Μικτές αντιδράσεις προκαλεί η πρώτη μεγάλη αναθεώρηση του Net Zero Standard της Science Based Targets initiative (SBTi), πέντε χρόνια μετά την αρχική του παρουσίαση.
.
Η νέα έκδοση 2.0 επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος «από τη φιλοδοξία στη δράση», δίνοντας στις επιχειρήσεις περισσότερη ευελιξία στον τρόπο με τον οποίο θέτουν και εφαρμόζουν τους κλιματικούς τους στόχους. Ωστόσο, η ίδια αυτή ευελιξία δημιουργεί ανησυχίες ότι το πρότυπο μπορεί να αποδυναμωθεί.
Για τον David Kennedy, διευθύνοντα σύμβουλο της SBTi, το ζητούμενο είναι ένας συνδυασμός αυστηρότητας και ρεαλισμού, ώστε οι κανόνες να αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί πραγματικά η οικονομία και όχι ένα ενιαίο, προκαθορισμένο μοντέλο εταιρικής κλιματικής δράσης.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η δημιουργία του πλαισίου Ongoing Emissions Responsibility, το οποίο αναγνωρίζει τις εταιρείες που αναλαμβάνουν ευθύνη για τις συνεχιζόμενες εκπομπές τους και υπερβαίνουν τις ελάχιστες απαιτήσεις των επικυρωμένων στόχων τους.
Υποχρεωτική στήριξη carbon removals μετά το 2035
Η νέα προσέγγιση περιορίζει την ιδέα ότι μια εταιρεία μπορεί να βασιστεί μαζικά σε offsets λίγο πριν από την ημερομηνία επίτευξης του net zero.
Μετά το 2035, οι μεγάλες επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο σχετικό πρόγραμμα αναγνώρισης και έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 50 εκατ. ευρώ σε χώρες υψηλού εισοδήματος θα πρέπει υποχρεωτικά να στηρίζουν λύσεις αφαίρεσης άνθρακα.
Παράλληλα, όλες οι εταιρείες που φτάνουν στο έτος-στόχο του net zero θα πρέπει είτε να έχουν μηδενίσει τις εκπομπές τους είτε να τις «εξουδετερώνουν» μέσω carbon removals.
Η Amy Merrill, διευθύνουσα σύμβουλος του Integrity Council for the Voluntary Carbon Market, εκτιμά ότι η αναθεώρηση ξεκαθαρίζει τον ρόλο των carbon credits: μπορούν να αποτελούν μέρος της ανάληψης ευθύνης για τις εκπομπές, αλλά όχι υποκατάστατο των πραγματικών μειώσεων.
Scope 3 χωρίς υποχρεωτικούς μακροπρόθεσμους στόχους
Το πιο αμφιλεγόμενο κομμάτι της αναθεώρησης αφορά τη μεγαλύτερη ευελιξία.
Οι μικρότερες εταιρείες απαλλάσσονται από την υποχρέωση εξωτερικής επαλήθευσης των εκπομπών του έτους βάσης και του έτους-στόχου. Ακόμη σημαντικότερη είναι η αλλαγή στο Scope 3: οι επιχειρήσεις όλων των μεγεθών ενθαρρύνονται να θέτουν μακροπρόθεσμους στόχους για τις έμμεσες εκπομπές της αλυσίδας αξίας, αλλά δεν υποχρεούνται πλέον να το κάνουν.
Η αλλαγή αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς για πολλές μεγάλες επιχειρήσεις το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού ανθρακικού αποτυπώματος δεν βρίσκεται στις δικές τους εγκαταστάσεις, αλλά στους προμηθευτές, στις μεταφορές, στη χρήση των προϊόντων και γενικότερα στην αλυσίδα αξίας.
Η SBTi διευρύνει επίσης τις διαθέσιμες μεθόδους για Scope 1 και Scope 2. Η μείωση των απόλυτων εκπομπών δεν είναι πλέον η μοναδική επιλογή. Οι εταιρείες μπορούν, ανά περίπτωση, να χρησιμοποιούν στόχους μείωσης έντασης εκπομπών, μετάβασης περιουσιακών στοιχείων ή αύξησης του μεριδίου ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών.
Η Schneider Electric βλέπει περισσότερο ρεαλισμό
Υποστηρικτές της νέας προσέγγισης θεωρούν ότι η έμφαση στους κοντινότερους ενδιάμεσους στόχους μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερη πραγματική δράση.
Η Esther Finidori, chief sustainability officer της Schneider Electric, υποστηρίζει ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με αξιοπιστία την πορεία των εκπομπών έως το 2050, ιδιαίτερα όταν η τεχνολογική εξέλιξη παραμένει αβέβαιη. Κατά την άποψή της, οι πενταετείς στόχοι είναι εκείνοι που μπορούν να κινητοποιήσουν πραγματικά τις εταιρείες.
Η ίδια θεωρεί ότι οι πιο ευέλικτοι κανόνες για το Scope 3 μπορούν να βοηθήσουν μεγάλες επιχειρήσεις να οργανώσουν διαφορετικές στρατηγικές ανά τμήμα της αλυσίδας αξίας, είτε μέσω eco-design, sourcing είτε μέσω supplier engagement.
Θετικά αξιολογεί και την ενσωμάτωση εργαλείων όπως τα power purchase agreements και οι πολυετείς συμβάσεις αγοράς renewable energy certificates στις νέες κατευθύνσεις για το Scope 2.
Το μεγάλο πρόβλημα παραμένει η αλυσίδα αξίας
Παρά τις αλλαγές, το βασικό ερώτημα παραμένει αν το νέο πρότυπο μπορεί πράγματι να επιταχύνει την κλιματική δράση σε μεγάλη κλίμακα.
Περισσότερες από 11.500 εταιρείες παγκοσμίως διαθέτουν πλέον επικυρωμένους στόχους από την SBTi, αλλά το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών τους βρίσκεται συχνά εκτός των άμεσων δραστηριοτήτων τους.
Ο Joel Mertens, director of environmental impact methodologies στον κλαδικό οργανισμό ένδυσης Cascale, επισημαίνει ότι μια μεγάλη εταιρεία ένδυσης μπορεί να συνεργάζεται με εκατοντάδες προμηθευτές. Χωρίς δράση στο επίπεδο των ίδιων των κατασκευαστών, η επίτευξη πραγματικών μειώσεων είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Για να αντιμετωπίσει αυτό το ζήτημα, η SBTi εισάγει νέα «implementation hierarchy», επιτρέποντας στις εταιρείες να συνυπολογίζουν αποτελέσματα συλλογικής δράσης σε επίπεδο δραστηριότητας, ομάδας ή κλάδου.
Η αλλαγή μπορεί να διευκολύνει κοινές πρωτοβουλίες μεταξύ ανταγωνιστών για προβλήματα Scope 3 που δεν μπορούν εύκολα να αντιμετωπιστούν από μία επιχείρηση μόνη της.
Μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά και μεγαλύτερη ανάγκη για δεδομένα
Η νέα προσέγγιση αυξάνει ταυτόχρονα την πίεση για αξιόπιστα δεδομένα.
Ο David Picton, senior vice president of safety and sustainability στην EcoOnline, σημειώνει ότι οι επιχειρήσεις θα χρειάζονται ισχυρότερα στοιχεία για να αποδεικνύουν την πρόοδο των προμηθευτών τους και να τεκμηριώνουν τις αποφάσεις που λαμβάνουν βάσει αυτών των δεδομένων.
Το πραγματικό βάρος, κατά την εκτίμησή του, μεταφέρεται στην ορατότητα των δεδομένων, στον εντοπισμό των σημείων όπου η μετάβαση καθυστερεί και στην έγκαιρη διόρθωση της πορείας.
Η αυστηρότερη προσέγγιση σε ποιότητα, διαφάνεια και συγκρισιμότητα δεδομένων έχει και έναν δεύτερο στόχο: να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη που είχε κλονιστεί το 2024, όταν ένα πρώτο σχέδιο αναθεώρησης είχε προκαλέσει αντιδράσεις λόγω της πιθανότητας πολύ ευρύτερης χρήσης offsets.
Οι επικριτές βλέπουν «παραθυράκια»
Δεν πείθονται όλοι.
