Η ανακύκλωση αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο γνωστά περιβαλλοντικά μηνύματα στην Ελλάδα. Παρ' όλα αυτά, οι επιδόσεις της χώρας παραμένουν χαμηλές σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, γεγονός που δείχνει ότι η ενημέρωση από μόνη της δεν αρκεί. Το ζητούμενο είναι η αλλαγή της καθημερινής συμπεριφοράς, με εργαλεία που μπορούν να μετρήσουν την πρόοδο και να δημιουργήσουν πραγματικά κίνητρα συμμετοχής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης αναπτύσσει δύο ψηφιακές πρωτοβουλίες, το Zero Waste HoReCa για επιχειρήσεις και το νέο Zero Waste School για τις σχολικές μονάδες, οι οποίες βασίζονται σε αντικειμενική αξιολόγηση, συνεχή παρακολούθηση και σύστημα διακρίσεων. Στόχος είναι η περιβαλλοντική διαχείριση να γίνει μέρος της καθημερινής λειτουργίας και όχι μια αποσπασματική δράση ευαισθητοποίησης.
Ο πρόεδρος της Οικολογικής Εταιρείας Ανακύκλωσης, Φίλιππος Κυρκίτσος, μιλά στο ESG Stories για τη φιλοσοφία των δύο προγραμμάτων, τα μέχρι σήμερα αποτελέσματά τους, αλλά και τις μεγάλες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, από την εφαρμογή του DRS έως την καθολική αξιοποίηση του καφέ κάδου και του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω».
1. Από όταν ήμασταν μικροί ακούγαμε συνεχώς για την ανακύκλωση. Πολλά προγράμματα όμως ξεκινούσαν με ενθουσιασμό και στην πορεία εγκαταλείπονταν. Τι διαφορετικό φέρνει το Zero Waste School ώστε να μην είναι ακόμη μία καμπάνια ενημέρωσης;
Η μεγάλη διαφορά είναι ότι δεν περιοριζόμαστε στην ενημέρωση. Στόχος μας είναι η αλλαγή συμπεριφοράς μέσα από μετρήσιμα αποτελέσματα. Τα σχολεία συμμετέχουν σε μια διαρκή διαδικασία αξιολόγησης, συγκεντρώνουν βαθμολογία και διεκδικούν διακρίσεις, όπως Χάλκινο, Αργυρό και Χρυσό Zero Waste School.
Η αξιολόγηση βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: πρόληψη αποβλήτων, ανακύκλωση και κομποστοποίηση, εξοικονόμηση ενέργειας και εξοικονόμηση νερού. Οι επιδόσεις καταγράφονται σε όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, ώστε οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί να παραμένουν ενεργοί μέχρι το τέλος και όχι μόνο στην αρχή του προγράμματος.
Παράλληλα, υπάρχει και το στοιχείο του υγιούς ανταγωνισμού. Τα σχολεία βλέπουν τη θέση τους στην πλατφόρμα, συγκρίνονται με άλλα σχολεία και προσπαθούν κάθε χρόνο να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους. Αυτό μετατρέπει την περιβαλλοντική εκπαίδευση σε μια διαδικασία με πραγματικό στόχο και αποτέλεσμα.
2.Με ποιον τρόπο μετριούνται οι επιδόσεις κάθε σχολείου;
Η λογική είναι να χρησιμοποιούμε αντικειμενικά στοιχεία. Για την ενέργεια και το νερό, τα σχολεία φωτογραφίζουν τους μετρητές στην αρχή της συμμετοχής τους και ξανά προς το τέλος της σχολικής χρονιάς. Έτσι υπολογίζουμε τη συνολική κατανάλωση, την προσαρμόζουμε ανά μαθητή ή ανά τετραγωνικό μέτρο όπου χρειάζεται και συγκρίνουμε ισότιμα όλα τα σχολεία.
Το ίδιο γίνεται και στην ανακύκλωση και την κομποστοποίηση, όπου καταγράφονται οι ποσότητες που συλλέγονται. Δεν αρκεί λοιπόν να δηλώσει κάποιος ότι συμμετέχει. Αυτό που μετράει είναι το αποτέλεσμα.
Καθ' όλη τη διάρκεια της χρονιάς υπενθυμίζουμε πρακτικές εξοικονόμησης, όπως η σωστή χρήση του φωτισμού, του κλιματισμού, του νερού και η αντιμετώπιση διαρροών. Έτσι, η εκπαίδευση συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα του σχολείου.
Οι μαθητές βλέπουν ότι οι δικές τους επιλογές μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση νερού και ενέργειας, να αυξήσουν την ανακύκλωση και να περιορίσουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του σχολείου τους
3.Τι κερδίζουν τα σχολεία που διακρίνονται;
Σε κάθε κατηγορία θα αναδεικνύεται το σχολείο με την καλύτερη επίδοση, το οποίο θα λαμβάνει βραβείο αξίας περίπου 1.000 ευρώ, με στόχο το ποσό να αυξηθεί μέσω νέων υποστηρικτών.
Τα βραβεία δεν θα δίνονται σε χρήματα αλλά σε δράσεις και εξοπλισμό που ενισχύουν την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Μπορεί να περιλαμβάνουν επισκέψεις σε μονάδες ανακύκλωσης, εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εκπαιδευτικό εξοπλισμό, παγούρια, επαναχρησιμοποιούμενες τσάντες και άλλες πρακτικές παροχές.
Οι βραβεύσεις θα πραγματοποιούνται στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς, μέσα από μια μεγάλη διαδικτυακή εκδήλωση.
4.Ποια είναι η μεγαλύτερη φιλοδοξία του προγράμματος;
Θέλουμε τα παιδιά να περάσουν από τη θεωρία στην πράξη. Η ενημέρωση είναι απαραίτητη, όμως σήμερα η πληροφορία είναι διαθέσιμη παντού. Αυτό που λείπει είναι η καθημερινή εφαρμογή.
Το Zero Waste School δημιουργεί μια κουλτούρα συνεχούς συμμετοχής. Οι μαθητές βλέπουν ότι οι δικές τους επιλογές μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση νερού και ενέργειας, να αυξήσουν την ανακύκλωση και να περιορίσουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του σχολείου τους.
Παράλληλα, οι Δήμοι αποκτούν πολύτιμα δεδομένα για τη διαχείριση των σχολικών μονάδων και προετοιμάζονται για ένα μέλλον όπου η εξοικονόμηση πόρων και η μείωση των εκπομπών θα αποτελούν ολοένα και σημαντικότερες υποχρεώσεις. Για εμάς, αυτό είναι το πρώτο βήμα προς μια συνολική αλλαγή νοοτροπίας.
5.Το Zero Waste HoReCa ήταν ουσιαστικά ο πρόδρομος αυτών των ψηφιακών πλατφορμών. Ξεκίνησε το 2018 και πλέον διανύει την όγδοη χρονιά του. Ποια είναι η εικόνα σήμερα και πώς εξελίχθηκε το πρόγραμμα;
Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2018 ως μια πανελλαδική καμπάνια, με φυσική παρουσία στις επιχειρήσεις. Επισκεπτόμασταν ξενοδοχεία και εστιατόρια, παρέχαμε εξοπλισμό, τεχνική υποστήριξη και εκπαίδευση, βοηθώντας τα να εφαρμόσουν στην πράξη δράσεις πρόληψης, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης.
Μέχρι το 2022 διαπιστώσαμε ότι αυτό το μοντέλο είχε φτάσει στα όριά του. Ήταν ιδιαίτερα απαιτητικό σε χρόνο και κόστος και δεν μπορούσε να καλύψει αποτελεσματικά όλη τη χώρα. Έτσι δημιουργήσαμε την ψηφιακή πλατφόρμα Zero Waste HoReCa, η οποία αρχικά κάλυπτε μόνο τη διαχείριση αποβλήτων.
