Οι εικόνες από τις καταστροφικές πυρκαγιές των τελευταίων ετών έχουν αφήσει βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη. Από τη Βόρεια Εύβοια και τον Έβρο μέχρι τη Ρόδο, εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα δάσους χάθηκαν μέσα σε λίγες ημέρες, αφήνοντας πίσω τους ένα πληγωμένο φυσικό περιβάλλον και σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες για τις τοπικές κοινότητες.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος στις 5 Ιουνίου, το WWF Ελλάς υπενθυμίζει ότι η προστασία της φύσης δεν σταματά όταν σβήσουν οι φλόγες. Αντίθετα, τότε ξεκινά ένα εξίσου κρίσιμο έργο: η αποκατάσταση των δασών - όπου η φυσική αναγέννηση δεν είναι εφικτή- και η διασφάλιση ότι οι επόμενες γενιές θα κληρονομήσουν ζωντανά και ανθεκτικά οικοσυστήματα.
Όταν η φύση χρειάζεται βοήθεια
Κάθε χρόνο, κατά μέσο όρο, περίπου 500.000 στρέμματα δασών και δασικών εκτάσεων καίγονται στην Ελλάδα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ίδιες περιοχές πλήττονται επανειλημμένα, γεγονός που δυσκολεύει ή ακόμη και καθιστά αδύνατη τη φυσική τους αναγέννηση.
Παράλληλα, η κλιματική κρίση εντείνει το πρόβλημα. Οι πυρκαγιές γίνονται συχνότερες, μεγαλύτερες και πιο καταστροφικές, επηρεάζοντας τη βιοποικιλότητα και μειώνοντας την ικανότητα των δασών να λειτουργούν ως φυσικές «αποθήκες» άνθρακα. Η απώλεια των δασών δεν σημαίνει μόνο απώλεια φυσικού πλούτου, αλλά και αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, που επιβαρύνουν περαιτέρω το κλίμα.
Γι’ αυτό και η τεχνητή αποκατάσταση των δασών, όπου είναι απαραίτητη, έχει αναδειχθεί σε βασική προτεραιότητα. Το Εθνικό Σχέδιο Αναδασώσεων προβλέπει την αποκατάσταση 165.000 στρεμμάτων έως το 2030, με τη χρήση περίπου 20 εκατομμυρίων πιστοποιημένων φυτών.
Η σημασία του φυτευτικού υλικού
Για να γίνουν όμως οι αναδασώσεις, απαιτείται κάτι που συχνά περνά απαρατήρητο: επαρκές και κατάλληλο φυτευτικό υλικό.
Τα δημόσια δασικά φυτώρια της χώρας έχουν συρρικνωθεί σημαντικά. Από τα 40 φυτώρια που λειτουργούσαν το 1979, σήμερα παραμένουν ενεργά μόλις 24, ενώ η παραγωγική τους δυνατότητα έχει μειωθεί περίπου στο μισό. Την ίδια στιγμή, η ανάγκη για σπόρους και νέα φυτά έχει αυξηθεί κατακόρυφα, ιδιαίτερα μετά τις μεγάλες πυρκαγιές των τελευταίων ετών.
Από έναν σπόρο ξεκινά η αναγέννηση
Για να συμβάλει στην κάλυψη αυτού του κενού, στο WWF Ελλάς υλοποιούμετο πρόγραμμα σποροσυλλογών «Συλλέγουμε σπόρους για ένα ζωντανό δάσος».
Με την επιστημονική υποστήριξη της Διεύθυνσης Δασικών Έργων και Υποδομών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και των κατά τόπους Δασαρχείων, το πρόγραμμα κινητοποιεί πολίτες και εθελοντικές ομάδες, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να συμμετέχουν έμπρακτα στην αποκατάσταση των ελληνικών δασών.
Οι συμμετέχοντες εκπαιδεύονται από το WWF και λαμβάνουν μέρος σε δράσεις συλλογής σπόρων από επιλεγμένα δασικά είδη σε περιοχές της Αττικής, της Κορίνθου, της Αχαΐας και της Ηλείας. Παράλληλα, συμβάλλουν στην επεξεργασία και εκκόκκιση των σπόρων και στη φροντίδα των νεαρών φυτών που θα χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές αναδασώσεις.
Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που δεν περιορίζεται στον εθελοντισμό, αλλά ενισχύει τη σύνδεση των πολιτών με τη φύση και αναδεικνύει τον ενεργό ρόλο που μπορούν να έχουν στην προστασία του περιβάλλοντος.
800 κιλά σπόρων και εκατοντάδες χιλιάδες νέα φυτά
Από την έναρξη του προγράμματος, τον Νοέμβριο του 2023, μέχρι σήμερα, έχουν συλλεχθεί και επεξεργαστεί περισσότεροι από 800 κιλά σπόρων από 17 διαφορετικά δασικά είδη, μεταξύ των οποίων βελανιδιά, κυπαρίσσι, κουκουναριά, χαρουπιά, μυρτιά, πεύκο και κουμαριά.
Οι σπόροι αυτοί έχουν ήδη συμβάλει στην παραγωγή εκατοντάδων χιλιάδων νέων φυτών που θα χρησιμοποιηθούν για την αποκατάσταση καμένων περιοχών σε όλη τη χώρα.
Παράλληλα, το WWF Ελλάς ενισχύει τη λειτουργία του κρατικού φυτωρίου του Δασαρχείου Πατρών, παρέχοντας εξοπλισμό και αναλώσιμα, ενώ οι εθελοντές συμμετέχουν ενεργά στη φροντίδα των φυτών, ενισχύοντας τόσο την ποιότητα όσο και την ποσότητα της παραγωγής.
Η δύναμη της συλλογικής προσπάθειας
Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του προγράμματος έχουν οι άνθρωποι που το στηρίζουν. Μέχρι σήμερα, 860 εθελοντές έχουν αφιερώσει χρόνο, γνώση και προσωπική προσπάθεια για τη συλλογή σπόρων και την παραγωγή νέων φυτών.
Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος αποτελεί μια υπενθύμιση ότι ακόμη και η πιο μικρή πράξη μπορεί να οδηγήσει σε μια μεγάλη αλλαγή. Ένας σπόρος μπορεί να γίνει δέντρο, ένα δέντρο μπορεί να γίνει δάσος και μια συλλογική προσπάθεια μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αναγέννηση των ελληνικών οικοσυστημάτων.
Συμμετέχοντας κι εσύ ως εθελοντής, μπορείς να συμβάλεις ώστε τα δάση που χάθηκαν να αποκτήσουν ξανά ζωή.
Γιατί η αναγέννηση της φύσης ξεκινά από έναν σπόρο και συνεχίζεται χάρη στους ανθρώπους που επιλέγουν να τον προστατεύσουν.
Το άρθρο περιλαμβάνεται στο Αφιέρωμα του ESG+Stories για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος. Δείτε όλο το αφιέρωμα εδώ.
O Άρης Χατζηνικολάου είναι συνεργάτης κινητοποίησης πολιτών στο WWF Ελλάς.
