Μία από τις χειρότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί για τους ελβετικούς παγετώνες ήταν το 2026, καθώς οι έντονοι θερινοί καύσωνες επιτάχυναν δραματικά την τήξη των πάγων στις Άλπεις, δημιουργώντας ανησυχίες για τις μελλοντικές επιπτώσεις στην ύδρευση, στη γεωργία, στην υδροηλεκτρική παραγωγή και στις μεταφορές.
.
Συμφωνα με νέα στοιχεία του Glacier Monitoring Switzerland, περισσότερο από 5% του πάγου που είχε απομείνει στους παγετώνες της χώρας εξαφανίστηκε μέσα σε μόλις 12 μήνες, με την εκτιμώμενη απώλεια να φθάνει το 5,5%.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι παγετωνολόγοι στις Άλπεις θεωρούσαν απώλεια περίπου 2% μέσα σε μία χρονιά ακραίο φαινόμενο. Το επίπεδο του 2026 είναι επομένως εξαιρετικά υψηλό ακόμη και για μια περίοδο κατά την οποία η συρρίκνωση των παγετώνων έχει επιταχυνθεί λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας.
«Είναι πραγματικά απλώς καταστροφικό», δήλωσε ο Matthias Huss, διευθυντής του Glacier Monitoring Switzerland.
Οι παγετώνες ξεκίνησαν ήδη το καλοκαίρι από δυσμενή θέση. Ο ήπιος χειμώνας είχε αφήσει μικρότερες ποσότητες χιονιού από το συνηθισμένο, ενώ οι πρώιμοι και έντονοι καύσωνες του Μαΐου και του Ιουνίου προκάλεσαν γρήγορη τήξη του χιονιού που κάλυπτε τους πάγους.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το φρέσκο χιόνι αντανακλά μεγάλο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας. Όταν εξαφανίζεται, αποκαλύπτεται ο σκουρότερος πάγος του παγετώνα, ο οποίος απορροφά περισσότερη ενέργεια από τον ήλιο και λιώνει ακόμη ταχύτερα.
Οι επόμενοι καύσωνες βρήκαν έτσι τους παγετώνες σημαντικά πιο εκτεθειμένους. Ο Fabien Maussion, glaciologist στο University of Bristol, ο οποίος δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη ελβετική μελέτη, σημείωσε ότι πριν από μία δεκαετία δεν θα θεωρούσε δυνατή μια τόσο γρήγορη απώλεια πάγου.
«Αυτό που συνέβη το καλοκαίρι είναι εξαιρετικά ανησυχητικό, αλλά ταυτόχρονα ήταν αναμενόμενο από την οπτική ενός επιστήμονα του κλίματος», ανέφερε.
Η ταχεία τήξη είχε βραχυπρόθεσμα και μια παράδοξη θετική επίδραση. Από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο, οι ελβετικοί παγετώνες απελευθέρωσαν περίπου 2,2 τρισ. λίτρα νερού.
Το νερό αυτό συνέβαλε στην αντιμετώπιση των ελλείψεων κατά τη διάρκεια ενός ιδιαίτερα θερμού και ξηρού καλοκαιριού, τροφοδοτώντας ποτάμια και υδάτινα συστήματα που χρησιμοποιούνται για άρδευση, παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας και μεταφορές.
Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι πρόκειται για ένα όφελος που δεν μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.
Ο Huss παρομοίασε το νερό που απελευθερώνεται από τους παγετώνες με ένα αποθεματικό που είχε δημιουργηθεί επί δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες.
«Κάθε σταγόνα νερού που απορρέει κατά τη διάρκεια αυτών των κυμάτων ζέστης είναι κατά κάποιον τρόπο παλιό νερό που είχε αποθηκευτεί στον πάγο για αιώνες ή δεκαετίες», εξήγησε.
Όπως σημείωσε, το νερό αυτό βοηθά τις κοινωνίες σήμερα, αλλά η χρήση του με τόσο γρήγορο ρυθμό δεν είναι βιώσιμη, καθώς οι μικρότεροι παγετώνες θα έχουν στο μέλλον όλο και μικρότερη δυνατότητα να ενισχύουν τις ροές των ποταμών σε περιόδους ξηρασίας και ακραίας ζέστης.
Το πρόβλημα έγινε ιδιαίτερα εμφανές και στον Ρήνο, όπου η στάθμη του νερού έφθασε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα σε ορισμένες περιοχές μέσα στο καλοκαίρι. Η εξέλιξη επηρέασε τη ναυσιπλοΐα και αύξησε το κόστος των μεταφορών.
Οι επιπτώσεις της τήξης δεν περιορίζονται, όμως, στη διαθεσιμότητα νερού.
Η συνεχής απώλεια πάγου και η απόψυξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους μπορούν να αποσταθεροποιήσουν τις πλαγιές των βουνών, αυξάνοντας τον κίνδυνο κατολισθήσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αιφνίδιων πλημμυρών.
Οι επιστήμονες αναφέρονται και στο παράδειγμα του Νεπάλ τον Αύγουστο, όπου κατάρρευση μεγάλης μάζας βράχου και παγετώνα συνέβαλε σε καταστροφικό συμβάν. Παρότι πολλοί παράγοντες συμμετείχαν στο περιστατικό, η μακροχρόνια λέπτυνση των παγετώνων και η απόψυξη παγωμένου εδάφους θεωρείται ότι μπορούν να αυξήσουν τέτοιου είδους κινδύνους.
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία της φετινής καταγραφής προήλθε από τα υψηλότερα σημεία των Άλπεων.
Ακόμη και σε υψόμετρο περίπου 3.500 μέτρων, όπου οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες και οι παγετώνες συνήθως παραμένουν καλυμμένοι με χιόνι, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι στο τέλος του καλοκαιριού δεν είχε απομείνει χιονοκάλυψη.
Σε ορισμένους παγετώνες καταγράφηκε μάλιστα απώλεια έως και τεσσάρων μέτρων πάγου στα υψηλότερα σημεία τους, εκεί όπου κανονικά θα έπρεπε να υπάρχουν αρκετά μέτρα χειμερινού χιονιού.
Το εύρημα αυτό θεωρείται κρίσιμο για το μακροπρόθεσμο μέλλον των παγετώνων.
Το χιόνι που επιβιώνει στη διάρκεια του καλοκαιριού μπορεί σταδιακά να συμπιεστεί και να μετατραπεί σε νέο πάγο, αναπληρώνοντας μέρος των απωλειών που καταγράφονται σε χαμηλότερα και θερμότερα υψόμετρα.
Εάν όμως το χιόνι εξαφανίζεται πλήρως μέχρι το τέλος κάθε καλοκαιριού, η φυσική αυτή διαδικασία αναπλήρωσης σταματά. Ο παγετώνας χάνει συνεχώς μάζα, συρρικνώνεται και, σε βάθος χρόνου, μπορεί να εξαφανιστεί.
Η εικόνα των ελβετικών Άλπεων δείχνει έτσι ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το μέγεθος των παγετώνων αλλά και τη λειτουργία τους ως φυσικές αποθήκες νερού.
Για οικονομίες και περιοχές που εξαρτώνται από τις εποχικές ροές των Άλπεων, η επιτάχυνση της τήξης μπορεί να οδηγήσει σε μια περίοδο κατά την οποία αρχικά περισσότερο νερό απελευθερώνεται από τους παγετώνες, αλλά στη συνέχεια η διαθέσιμη ποσότητα μειώνεται καθώς το ίδιο το παγωμένο απόθεμα εξαντλείται.
Όπως το περιέγραψε ο Maussion, η φυσική των παγετώνων είναι ιδιαίτερα σύνθετη, αλλά η σημερινή κατάσταση μπορεί να συνοψιστεί με μια απλή εικόνα: «είναι σαν να βγάλαμε ένα παγάκι από το ψυγείο και τώρα το βλέπουμε να λιώνει μπροστά στα μάτια μας».
Πηγή: BBC
Η ταχεία τήξη είχε βραχυπρόθεσμα και μια παράδοξη θετική επίδραση. Από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο, οι ελβετικοί παγετώνες απελευθέρωσαν περίπου 2,2 τρισ. λίτρα νερού.