Η Jessica Nicol, αναλύτρια της Zero Carbon Analytics, εντοπίζει σημαντικά «loopholes» στη νέα έκδοση. Ένα από τα βασικότερα είναι η λεγόμενη ρήτρα «best efforts», η οποία επιτρέπει σε εταιρείες που δεν πέτυχαν τους στόχους τους να διατηρήσουν την επικύρωση, εφόσον μπορούν να αποδείξουν ότι η αποτυχία οφειλόταν σε εξωτερικούς περιορισμούς.
Η Nicol επισημαίνει ότι το πρόβλημα είναι πως οι αρχικοί στόχοι δεν αξιολογούνται κατ’ ανάγκη ως προς το αν είναι πραγματικά εφικτοί.
Αμφιβολίες υπάρχουν και για το hourly matching των Time-based Energy Attribute Certificates, δηλαδή την αντιστοίχιση παραγωγής και κατανάλωσης καθαρής ενέργειας στην ίδια χρονική περίοδο. Παρότι θεωρείται αποτελεσματικό εργαλείο για την ενίσχυση της μετάβασης του ηλεκτρικού δικτύου, παραμένει προαιρετικό.
Για τους επικριτές, αυτή είναι χαρακτηριστική αδυναμία του νέου προτύπου: πολλές πρακτικές παρουσιάζονται ως βέλτιστες, αλλά δεν γίνονται υποχρεωτικές.
Θα ξεχωρίζουν πραγματικά οι πρωτοπόροι;
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την ίδια την αξία της επικύρωσης SBTi.
Ο Frederic Hans, senior climate policy advisor στο NewClimate Institute, εκφράζει ανησυχία ότι η ενιαία σφραγίδα validation μπορεί να μην αποτυπώνει επαρκώς τις σημαντικές διαφορές μεταξύ εταιρειών που εμφανίζονται τυπικά ευθυγραμμισμένες με τον ίδιο στόχο.
Ως παράδειγμα αναφέρει τις H&M και Shein. Και οι δύο μπορούν να εμφανίζονται με στόχους 2030 και 2050 συμβατούς με τροχιά 1,5°C, αλλά η πραγματική φιλοδοξία και το βάθος των σχεδίων τους μπορεί να διαφέρουν σημαντικά.
Εάν οι επιχειρήσεις που κάνουν περισσότερα δεν διακρίνονται καθαρά από εκείνες που περιορίζονται στις ελάχιστες απαιτήσεις, υπάρχει κίνδυνος να μειωθεί το κίνητρο για πρωτοπορία.
Επόμενο βήμα τα κλαδικά πρότυπα
Η SBTi επιχειρεί να αντιμετωπίσει μέρος αυτών των αδυναμιών μέσω εξειδικευμένων προτύπων ανά κλάδο.
Οι κατευθυντήριες γραμμές για ηλεκτροπαραγωγή και αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκονται στα τελικά στάδια, ενώ αντίστοιχη εργασία βρίσκεται σε εξέλιξη για γεωργία, κτίρια και χρηματοπιστωτικό κλάδο. Πρότυπο για πετρέλαιο και φυσικό αέριο αναμένεται να ξεκινήσει να αναπτύσσεται το επόμενο έτος.
Ένα πρώιμο σχέδιο για τον κλάδο αυτοκινήτου περιλαμβάνει αυστηρότερες απαιτήσεις, όπως υποχρεωτικούς στόχους σε επίπεδο δραστηριότητας και στόχους πωλήσεων για οχήματα μηδενικών εκπομπών.
Η επιτυχία του Net Zero Standard 2.0 θα κριθεί τελικά από αυτή την ισορροπία: αν η μεγαλύτερη ευελιξία οδηγήσει περισσότερες επιχειρήσεις σε εφαρμόσιμη και μετρήσιμη δράση ή αν δημιουργήσει αρκετές εξαιρέσεις ώστε να μειωθεί η φιλοδοξία και η αξία της επικύρωσης.
Πηγή: Reuters
Aναθεωρεί το Net Zero Standard με νέους κανόνες για Scope 3, carbon removals και εταιρικούς στόχους, προκαλώντας αντιδράσεις στην αγορά.