Μια δυνατή καταιγίδα αρκεί για να μετατρέψει τους δρόμους σε ποτάμια. Λίγους μήνες αργότερα, η ίδια πόλη μπορεί να αναζητά νερό εν μέσω ξηρασία. Πώς γίνεται, λοιπόν, το νερό να είναι άλλοτε υπερβολικά πολύ και άλλοτε απελπιστικά λίγο; Και κυρίως, μήπως αντί να προσπαθούμε απλώς να το απομακρύνουμε, θα έπρεπε να μάθουμε πως να το συγκρατούμε;
Αυτή είναι η λογική πίσω από τις λεγόμενες «πόλεις-σφουγγάρια». Πρόκειται για ένα μοντέλο αστικού σχεδιασμού που αξιοποιεί πράσινους χώρους, διαπερατά υλικά και συστήματα αποθήκευσης, ώστε το νερό της βροχής να απορροφάται, να συγκρατείται και, όπου είναι δυνατό, να επαναχρησιμοποιείται. Έτσι, μειώνεται η πίεση στα δίκτυα αποχέτευσης, ενώ δημιουργούνται αποθέματα για τις πιο ξηρές περιόδους.
Η ιδέα γεννήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, από τον Κινέζο αρχιτέκτονας τοπίου Kongjian Yu, ο οποίος πρότεινε μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στην πόλη και το νερό: λίμνες, υγρότοποι και φυτεμένα κανάλια αποστράγγισης θα μπορούσαν να επιβραδύνουν την απορροή της βροχής. Μετά τις πλημμύρες στο Πεκίνο το 2012, η προσέγγιση κέρδισε μεγαλύτερη προσοχή. Η Κίνα προχώρησε στην έκδοση εθνικών κατευθυντήριων γραμμών το 2014 και στην εφαρμογή πιλοτικών προγραμμάτων από το 2015.
Το ευρωπαϊκό παράδειγμα
Στο Μάλμε της Σουηδίας, η συνοικία Augustenborg απέκτησε πράσινες στέγες, υγροτόπους, δεξαμενές συγκράτησης και κανάλια νερού. Η αποτελεσματικότητα των έργων αναδείχτηκε κατά τις καταιγίδες του 2007 και του 2014 όταν η συγκεκριμένη συνοικία υπέστη μικρότερες ζημιές σε σύγκριση με άλλες περιοχές.
Στο Ρότερνταμ, από την άλλη, η πλατεία Benthemplein λειτουργεί ως χώρος αναψυχής όταν ο καιρός είναι καλός, αλλά σε έντονη βροχόπτωση οι λεκάνες της μπορούν να συγκρατήσουν προσωρινά έως 1,7 εκατομμύρια λίτρα νερού.
Αντίστοιχα, στην Κοπεγχάγη, η πλατεία Tasinge Plads συγκεντρώνει νερό από γειτονικές στέγες αξιοποιώντας υπόγεια αποθήκευση και φυτεμένους κήπους βροχής. Πρόκειται, δηλαδή, για παρεμβάσεις που δεν περιορίζονται στην αντιπλημμυρική προστασία, αλλά προσθέτουν πράσινο, συμβάλλουν στον δροσισμό της πόλης και επαναπροσδιορίζουν τον δημόσιο χώρο.
Μπορούν οι ευρωπαϊκές πόλεις να γίνουν «σφουγγάρια»
Όχι τόσο εύκολα. Τα ιστορικά κέντρα, οι πυκνοδομημένοι δρόμοι και τα υπόγεια δίκτυα περιορίζουν τις δυνατότητες παρέμβασης. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Justin Abbott της συμβουλευτικής εταιρείας Arup, τέτοιες δυσκολίες δεν αποτελούν λόγο αδράνειας. Ακόμη και μικρές αλλαγές, όπως η αφαίρεση πλακόστρωσης από αυλές, η φύτευση δέντρων και η δημιουργία πράσινων στεγών, μπορούν να ενταχθούν στον αστικό σχεδιασμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μάλιστα, έχει εντάξει την προώθηση τέτοιων λύσεων στη Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων του 2025 και αναπτύσσει έναν μηχανισμό, το «Sponge Facility», για να υποστηρίξει σχετικά έργα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση: οι «πόλεις-σφουγγάρια» δεν αποτελούν μαγική λύση. Σε ακραίες βροχοπτώσεις, το έδαφος κορέννυται και οι υποδομές αποθήκευσης γεμίζουν. Γι’ αυτό χρειάζονται παράλληλα συμβατικά δίκτυα αποστράγγισης και ασφαλείς διαδρομές απομάκρυνσης των πλημμυρικών υδάτων.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πώς θα προστατεύσουμε τις πόλεις από την επόμενη καταιγίδα, αλλά πώς θα τις σχεδιάσουμε για τις επόμενες δεκαετίες.
Η Ευρώπη στρέφεται σε ένα νέο μοντέλο αστικού σχεδιασμού που επιτρέπει στις πόλεις να απορροφούν και να συγκρατούν το νερό της βροχής, ενισχύοντας την ανθεκτικότητά τους απέναντι στις πλημμύρες και την ξηρασία.