Σταδιακά επεκτάθηκε και σήμερα αξιολογεί τέσσερις βασικούς περιβαλλοντικούς άξονες: πρόληψη αποβλήτων, ανακύκλωση και κομποστοποίηση, εξοικονόμηση ενέργειας, εξοικονόμηση νερού και βιώσιμες προμήθειες. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε πλέον να υποστηρίζουμε επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα εξ αποστάσεως, με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
6.Πόσες επιχειρήσεις συμμετέχουν σήμερα στην πλατφόρμα;
Στο τέλος του 2025 η πλατφόρμα αριθμούσε περίπου 3.200 επιχειρήσεις-μέλη. Σήμερα έχουμε φτάσει τις 3.432 επιχειρήσεις, ενώ στόχος μας είναι μέχρι το τέλος του 2026 να ξεπεράσουμε τις 3.500.
Μέχρι στιγμής έχουν απονεμηθεί περίπου 780 διακρίσεις και εκτιμούμε ότι μέσα στη χρονιά θα δοθούν ακόμη περίπου 250, ξεπερνώντας συνολικά τις 1.000 διακρίσεις. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν μία στις τρεις επιχειρήσεις που συμμετέχουν θα έχει καταφέρει να αποκτήσει πιστοποίηση μέσα από τη διαδικασία αξιολόγησης.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι κάθε χρόνο οι επιδόσεις βελτιώνονται. Το 2025 ξεπέρασε συνολικά τα αποτελέσματα των δύο προηγούμενων ετών και όλα δείχνουν ότι το 2026 θα είναι ακόμη πιο παραγωγικό, καθώς συνεχίζουν να συμμετέχουν οι παλαιότερες επιχειρήσεις, προστίθενται νέες και ενεργοποιούνται μέλη που μέχρι σήμερα δεν είχαν αξιοποιήσει πλήρως την πλατφόρμα.
7.Υπάρχουν επιχειρήσεις που ξεκίνησαν χωρίς καμία περιβαλλοντική δράση και κατάφεραν να διακριθούν;
Βεβαίως. Τα τελευταία χρόνια η πλειονότητα των νέων επιχειρήσεων που εντάσσονται στην πλατφόρμα δεν ξεκινούν από υψηλό επίπεδο. Πολλές βρίσκονται σχεδόν στο μηδέν όσον αφορά την περιβαλλοντική διαχείριση.
Με τη σωστή καθοδήγηση, όμως, βλέπουμε επιχειρήσεις να εξελίσσονται μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα και να αποκτούν ακόμη και Χρυσή Διάκριση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένα ξενοδοχείο στην Αμοργό, το οποίο αναδείχθηκε Χρυσό Zero Waste HoReCa. Η προβολή που απέκτησε ήταν τόσο μεγάλη, ώστε πολλές ακόμη επιχειρήσεις του νησιού θέλησαν να ακολουθήσουν την ίδια πορεία. Αυτό δείχνει ότι ο υγιής ανταγωνισμός μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικό κίνητρο βελτίωσης.
8.Ποια είναι μέχρι σήμερα η συνολική επίδραση της πλατφόρμας;
Τα αποτελέσματα πλέον αποκτούν εθνική διάσταση. Το 2025 οι επιδόσεις των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην πλατφόρμα αντιστοιχούσαν, ως προς τις ποσότητες αποβλήτων που διαχειρίστηκαν, στη λειτουργία μιας μονάδας επεξεργασίας δυναμικότητας περίπου 52.000 τόνων ετησίως.
Η διαφορά είναι ότι μια τέτοια μονάδα απαιτεί επενδύσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ και υψηλό ετήσιο λειτουργικό κόστος, ενώ η πλατφόρμα επιτυγχάνει αντίστοιχο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα μέσα από την αλλαγή συμπεριφοράς των ίδιων των επιχειρήσεων.
Για το 2026 εκτιμούμε ότι το αποτύπωμα θα ξεπεράσει τους 100.000 τόνους, γεγονός που δείχνει ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν πλέον να συμβάλουν ουσιαστικά στην επίτευξη των εθνικών στόχων για τη διαχείριση αποβλήτων.
