται με διεθνείς προμηθευτές. Χωρίς συγκρίσιμα δεδομένα για την Ταξινομία, τη βιοποικιλότητα, τη ρύπανση ή τις εργασιακές πρακτικές, η αξιολόγηση κινδύνων γίνεται δυσκολότερη και πιθανώς ακριβότερη.
Η τελική μορφή του ESRS-40a θα δείξει, επομένως, κάτι ευρύτερο από τον αριθμό των δεικτών που θα περιλαμβάνει μια έκθεση. Θα δείξει αν η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι διατεθειμένη να συνδέσει την πρόσβαση στη μεγάλη ενιαία αγορά της με κοινούς κανόνες εταιρικής λογοδοσίας — ανεξάρτητα από τη χώρα στην οποία βρίσκεται η έδρα κάθε ομίλου.
Το νέο ESRS-40a φέρνει στο ευρωπαϊκό σύστημα βιώσιμης αναφοράς μεγάλους ομίλους από τις ΗΠΑ, την Ασία και άλλες τρίτες χώρες, με τη διαφωνία για το αν θα δημοσιοποιούν το παγκόσμιο αποτύπωμά τους ή μόνο τις επιπτώσεις που συνδέονται με την ΕΕ να αγγίζει τον πυρήνα του ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά.