Οι καύσωνες, οι πλημμύρες, οι παρατεταμένες ξηρασίες και οι δασικές πυρκαγιές δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένα περιστατικά, αλλά εξελίσσονται σε έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών. Νέα έρευνα, με επικεφαλής το Vrije Universiteit Brussel (VUB), καταγράφει για πρώτη φορά τη συνολική έκθεση των βασικών ευρωπαϊκών μεταφορικών υποδομών σε πολλαπλούς κλιματικούς κινδύνους και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ευρώπη δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένη για τις συνθήκες που διαμορφώνονται.
.
Η μελέτη αξιολόγησε το αναθεωρημένο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (TEN-T), εξετάζοντας πέντε βασικές κατηγορίες υποδομών – δρόμους, σιδηροδρόμους, λιμάνια, αεροδρόμια και εσωτερικές πλωτές οδούς – απέναντι σε πέντε διαφορετικούς κλιματικούς κινδύνους: καύσωνες, ξηρασίες, ποτάμιες πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές και τροπικούς κυκλώνες.
Τα ακραία φαινόμενα ήδη κοστίζουν δισεκατομμύρια
Οι επιπτώσεις δεν αφορούν πλέον μόνο το μέλλον. Η έρευνα υπενθυμίζει ότι οι πρόσφατες κλιματικές καταστροφές προκάλεσαν ήδη σοβαρές οικονομικές απώλειες και μεγάλες διαταραχές στις μεταφορές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ξηρασία του 2018 στον ποταμό Ρήνο, όταν η στάθμη του νερού έπεσε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, διακόπτοντας σε μεγάλο βαθμό τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές και προκαλώντας οικονομικές απώλειες που εκτιμώνται σε περίπου 2,4 δισ. ευρώ μόνο στη Γερμανία.
Αντίστοιχα, το κύμα καύσωνα του Ιουνίου 2026 ανάγκασε σιδηροδρομικές εταιρείες στη Γαλλία, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο να μειώσουν ή να επιβραδύνουν τα δρομολόγιά τους, είτε λόγω υπερθέρμανσης του τροχαίου υλικού είτε λόγω παραμόρφωσης των εναέριων γραμμών ηλεκτροδότησης και των σιδηροτροχιών.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις ζημιές των υποδομών. Οι καθυστερήσεις, οι ακυρώσεις δρομολογίων και οι διακοπές στη μεταφορά επιβατών και εμπορευμάτων επηρεάζουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες, την οικονομική δραστηριότητα αλλά και τη δημόσια υγεία. Τα τελευταία χρόνια έχουν πολλαπλασιαστεί τα περιστατικά επιβατών που εγκλωβίζονται επί ώρες σε τρένα κατά τη διάρκεια ακραίων θερμοκρασιών, οδηγώντας ακόμη και σε περιστατικά θερμικής εξάντλησης ή νοσηλείας.
Οι καύσωνες αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή
Η μελέτη χρησιμοποίησε 15 διαφορετικά κλιματικά μοντέλα για να συγκρίνει δύο διαφορετικά σενάρια: ένα που συμβαδίζει με τις σημερινές πολιτικές και οδηγεί σε περίπου 3°C υπερθέρμανση έως το 2100, και ένα χαμηλών εκπομπών, συμβατό με τον περιορισμό της υπερθέρμανσης στους 2°C.
Τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά.
Στο σενάριο των σημερινών πολιτικών, οι καύσωνες εμφανίζουν τη μεγαλύτερη αύξηση. Σε σύγκριση με την περίοδο 1980-2009, η έκθεση των ευρωπαϊκών μεταφορικών υποδομών σε ακραία θερμότητα μπορεί να αυξηθεί έως και 30 φορές μέχρι τα μέσα του αιώνα.
Οι ξηρασίες επεκτείνονται επίσης σημαντικά. Μέχρι τα μέσα του αιώνα θα μπορούσαν να επηρεάζουν περισσότερο από το μισό δίκτυο εσωτερικών πλωτών οδών της Ευρώπης, απειλώντας τη μεταφορά εμπορευμάτων σε μεγάλους ποταμούς.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αύξηση των κινδύνων από τις πυρκαγιές. Μέχρι το τέλος του αιώνα, δρόμοι και σιδηρόδρομοι ενδέχεται να εκτεθούν σε έως και 26 φορές περισσότερα περιστατικά πυρκαγιών σε σχέση με το ιστορικό κλίμα.
