Τα τελευταία χρόνια, κάτοικοι σε χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρούν ολοένα και συχνότερα ένα ασυνήθιστο φαινόμενο: ουρανούς με πορτοκαλί αποχρώσεις και μια κιτρινωπή ομίχλη που συνοδεύεται από τη λεγόμενη «λασποβροχή», αφήνοντας λεπτή σκόνη σε αυτοκίνητα και επιφάνειες.
.
Το φαινόμενο προκαλείται από σύννεφα σκόνης που προέρχονται από τη Σαχάρα και διανύουν χιλιάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Μεσόγειο. Καθώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη μεγαλύτερη έρημο του πλανήτη, η Ευρώπη βρίσκεται ολοένα και περισσότερο εκτεθειμένη στις επιπτώσεις ενός μεταβαλλόμενου περιβαλλοντικού φαινομένου.
Η Σαχάρα ευθύνεται για περισσότερο από το 50% των παγκόσμιων εκπομπών σκόνης. Υπό συνθήκες υψηλών θερμοκρασιών, ξηρασίας και ισχυρών ανέμων, μικροσκοπικά σωματίδια ανυψώνονται σε ύψος αρκετών χιλιομέτρων και μεταφέρονται διασυνοριακά. Αν και το μεγαλύτερο μέρος κατευθύνεται προς τον Ατλαντικό και την αμερικανική ήπειρο, σημαντικές ποσότητες κινούνται προς τον ευρωπαϊκό νότο, κυρίως την περίοδο από τον Φεβρουάριο έως τον Ιούνιο.
Έντονα επεισόδια, όπως το φαινόμενο «Calima» που πλήττει την Ισπανία, έχουν καταγραφεί να φτάνουν έως τη Βόρεια Θάλασσα και τη Σκανδιναβία, ενώ αντίστοιχα νέφη σκόνης έχουν καλύψει και την Αθήνα, επιβεβαιώνοντας τη γεωγραφική έκταση του φαινομένου.
Η σχέση μεταξύ κλιματικής αλλαγής και σαχαριανής σκόνης παραμένει σύνθετη. Από τη μία πλευρά, η αύξηση της θερμοκρασίας επιταχύνει την ξήρανση των εδαφών και την ερημοποίηση, διευκολύνοντας την αποκόλληση σωματιδίων. Σε ακραία σενάρια υπερθέρμανσης, η ποσότητα σκόνης που εκλύεται στην ατμόσφαιρα ενδέχεται να αυξηθεί κατά 40% έως 60% μέχρι το τέλος του αιώνα.
Από την άλλη πλευρά, οι μεταβολές στα μοτίβα των ανέμων επηρεάζουν τη συχνότητα και την ένταση των φαινομένων. Τα τελευταία χρόνια, ορισμένες καταιγίδες σκόνης εμφανίζονται λιγότερο έντονες, γεγονός που αποδίδεται τόσο στην αύξηση της βλάστησης στην περιοχή του Σαχέλ όσο και στη γενικότερη εξασθένηση των επιφανειακών ανέμων.
Οι επιπτώσεις στην Ευρώπη δεν περιορίζονται στην εικόνα του ουρανού. Η σαχαριανή σκόνη επιβαρύνει σημαντικά την ποιότητα του αέρα, αυξάνοντας τη συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων PM10, τα οποία διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και συνδέονται με αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα. Μελέτες σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία δείχνουν ότι η σαχαριανή σκόνη μπορεί να ευθύνεται έως και για το 44% των θανάτων που σχετίζονται με τη ρύπανση PM10.
Παράλληλα, η σκόνη επηρεάζει και κρίσιμους τομείς της οικονομίας. Η εναπόθεσή της στο χιόνι των Άλπεων μειώνει την ανακλαστικότητα της επιφάνειας, επιταχύνοντας το λιώσιμο, ενώ περιορίζει την απόδοση των φωτοβολταϊκών συστημάτων. Επιπλέον, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στις μεταφορές, μειώνοντας την ορατότητα σε αεροπορικές και οδικές μετακινήσεις.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί παρεμβάσεις τόσο στην πηγή όσο και στις περιοχές που πλήττονται. Στη Σαχάρα και τις γύρω περιοχές, κρίσιμη θεωρείται η προστασία των εδαφών μέσω περιορισμού της υπερβόσκησης, διατήρησης των υδάτινων ροών και ενίσχυσης της φυσικής βλάστησης. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προστασία της λεγόμενης «βιοκρούστας», ενός φυσικού στρώματος μικροοργανισμών που συγκρατεί το έδαφος.
Στην Ευρώπη, η έμφαση δίνεται στην πρόληψη και την προσαρμογή. Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης επιτρέπουν προβλέψεις έως και 15 ημέρες πριν από την εκδήλωση φαινομένων, δίνοντας τη δυνατότητα στις αρχές να εκδίδουν οδηγίες προστασίας για τις ευάλωτες ομάδες. Παράλληλα, μέτρα όπως η βελτίωση του αερισμού των κτιρίων και η ενίσχυση των αστικών χώρων πρασίνου συμβάλλουν στη μείωση της έκθεσης.
Καθώς η σαχαριανή «ζώνη σκόνης» αναμένεται να παραμείνει ένας βασικός δείκτης της κατάστασης του πλανήτη, καθίσταται σαφές ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να περιοριστεί σε τοπικό επίπεδο. Η διαχείρισή του απαιτεί ενισχυμένη διεθνή συνεργασία και συντονισμένες πολιτικές μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, από τη διαχείριση υδάτινων πόρων έως τη δημόσια υγεία.
Πηγή: The Conversation
Το φαινόμενο προκαλείται από σύννεφα σκόνης που προέρχονται από τη Σαχάρα και διανύουν χιλιάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Μεσόγειο.