Ο Αμαζόνιος μετατοπίζεται προς μια νέα κλιματική κατάσταση, την οποία οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν ως «υπερτροπική», με συνθήκες ξηρασίας και θερμότητας που δεν έχουν καταγραφεί στον πλανήτη εδώ και εκατομμύρια χρόνια.
.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μελέτης που βασίστηκε σε δεδομένα πεδίου άνω των 30 ετών και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι περίοδοι ξηρασίας στον Αμαζόνιο γίνονται πλέον πιο συχνές, πιο έντονες και πιο θερμές, δημιουργώντας συνθήκες που «δεν έχουν σύγχρονο ανάλογο». Τα δάση εκτίθενται σε πρωτοφανή επίπεδα στρες, ενώ μειώνεται αισθητά και η ικανότητά τους να απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα.
Οι αλλαγές είναι τόσο ριζικές, ώστε η διεθνής ερευνητική ομάδα εισήγαγε νέο όρο για να τις περιγράψει. Η «υπερτροπική» κατάσταση, όπως τη χαρακτηρίζουν, παραπέμπει σε κλίμα που δεν έχει υπάρξει στη Γη εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Η ανάλυση επικεντρώθηκε στο πώς αντιδρούν τα δέντρα και τα εδάφη σε παρατεταμένα επεισόδια υψηλών θερμοκρασιών και έντονης ξηρασίας, τα οποία λειτουργούν ως προειδοποιητική εικόνα του τι θα μπορούσε να θεωρείται «κανονικό» μέσα στον επόμενο αιώνα.
«Όταν συμβαίνουν αυτές οι θερμές ξηρασίες, βρισκόμαστε πέρα από τα όρια αυτού που σήμερα ορίζουμε ως τροπικό δάσος», εξηγεί ο γεωγράφος Jeff Chambers από το University of California, Berkeley, ένας εκ των συγγραφέων της μελέτης.
Τα μοντέλα που ανέπτυξαν οι ερευνητές δείχνουν ότι τα φαινόμενα αυτά θα γίνουν ακόμη συχνότερα έως το 2100 και ενδέχεται να εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ακόμη και κατά την υγρή περίοδο. Η μειωμένη υγρασία του εδάφους αναμένεται να αυξήσει τα ποσοστά θνησιμότητας των δέντρων, ενεργοποιώντας δύο κρίσιμους μηχανισμούς: την υδραυλική κατάρρευση, όπου φυσαλίδες αέρα εμποδίζουν τη μεταφορά νερού στο εσωτερικό των δέντρων, και τη λεγόμενη «λιμοκτονία άνθρακα», όταν το κλείσιμο των στομάτων των φύλλων για εξοικονόμηση νερού περιορίζει τη φωτοσύνθεση.
Μετρήσεις πεδίου δείχνουν ότι αυτά τα φαινόμενα βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη στα ακραία κλιματικά επεισόδια του σημερινού Αμαζονίου. Αν η περιοχή περάσει σε υπερτροπική κατάσταση, τέτοιες ακραίες συνθήκες θα εμφανίζονται πολύ συχνότερα, αυξάνοντας τη θνησιμότητα των δέντρων έως και κατά 55%.
Ιδιαίτερα ευάλωτα αποδεικνύονται τα ταχέως αναπτυσσόμενα δέντρα χαμηλής πυκνότητας ξύλου, τα οποία πεθαίνουν σε μεγαλύτερα ποσοστά σε σχέση με τα πιο ανθεκτικά είδη. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, σημαίνει ότι τα δευτερογενή δάση ενδέχεται να είναι πιο εκτεθειμένα στην ξηρασία, καθώς περιλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό τέτοιων ειδών.
Μέρος της έρευνας εστίασε σε δύο περιοχές του Αμαζονίου που επλήγησαν από τις έντονες ξηρασίες του 2015 και του 2023, οι οποίες συνδέθηκαν με ασυνήθιστα θερμά φαινόμενα Ελ Νίνιο. Το κρίσιμο όριο έλλειψης νερού αποδείχθηκε ίδιο και στις δύο περιπτώσεις, στοιχείο που υποδηλώνει ότι η μετάβαση αυτή μπορεί να έχει ευρεία γεωγραφική έκταση.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα περισσότερα «υπερτροπικά» δάση θα εμφανιστούν στον Αμαζόνιο, χωρίς να αποκλείεται η εξάπλωση παρόμοιων συνθηκών και σε περιοχές της Αφρικής και της Ασίας. Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να μετατρέψει τα τροπικά δάση από καταβόθρες άνθρακα σε πηγές εκπομπών, καθώς η απώλεια δέντρων θα υπερβεί την ικανότητα αναγέννησης.
«Όλα εξαρτώνται από τις επιλογές μας», σημειώνει ο Chambers. Όπως τονίζει, αν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνεχιστούν ανεξέλεγκτα, η δημιουργία ενός υπερτροπικού κλίματος θα επιταχυνθεί, με συνέπειες που θα επηρεάσουν όχι μόνο τα δάση, αλλά και την παγκόσμια ισορροπία του κλίματος.
Πηγή: ScienceAlert / Nature
Οι αλλαγές είναι τόσο ριζικές, ώστε η διεθνής ερευνητική ομάδα εισήγαγε νέο όρο για να τις περιγράψει.