Μπορεί η ιδιωτική πρωτοβουλία να αλλάξει το συνολικό αποτύπωμα στο κλίμα; Τι χρειάζεται για να μετατραπεί το ενδιαφέρον για το περιβάλλον σε πράξη με διάρκεια; Οι απαντήσεις βρίσκονται στις μικρές πρωτοβουλίες των ανθρώπων, τη συνεργασία των φορέων και τη διαμόρφωση μιας κουλτούρας συλλογικής ευθύνης.
Με άξονα αυτή την προσέγγιση και στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας δημιουργήθηκε το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα, μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που φέρνει κοντά πολίτες και οργανισμούς για να συμμετέχουν στην κλιματική δράση. Στην καρδιά του βρίσκονται οι Πρεσβευτές, πολίτες, δηλαδή, που θέλουν να κάνουν ένα παραπάνω βήμα για την κλιματική δράση και να συμβάλουν ενεργά στην προσπάθεια για ένα πιο βιώσιμο μέλλον. Είναι άνθρωποι που αναλαμβάνουν να ενημερώνουν, να εμπνέουν και να κινητοποιούν τον περίγυρο τους συνδέοντας τις τοπικές πρωτοβουλίες με ένα ευρωπαϊκό δίκτυο ανταλλαγής ιδεών και συνεργασίας. Δυο από αυτούς, ο Χρήστος Καλαντζής και η Ράνια Ασσαριωτάκη, μιλούν στο ESG+ Stories, για το πώς αυτός ο ρόλος μεταφράζεται στην πράξη, φωτίζοντας διαφορετικές πλευρές της πρωτοβουλίας αυτής.
Οι συνοδοιπόροι της κλιματικής δράσης
Ο κ. Χρήστος Καλαντζής, επιστημονικός σύμβουλος περιβαλλοντικών θεμάτων και Πρεσβευτής του Συμφώνου, μιλώντας στο ESG+ Stories, τόνισε ότι πρώτο μέλημά του ως Πρεσβευτή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα είναι να φέρει την κλιματική δράση πιο κοντά στους ανθρώπους. Για εκείνον ο τίτλος είναι ευκαιρία, ρόλος και ευθύνη απέναντι στην ενημέρωση, τον διάλογο και την κινητοποίηση της κοινωνίας. Η απόφασή του να ασχοληθεί ήρθε μέσα από τη διαπίστωση πως «η επιστημονική γνώση, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζεται να μεταφράζεται, τελικά, σε πράξεις». Από την άλλη, για την κα Ράνια Ασσαριωτάκη, Διευθύντρια του Γραφείου Βιώσιμης Ανάπτυξης του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος και Πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα, αυτός ο θεσμός συναντούσε όλα όσα την κινητοποιούσαν: τη βιωσιμότητα, την ενεργοποίηση των πολιτών, τη συνεργασία και, πάνω απ’ όλα, την πίστη ότι ο καθένας μας μπορεί να συμβάλει στην αλλαγή. Η αρχή δεν χρειάζεται να γίνει μέσω μεγάλων πρωτοβουλιών, αλλά βήμα-βήμα μπορούν να γίνουν σημαντικές αλλαγές που συχνά ξεκινούν πολύ πιο απλά απ’ όσο φανταζόμαστε.
Πώς διατηρείται, όμως, αυτή η κινητοποίηση; Σύμφωνα με την κα Ασσαριωτάκη, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η αίσθηση ότι κανείς δεν προσπαθεί μόνος του. Η συμμετοχή σε μια κοινότητα ανθρώπων με κοινές αξίες προσφέρει στήριξη, νέες ιδέες και κίνητρο για συνέχεια, ακόμη και όταν τα αποτελέσματα δεν είναι άμεσα ορατά. Και εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα. Οι πρωτοβουλίες που ξεκινούν σε μια γειτονιά, ένα σχολείο ή ένα πανεπιστήμιο δεν χρειάζεται να παραμένουν μεμονωμένες. Μέσα από το Σύμφωνο μπορούν να συνδεθούν με αντίστοιχες προσπάθειες σε ολόκληρη την Ευρώπη, δημιουργώντας ευκαιρίες ανταλλαγής εμπειριών και συνεργασίας. «Όταν δρούμε μαζί, δεν μεγαλώνει μόνο το αποτέλεσμα. Μεγαλώνει και η δική μας πίστη ότι η αλλαγή είναι δυνατή», επισημαίνει η κα Ασσαριωτάκη, αναδεικνύοντας μια διάσταση της κλιματικής δράσης που συχνά βρίσκεται σε δεύτερο πλάνο: τη δύναμη της συνεργασίας να δημιουργεί νέες πρωτοβουλίες.
Η συμμετοχή σε αριθμούς
Η δράση «Μια μέρα και όλοι μαζί για τον Υμηττό», που πραγματοποιήθηκε στις 18 Οκτωβρίου, αποτελεί ένα πρόσφατο παράδειγμα της δραστηριότητάς τους. Σύμφωνα με τον κ. Χρήστο Καλαντζή, περίπου 260 άνθρωποι συμμετείχαν σε παράλληλους καθαρισμούς 20 σημείων. Μέσα σε τέσσερις ώρες απομακρύνθηκαν περίπου 6.000 λίτρα απορριμμάτων, με διαχωρισμό σε σύμμεικτα και ανακυκλώσιμα.
Πώς προέκυψε όμως η ιδέα; Ο ίδιος περιγράφει μια απλή αφετηρία: βλέποντας απορρίμματα σε σημεία ενός βουνού που αποτελεί φυσικό πόρο με τρομερή σημασία για την Αττική, σκέφτηκε: «Γιατί όχι;». Η σκέψη αυτή εξελίχθηκε σε οργανωμένη συνεργασία με τη Μαρίνα Γαυριλάκη και τον Δήμο Αγίας Παρασκευής, με τον συντονισμό εθελοντών σε μια οργανωμένη προσέγγιση με διαφορετικά σημεία καθαρισμού.
Για τον κ. Καλαντζή, η επιτυχία δεν περιορίζεται στον όγκο των απορριμμάτων. «Ο στόχος δεν ήταν απλώς να συγκεντρώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερα απορρίμματα, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι η συμμετοχή θα είναι ασφαλής, συντονισμένη και θα έχει ουσιαστικό μετρήσιμο αποτέλεσμα», επισημαίνει.
Πώς να συμμετέχεις ενεργά: Μικρές αλλαγές, μεγάλη διαφορά
Πώς περνάμε από το «με ενδιαφέρει» στο «αναλαμβάνω δράση»; Η μετάβαση αυτή, σύμφωνα με την κα Ράνια Ασσαριωτάκη, χρειάζεται ευκαιρίες ουσιαστικής συμμετοχής. «Η κλιματική δράση δεν είναι μόνο θέμα προσωπικής ευθύνης. Είναι και θέμα ενεργού συμμετοχής ως πολίτες», υπογραμμίζει.
Η ίδια επιμένει ότι η αφετηρία μπορεί να είναι μικρή και ρεαλιστική: η μείωση της σπατάλης τροφίμων, η εξοικονόμηση ενέργειας ή μια διαφορετική επιλογή μετακίνησης. Όμως η ατομική προσπάθεια δεν αρκεί να παραμένει απομονωμένη. Η συμμετοχή σε μια ομάδα, η ανάληψη πρωτοβουλίας σε ένα σχολείο ή στον χώρο εργασίας και η διεκδίκηση πιο υπεύθυνων αποφάσεων μπορούν να διευρύνουν την επίδρασή της.
«Οι άνθρωποι χρειάζονται ευκαιρίες να συμμετάσχουν και να δουν ότι η προσπάθειά τους οδηγεί κάπου», αναφέρει η κα Ασσαριωτάκη, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στους νέους.
Η Ευρωπαϊκή επιτροπή κάθε χρόνο τον μήνα Οκτώβριο προσκαλεί τους πολίτες που θέλουν να αναλάβουν ενεργό ρόλο να δηλώσουν συμμετοχή για να γίνουν Πρεσβευτές. Σημειώνεται ότι η πρόσκληση είναι ήδη ανοιχτή και θα παραμείνουν ανοιχτές οι αιτήσεις έως 31 Οκτωβρίου.
Δημιουργώντας συνήθειες με διάρκεια στον χρόνο
Για τον κ. Καλαντζή σημασία έχει η δράση να μην εξαρτάται από συγκεκριμένα πρόσωπα στο μέλλον, αλλά από συλλογική προσπάθεια. Σε δέκα χρόνια από τώρα θα ήθελε να μιλάμε για μια σταθερή συνάντηση ανθρώπων, φορέων και εθελοντών που μοιράζονται το ίδιο ενδιαφέρον για την προστασία του βουνού, γιατί η ουσιαστική αξία μιας περιβαλλοντικής δράσης δεν περιορίζεται στο άμεσο αποτέλεσμά της, αλλά βρίσκεται στις συνήθειες, στις αντιλήψεις και στις σχέσεις που καλλιεργεί. Στόχο, λοιπόν, αποτελεί η δημιουργία μίας μικρής συλλογικής παρακαταθήκης για τον Υμηττό που θα ξεπερνά το πλαίσιο της μεμονωμένης εθελοντικής δράσης.
Με μια ματιά στο μέλλον, η κα Ασσαριωτάκη απαντά, για το αποτύπωμα που θα ήθελε να αφήσει, πως σκοπός της είναι «οι άνθρωποι να πιστέψουν περισσότερο στη δύναμή τους και να κάνουν το δικό τους πρώτο βήμα». Στην τελική, το ουσιαστικό αποτύπωμα, όπως δηλώνει, είναι να παραμένει αυτό που έχει δημιουργηθεί σταθερό και ανθεκτικό ακόμη και χωρίς τη δική της παρουσία.
Το πρώτο βήμα δεν χρειάζεται τέλειο σχέδιο
Κλείνοντας, η κα Ασσαριωτάκη στέλνει ένα μήνυμα σε όσους επιθυμούν να συμμετάσχουν ενεργά στην κλιματική δράση. «Σε όποιον σκέφτεται να γίνει Climate Pact Ambassador, θα έλεγα να κάνει το βήμα. Δεν χρειάζεται να είναι ειδικός σε όλα ούτε να έχει έτοιμη μια “τέλεια” ιστορία. Χρειάζεται να θέλει να προσφέρει, να μοιραστεί όσα γνωρίζει, να μάθει από άλλους και να κινητοποιήσει την κοινότητά του.Η δική μου εμπειρία μού έδειξε πόσο σημαντικό είναι να βρίσκεις συνοδοιπόρους και να νιώθεις ότι ανήκεις σε μια κοινότητα ανθρώπων με κοινές αξίες. Η αλλαγή ξεκινά τοπικά, εκεί όπου ζούμε, εργαζόμαστε και μπορούμε να επηρεάσουμε άμεσα τους ανθρώπους γύρω μας. Μέσα από το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα, αυτές οι τοπικές προσπάθειες συνδέονται με μια μεγαλύτερη ευρωπαϊκή κοινότητα, όπου ανταλλάσσουμε εμπειρίες, μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον και ενώνουμε τις δυνάμεις μας. Έχουμε περισσότερη δύναμη απ’ όση συχνά πιστεύουμε. Αρκεί να τη χρησιμοποιήσουμε».
Ο Χρήστος Καλαντζής και η Ράνια Ασσαριωτάκη, Πρεσβευτές του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα, μιλούν στο ESG+ Stories για τη δύναμη της συλλογικής δράσης, τον ρόλο των πολιτών στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και το πώς μια απλή ιδέα μπορεί να εξελιχθεί σε πρωτοβουλία με ουσιαστικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα.