Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι καταστροφικές πυρκαγιές και οι πλημμύρες επαναφέρουν την κλιματική αλλαγή στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες για τις συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
.
Σε νέο αφιέρωμά του, ο ΟΗΕ παρουσιάζει τη διαδρομή των σημαντικότερων επιστημονικών προειδοποιήσεων από τη δεκαετία του 1970 έως σήμερα, υπογραμμίζοντας ότι η σημερινή κλιματική κρίση δεν αποτελεί μια αιφνίδια εξέλιξη, αλλά το αποτέλεσμα μιας μακράς περιόδου ανεπαρκούς πολιτικής δράσης.
Από την έκθεση Meadows στο IPCC
Οι πρώτες οργανωμένες προειδοποιήσεις καταγράφηκαν το 1972 με την έκθεση "Limits to Growth" (Έκθεση Meadows), η οποία επισήμανε ότι η οικονομική ανάπτυξη και η αυξανόμενη ρύπανση δεν μπορούν να συνεχιστούν επ' αόριστον χωρίς σοβαρές επιπτώσεις για τον πλανήτη.
Το 1988, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) και το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) δημιούργησαν τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η οποία έκτοτε αποτελεί το βασικό επιστημονικό όργανο αξιολόγησης της κλιματικής επιστήμης.
Η σταδιακή σκλήρυνση των επιστημονικών διαπιστώσεων
Η πρώτη έκθεση αξιολόγησης του IPCC, το 1990, κατέληγε ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι πραγματική και απαιτεί άμεση δράση.
Ακολούθησαν ολοένα πιο αυστηρές διαπιστώσεις:
- 1995: πρώτη σαφής αναφορά σε «ανιχνεύσιμη ανθρώπινη επίδραση» στο κλίμα.
- 2007: η υπερθέρμανση χαρακτηρίζεται «αναμφισβήτητη», με κύρια αιτία τα αέρια του θερμοκηπίου.
- 2014: το IPCC εκτιμά με πιθανότητα άνω του 95% ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα αποτελεί τη βασική αιτία της υπερθέρμανσης από τα μέσα του 20ού αιώνα.
- 2018: δημοσιεύεται η ειδική έκθεση για τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας στον 1,5°C.
- 2022: γίνεται λόγος πλέον για «μη αναστρέψιμες ζημιές», ενώ ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, χαρακτηρίζει την έκθεση «άτλαντα ανθρώπινου πόνου» και «καταδικαστήριο της αποτυχημένης πολιτικής ηγεσίας».
Τριάντα χρόνια διεθνών διαπραγματεύσεων
Παράλληλα με τις επιστημονικές προειδοποιήσεις, διαμορφώθηκε και το διεθνές θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η Διάσκεψη του Ρίο το 1992 οδήγησε στη δημιουργία της Σύμβασης-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC), η οποία αποτέλεσε τη βάση των ετήσιων διασκέψεων COP.
Το Πρωτόκολλο του Κιότο το 1997 εισήγαγε τις πρώτες δεσμευτικές μειώσεις εκπομπών για τις ανεπτυγμένες χώρες, ενώ η Συμφωνία του Παρισιού το 2015 έθεσε ως παγκόσμιο στόχο τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από τους 2°C και, ει δυνατόν, στους 1,5°C.
Οι πολιτικές δεσμεύσεις παραμένουν ανεπαρκείς
Ο ΟΗΕ επισημαίνει ότι, παρά τις διεθνείς συμφωνίες, η πολιτική βούληση δεν συμβαδίζει με τις επιστημονικές προειδοποιήσεις.
Ήδη από το 2021, η UN Climate είχε προειδοποιήσει ότι οι υφιστάμενες εθνικές δεσμεύσεις οδηγούν τον πλανήτη σε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά περίπου 2,7°C έως το τέλος του αιώνα, επίπεδο σημαντικά υψηλότερο από τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται «στον αυτοκινητόδρομο προς την κλιματική κόλαση με το πόδι στο γκάζι», καλώντας τις κυβερνήσεις να επιταχύνουν τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και να ενισχύσουν τη διεθνή συνεργασία.
Με αφορμή τις πρόσφατες ακραίες θερμοκρασίες στην Ευρώπη, ο ΟΗΕ υπενθυμίζει ότι οι επιστημονικές προειδοποιήσεις υπήρχαν εδώ και δεκαετίες. Το ζητούμενο πλέον, όπως επισημαίνει, δεν είναι η κατανόηση του προβλήματος, αλλά η υλοποίηση των αναγκαίων πολιτικών που θα περιορίσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Ήδη από το 2021, είχε προειδοποιήσει ότι οι υφιστάμενες εθνικές δεσμεύσεις οδηγούν τον πλανήτη σε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά περίπου 2,7°C έως το τέλος του αιώνα.