Η κατάρρευση τμήματος παγετώνα φαίνεται να βρίσκεται πίσω από τις καταστροφικές πλημμύρες στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ, σύμφωνα με τις πρώτες επιστημονικές εκτιμήσεις.
.
Η τραγωδία έχει στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 177 ανθρώπους, ενώ εκατοντάδες παραμένουν αγνοούμενοι.
Αρχικά υπήρξαν αναφορές ότι σεισμός προκάλεσε κατολίσθηση και στη συνέχεια το κύμα πλημμύρας. Ωστόσο, το U.S. Geological Survey διευκρίνισε ότι το συμβάν συνδέεται με glacial collapse, δηλαδή με κατάρρευση παγετώνα ή μεγάλου τμήματός του.
Η πρόσκρουση της μάζας πάγου και βράχων στον πυθμένα της κοιλάδας ήταν τόσο ισχυρή ώστε καταγράφηκε από σεισμολογικά όργανα ως γεγονός μεγέθους 5,2, σύμφωνα με τα δεδομένα του USGS και επιστήμονες που μελέτησαν το φαινόμενο.
Ο Dr Simon Cook, ειδικός στους παγετώνες στο University of Dundee, ανέφερε ότι η ομάδα του εντόπισε κατάρρευση στο χαμηλότερο τμήμα ενός παγετώνα κοντά στην κορυφή Langtang Lirung, περίπου 15 χιλιόμετρα δυτικά από την περιοχή που επλήγη.
Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση, ο παγετώνας κατέρρευσε προς βορειοδυτική κατεύθυνση και η μάζα κινήθηκε στη συνέχεια κατάντη.
Ανάλυση του International Centre for Integrated Mountain Development, ICIMOD, κάνει λόγο για πιθανή χιονοστιβάδα πάγου και βράχων από περιοχή μεγάλου υψομέτρου. Η τεράστια ποσότητα συντριμμιών εισήλθε στον Lende Khola, παραπόταμο του Bhote Koshi, προκαλώντας αιφνίδια και εξαιρετικά ισχυρή ροή νερού, ιζημάτων και μεγάλων βράχων.
Οι στάθμες των ποταμών κατάντη αυξήθηκαν, σύμφωνα με το ICIMOD, κατά περίπου επτά έως εννέα μέτρα μέσα σε μόλις 30 λεπτά, ενώ αρκετοί σταθμοί παρακολούθησης παρασύρθηκαν ή υπέστησαν ζημιές.
Ένα ασυνήθιστα μεγάλο φαινόμενο
Ο Mike Searle, καθηγητής γεωεπιστημών στο University of Oxford, εκτιμά ότι η διαδικασία μπορεί να ήταν πιο σύνθετη. Μια αρχική κατολίσθηση ενδέχεται να απέκλεισε προσωρινά τον ποταμό, επιτρέποντας τη συσσώρευση νερού, πριν το φυσικό φράγμα καταρρεύσει και απελευθερώσει έναν τεράστιο όγκο νερού και συντριμμιών.
Η μορφολογία της περιοχής ενδέχεται να ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την καταστροφή. Το Langtang Lirung βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα απότομη ζώνη των Ιμαλαΐων, με στενές κοιλάδες που μπορούν να λειτουργήσουν σαν φυσικοί αγωγοί και να αυξήσουν την ταχύτητα της ροής.
Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί τι ακριβώς προκάλεσε την κατάρρευση του παγετώνα.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα Ιμαλάια συνεχίζουν να ανυψώνονται εξαιτίας της τεκτονικής κίνησης των πλακών, γεγονός που με την πάροδο του χρόνου αυξάνει την κλίση των παγετώνων και μπορεί να ευνοήσει καταρρεύσεις.
Τέτοια φαινόμενα συμβαίνουν, όμως συνήθως αφορούν πολύ μικρότερες ποσότητες πάγου. Η πιθανή κατάρρευση τόσο μεγάλης μάζας «σε μία κίνηση» χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα ασυνήθιστη.
Ο Searle εκτιμά ότι η καταστροφή πιθανότατα προέκυψε από τον συνδυασμό δύο διαδικασιών: της συνεχιζόμενης τεκτονικής ανύψωσης των Ιμαλαΐων και της κλιματικής αλλαγής, η οποία αυξάνει τις θερμοκρασίες και επιταχύνει την τήξη των παγετώνων.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι η άνοδος της θερμοκρασίας αποσταθεροποιεί τις ορεινές περιοχές των Ιμαλαΐων, όχι μόνο μέσω της συρρίκνωσης των παγετώνων αλλά και μέσω της τήξης του permafrost, του μόνιμα παγωμένου εδάφους που λειτουργεί σαν φυσικό «τσιμέντο» για πολλές βουνοπλαγιές.
Όταν το permafrost θερμαίνεται και αποδομείται, αυξάνεται ο κίνδυνος κατολισθήσεων, debris flows, κατάρρευσης παγετώνων και υπερχείλισης παγετωνικών λιμνών.
Σύμφωνα με ανάλυση του ICIMOD που δημοσιεύθηκε νωρίτερα φέτος, οι παγετώνες της περιοχής Hindu Kush Himalaya χάνουν πλέον πάγο με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με το 2000.
Η τάση αυτή ενισχύει τον κίνδυνο πλημμυρών και άλλων καταστροφών στις ορεινές περιοχές, όπου εκατομμύρια άνθρωποι ζουν κατά μήκος ποταμών που τροφοδοτούνται από παγετώνες.
Παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στην Ινδία, την Ελβετία και την Ιταλία. Το 2021, μεγάλη κατάρρευση παγετώνα στην κοιλάδα Chamoli της βόρειας Ινδίας προκάλεσε χείμαρρο νερού και συντριμμιών που σκότωσε περίπου 200 ανθρώπους.
Στην ίδια περιοχή του Νεπάλ, πλημμύρες είχαν σημειωθεί και την προηγούμενη χρονιά μετά από ρήξη παγετωνικής λίμνης στο Θιβέτ.
Ο Mohd Farooq Azam του ICIMOD σημειώνει ότι η αυξανόμενη συχνότητα των κινδύνων στην κρυόσφαιρα —στα παγωμένα δηλαδή τμήματα του πλανήτη— γίνεται πλέον ολοένα πιο εμφανής.
Οι επιστήμονες είναι προσεκτικοί ως προς την απόδοση ενός μεμονωμένου συμβάντος αποκλειστικά στην κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Dr Cook, το μοτίβο είναι σαφές: σε έναν θερμότερο πλανήτη οι παγετώνες συρρικνώνονται, αυξάνεται το λιωμένο χιόνι και αποσταθεροποιείται το permafrost.
Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον υψηλών ορεινών περιοχών όλο και πιο ευάλωτο σε κατολισθήσεις, ξαφνικές πλημμύρες και καταρρεύσεις πάγου.
Η τραγωδία στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ αποτελεί έτσι μία ακόμη προειδοποίηση ότι η κλιματική αλλαγή στα Ιμαλάια δεν αφορά μόνο τη σταδιακή απώλεια πάγου. Μπορεί να μετατρέπεται σε άμεσο και βίαιο φυσικό κίνδυνο για τις κοινότητες που ζουν κατάντη.
Πηγή: BBC, Tessa Wong, “Collapsed glacier likely caused devastating Nepal-Tibet floods, scientists say”, 27 Αυγούστου 2026.
Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον υψηλών ορεινών περιοχών όλο και πιο ευάλωτο σε κατολισθήσεις, ξαφνικές πλημμύρες και καταρρεύσεις πάγου.