Η έννοια της υπεύθυνης επένδυσης μεταβάλλεται καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις οδηγούν σε επαναξιολόγηση της στάσης απέναντι στον αμυντικό τομέα. Για δεκαετίες, η κυρίαρχη προσέγγιση ήταν ότι οι επενδυτές που επιδίωκαν στρατηγικές βιωσιμότητας απέφευγαν την έκθεση σε όπλα και εταιρείες άμυνας. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα αλλάζει, με ολοένα και περισσότερα χαρτοφυλάκια να ενσωματώνουν αμυντικές εταιρείες ενώ εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται ως υπεύθυνες ή βιώσιμες επενδύσεις.
.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η επένδυση σε οπλικά συστήματα δεν απαγορεύτηκε ποτέ από το ευρωπαϊκό πλαίσιο βιώσιμης χρηματοδότησης. Εκείνο που μεταβλήθηκε είναι το γεωπολιτικό πλαίσιο — ιδίως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία — το οποίο επηρεάζει τον τρόπο εφαρμογής των κανόνων και τη στάθμιση κινδύνων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω καθεστώτων εξαγωγικού ελέγχου και κυρώσεων, καθορίζει τους προορισμούς όπου επιτρέπεται η διάθεση αμυντικού εξοπλισμού, γεγονός που επηρεάζει και την αξιολόγηση της βιωσιμότητας μιας επένδυσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση ανάμεσα σε «αμφιλεγόμενα» και «απαγορευμένα» όπλα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διευκρινίσει ότι ο όρος πρέπει να περιορίζεται σε όπλα που απαγορεύονται από διεθνείς συνθήκες, περιορίζοντας έτσι το πεδίο αποκλεισμών. Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση σε ορισμένες κατηγορίες οπλικών συστημάτων μπορεί να παραμείνει στη διακριτική ευχέρεια των επενδυτών, ανάλογα με τις εθνικές προσεγγίσεις και τα κριτήρια των κεφαλαίων.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι διαχειριστές κεφαλαίων προσαρμόζονται ήδη. Η έκθεση ευρωπαϊκών βιώσιμων κεφαλαίων σε εταιρείες άμυνας αυξήθηκε σημαντικά το τελευταίο έτος, με τα κεφάλαια του καθεστώτος SFDR Article 8 — που προωθούν περιβαλλοντικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά — να αυξάνουν τη μέση έκθεσή τους σε οπλικά συστήματα κατά σχεδόν 60%. Μεγάλοι διαχειριστές, όπως η Allianz Global Investors, ενσωματώνουν πλέον εταιρείες άμυνας σε προϊόντα τους, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι οι επενδύσεις αυτές δεν χαρακτηρίζονται κατ’ ανάγκη ως βιώσιμες.
Παράλληλα, επενδυτικοί οργανισμοί και συνταξιοδοτικά ταμεία αναθεωρούν πολιτικές αποκλεισμού που ίσχυαν επί χρόνια. Ορισμένα ταμεία έχουν άρει γενικές απαγορεύσεις επενδύσεων στον κλάδο, επικαλούμενα τις νέες ανάγκες ασφάλειας και ανθεκτικότητας. Το αποτέλεσμα είναι μια «σιωπηλή» αλλά ουσιαστική μετατόπιση, όπου η άμυνα εντάσσεται σε στρατηγικές που εξακολουθούν να φέρουν την ετικέτα της υπεύθυνης επένδυσης.
Η συζήτηση επεκτείνεται και σε επίπεδο αρχών. Στα τέλη του 2025, ομάδα επενδυτών παρουσίασε κείμενο βάσης για τις Principles for Responsible Defence Investment, αναγνωρίζοντας αφενός ότι η πλήρης αποφυγή επενδύσεων στην άμυνα παραμένει θεμιτή επιλογή, αφετέρου ότι ορισμένοι επενδυτές θεωρούν πως η άμυνα μπορεί να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο υπεύθυνης επένδυσης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ωστόσο, η μετατόπιση αυτή δημιουργεί και προκλήσεις. Η ένταξη αμυντικών εταιρειών σε βιώσιμα χαρτοφυλάκια εγείρει ζητήματα σαφήνειας και επικοινωνίας προς τους επενδυτές, καθώς οι ορισμοί και οι προσδοκίες δεν είναι πάντα ευθυγραμμισμένοι. Επιπλέον, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι εξελίσσονται ταχύτατα, καθιστώντας αναγκαία τη χρήση δεδομένων και αναλύσεων που μπορούν να παρακολουθούν τις εξελίξεις σε πραγματικό χρόνο.
Η ανάγκη για διαφάνεια αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας. Οι επενδυτές καλούνται να εξηγούν με σαφήνεια τι περιλαμβάνεται στα χαρτοφυλάκια, ποια κριτήρια εφαρμόζονται και πώς αξιολογούνται οι κίνδυνοι, ώστε να διατηρείται η εμπιστοσύνη των πελατών και των δικαιούχων.
Σε ένα περιβάλλον όπου οι έννοιες της ασφάλειας, της βιωσιμότητας και της γεωπολιτικής αλληλεπιδρούν ολοένα και περισσότερο, η άμυνα φαίνεται να αποκτά νέο ρόλο στο επενδυτικό τοπίο. Το ζητούμενο, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν είναι η ιδεολογική τοποθέτηση αλλά η σαφήνεια στην αξιολόγηση και η επαρκής πληροφόρηση — στοιχεία που θα καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο οι επενδυτές θα ισορροπήσουν μεταξύ ευθύνης και στρατηγικών αναγκών τα επόμενα χρόνια.
Πηγή: Financial Times / Sustainable Views
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση ανάμεσα σε «αμφιλεγόμενα» και «απαγορευμένα» όπλα.