Παράλληλα, σε ορισμένες περιοχές η έκθεση σε ποτάμιες πλημμύρες θα μπορούσε να αυξηθεί έως και οκτώ φορές.
Η Μεσόγειος αναδεικνύεται σε "hotspot"
Η μελέτη κατατάσσει τη Μεσόγειο στις πλέον ευάλωτες περιοχές της Ευρώπης.
Η Ιταλία, η Γαλλία και η Γερμανία εμφανίζουν ήδη τα υψηλότερα επίπεδα έκθεσης την περίοδο 2010-2018, ενώ οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η Μεσόγειος αναμένεται να δεχθεί τη μεγαλύτερη αύξηση τόσο στους καύσωνες όσο και στις δασικές πυρκαγιές.
Σύμφωνα με τα μοντέλα, έως τα μέσα του αιώνα περίπου το 19% των ευρωπαϊκών μεταφορικών δικτύων θα επηρεάζεται από αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς, με τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις να εντοπίζονται στις μεσογειακές χώρες.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα επαναλαμβανόμενα πλημμυρικά επεισόδια στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, τα οποία αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο τα ακραία καιρικά φαινόμενα εμφανίζονται ολοένα συχνότερα ως σύνθετα γεγονότα, δηλαδή διαφορετικές κλιματικές καταστροφές που συμβαίνουν ταυτόχρονα ή διαδοχικά και πολλαπλασιάζουν τις επιπτώσεις.
Η μείωση των εκπομπών περιορίζει σημαντικά τον κίνδυνο
Η έρευνα καταδεικνύει ότι η προσαρμογή των υποδομών από μόνη της δεν αρκεί.
Στο σενάριο περιορισμού της υπερθέρμανσης στους 2°C, η έκθεση των μεταφορικών υποδομών μειώνεται αισθητά σε σχέση με το σενάριο των σημερινών πολιτικών. Ήδη από τα μέσα του αιώνα, οι αυξήσεις στην έκθεση μπορούν να περιοριστούν κατά 22% έως 30%, ιδιαίτερα όσον αφορά τους καύσωνες, τις ξηρασίες και τις πυρκαγιές.
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η ταχεία μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σε συνδυασμό με στοχευμένες επενδύσεις στην προσαρμογή, αποτελεί τη μόνη αποτελεσματική στρατηγική για τη διατήρηση της αξιοπιστίας των ευρωπαϊκών μεταφορών.
Νέα πρότυπα για τις υποδομές
Οι ερευνητές ζητούν την άμεση αναθεώρηση των προτύπων σχεδιασμού των μεταφορικών υποδομών και την ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στον σχεδιασμό των νέων έργων.
Η χρονική συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει το νέο European Climate Resilience and Risk Management Integrated Framework, το οποίο θα αποτελέσει το βασικό πλαίσιο ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, μια οικονομικά ισχυρή και ανθεκτική Ευρώπη προϋποθέτει μεταφορικά δίκτυα που μπορούν να λειτουργούν αξιόπιστα ακόμη και υπό ολοένα πιο ακραίες κλιματικές συνθήκες.
Η μελέτη καταλήγει ότι η επιλογή δεν βρίσκεται πλέον ανάμεσα στην προσαρμογή και τη μείωση των εκπομπών. Οι δύο στρατηγικές είναι αλληλένδετες και θα πρέπει να επιταχυνθούν παράλληλα, διαφορετικά το κόστος για τις μεταφορές και συνολικά για την ευρωπαϊκή οικονομία θα αυξάνεται συνεχώς.
Πηγή: Vrije Universiteit Brussel (VUB).
Οι ευρωπαϊκές υποδομές μεταφορών βρίσκονται αντιμέτωπες με ολοένα μεγαλύτερους κινδύνους από την κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με νέα μελέτη του Vrije Universiteit Brussel (VUB).