9.Ποια είναι η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην πλατφόρμα και στον μέσο όρο της αγοράς;
Τα στοιχεία είναι ιδιαίτερα ενδεικτικά. Σήμερα, ένα μέσο ξενοδοχείο ή εστιατόριο στην Ελλάδα ανακυκλώνει περίπου 0,75 τόνους αποβλήτων τον χρόνο, όταν συνολικά παράγει περίπου 17 τόνους. Δηλαδή ανακυκλώνει λιγότερο από το 5% των αποβλήτων του.
Αντίθετα, οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν ενεργά στο Zero Waste HoReCa και έχουν διακριθεί φτάνουν κατά μέσο όρο τους 23 τόνους ανακύκλωσης ετησίως, επιτυγχάνοντας ποσοστά ανάκτησης της τάξης του 53%.
Αυτό αποδεικνύει ότι η γνώση από μόνη της δεν αρκεί. Η πραγματική διαφορά προκύπτει όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε καθημερινή πρακτική. Και αυτή ακριβώς τη λογική θέλουμε τώρα να μεταφέρουμε και στα σχολεία.
Περίπου το 80% των αποβλήτων εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή, ενώ μόλις το 20% ανακτάται ή εκτρέπεται από αυτήν
10.Παρά τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλά στις επιδόσεις ανακύκλωσης. Τι πιστεύετε ότι έχει πάει λάθος;
Τα τελευταία πέντε με έξι χρόνια έχουν γίνει σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές και νέες μονάδες διαχείρισης αποβλήτων. Ωστόσο, η χώρα εξακολουθεί να υστερεί σημαντικά στην εκτροπή αποβλήτων από την ταφή.
Σήμερα παραμένουμε στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μαζί με λίγες ακόμη χώρες. Περίπου το 80% των αποβλήτων εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή, ενώ μόλις το 20% ανακτάται ή εκτρέπεται από αυτήν. Αυτό δείχνει ότι, παρά τις επενδύσεις, δεν έχουμε ακόμη καταφέρει να αλλάξουμε ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα απορρίμματα.
11. Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε μια κρίσιμη περίοδο για τη διαχείριση των αποβλήτων;
Θεωρώ ότι το 2026 και το 2027 θα είναι καθοριστικές χρονιές. Το επόμενο διάστημα θα τεθεί σε εφαρμογή το νέο σύστημα επιστροφής εγγύησης συσκευασιών (DRS), θα λειτουργήσουν νέα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, ενώ θα αναθεωρηθούν και τα επιχειρησιακά σχέδια των υφιστάμενων συστημάτων ανακύκλωσης.
Όλες αυτές οι αλλαγές δημιουργούν μια σημαντική ευκαιρία να διορθωθούν χρόνιες αδυναμίες και να αυξηθούν ουσιαστικά οι επιδόσεις της χώρας. Στόχος είναι να ξεφύγουμε από το σημερινό επίπεδο του 18%-20% εκτροπής από την ταφή και να δούμε σταδιακά μεγαλύτερα ποσοστά τα επόμενα χρόνια.
12.Αν έπρεπε να επιλέξετε δύο βασικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να αλλάξουν την εικόνα της χώρας, ποιες θα ήταν;
Η πρώτη είναι η καθολική εφαρμογή της συλλογής οργανικών αποβλήτων μέσω του καφέ κάδου. Τα οργανικά αποτελούν περίπου το μισό βάρος των αστικών απορριμμάτων. Εάν δεν οργανώσουμε σωστά τη διαλογή τους, δεν μπορούμε να πετύχουμε ουσιαστική μείωση της ταφής.
Η δεύτερη είναι η εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω». Πρόκειται για ένα ισχυρό οικονομικό κίνητρο που επιβραβεύει όσους μειώνουν τα σύμμεικτα απορρίμματά τους και ανακυκλώνουν περισσότερο. Όταν κάποιος πληρώνει ανάλογα με τα σκουπίδια που παράγει, αποκτά πραγματικό λόγο να αλλάξει συμπεριφορά.
13. Πιστεύετε ότι οι πολίτες είναι έτοιμοι να συμμετάσχουν σε αυτή τη μετάβαση;
Οι περισσότεροι γνωρίζουν θεωρητικά τι είναι η ανακύκλωση. Το ζήτημα δεν είναι πλέον η ενημέρωση αλλά η εφαρμογή.
Για να συμμετέχουν οι πολίτες, τα συστήματα πρέπει να είναι εύκολα και φιλικά. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, ο καφέ κάδος να βρίσκεται εκατό μέτρα μακριά από την κατοικία. Η συλλογή πρέπει να έρθει όσο το δυνατόν πιο κοντά στον πολίτη, ιδανικά σε επίπεδο κτιρίου.
Αυτό εφαρμόζεται ήδη πιλοτικά στον Δήμο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE IP, όπου κάθε πολυκατοικία διαθέτει δικό της καφέ κάδο. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι όταν η διαδικασία γίνεται εύκολη για τον πολίτη, οι ποσότητες αυξάνονται και η ποιότητα των συλλεγόμενων υλικών βελτιώνεται αισθητά.
14.Άρα το βάρος πέφτει περισσότερο στους δήμους;
Οι δήμοι έχουν καθοριστικό ρόλο. Μέχρι σήμερα η λογική ήταν σχετικά απλή: συλλέγουμε τα απορρίμματα και τα οδηγούμε στην ταφή. Στο νέο μοντέλο, όμως, απαιτείται πολύ πιο ενεργή διαχείριση, με συλλογή διαφορετικών ρευμάτων αποβλήτων και υπηρεσίες πιο κοντά στον πολίτη.
Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη οργάνωση και περισσότερη δουλειά για την τοπική αυτοδιοίκηση. Από την άλλη πλευρά, τα οφέλη είναι σημαντικά, καθώς μειώνεται το κόστος διαχείρισης και βελτιώνονται οι περιβαλλοντικές επιδόσεις.
15. Ποιες ευθύνες έχουν, τελικά, οι εμπλεκόμενοι φορείς;
Οι ευθύνες είναι κοινές. Η Πολιτεία πρέπει να επιταχύνει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, να ενισχύσει τους πόρους για την ανακύκλωση και να αντιμετωπίσει παθογένειες που υπάρχουν εδώ και πολλά χρόνια.
Οι δήμοι καλούνται να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουν τη συλλογή των αποβλήτων, ενώ και οι πολίτες πρέπει να συμμετέχουν πιο ενεργά στη διαλογή στην πηγή. Αν συνεχίσουμε να μεταθέτουμε ο ένας την ευθύνη στον άλλον, δεν θα αλλάξει τίποτα.
16.Μπορεί η Ελλάδα να πετύχει τους ευρωπαϊκούς στόχους τα επόμενα χρόνια;
Πιστεύω πως ναι, αρκεί να κινηθούμε συντονισμένα. Αν εφαρμοστούν σωστά ο καφέ κάδος, το «Πληρώνω όσο Πετάω» και τα νέα συστήματα ανακύκλωσης, μπορούμε μέσα στην επόμενη πενταετία να αλλάξουμε ουσιαστικά την εικόνα της χώρας.
Σήμερα βρισκόμαστε περίπου στο 20% εκτροπής από την ταφή, όταν οι ευρωπαϊκοί στόχοι είναι πολύ υψηλότεροι. Η απόσταση είναι μεγάλη, αλλά δεν είναι αδύνατο να καλυφθεί. Χρειάζεται συνεργασία, συνέπεια και κοινός σχεδιασμός από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
Το βασικό είναι να αφήσουμε στην άκρη τη λογική της αλληλομετάθεσης ευθυνών και να επικεντρωθούμε στη λύση του προβλήματος. Αν όλοι αναλάβουμε το μερίδιο που μας αναλογεί, η Ελλάδα μπορεί να κάνει ένα ουσιαστικό άλμα στην ανακύκλωση τα επόμενα χρόνια.
Ο πρόεδρος της Οικολογικής Εταιρείας Ανακύκλωσης μιλά στο ESG Stories για το νέο Zero Waste School, την εξέλιξη του Zero Waste HoReCa, τις αδυναμίες της ελληνικής ανακύκλωσης και τις αλλαγές που μπορούν να οδηγήσουν τη χώρα πιο κοντά στους ευρωπαϊκούς στόχους.