Οι κυβερνήσεις πρέπει να ενισχύσουν επειγόντως τις κλιματικές τους δεσμεύσεις εάν θέλουν να περιορίσουν την άνοδο της θερμοκρασίας και τις επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων, σύμφωνα με κοινή δήλωση υπουργικής συνάντησης που πραγματοποιείται στα Φίτζι και το Τουβαλού ενόψει της COP31.
.
Η προπαρασκευαστική διάσκεψη υπογραμμίζει ότι απαιτούνται «βαθιές, ταχείες και διαρκείς μειώσεις εκπομπών», ώστε να περιοριστούν τόσο το μέγεθος όσο και η διάρκεια μιας πιθανής υπέρβασης του στόχου του 1,5°C.
Το μήνυμα των συμμετεχόντων είναι ότι κάθε επιπλέον κλάσμα βαθμού αυξάνει τον κλιματικό κίνδυνο, ιδίως για τις πιο ευάλωτες χώρες.
«Καθώς η παγκόσμια θερμοκρασία πλησιάζει τον 1,5°C και αντιμετωπίζουμε ισχυρές συνθήκες El Niño, επαναλαμβάνουμε ότι κάθε κλάσμα του βαθμού υπερθέρμανσης επιταχύνει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και αυξάνει τον κίνδυνο μη αναστρέψιμων απωλειών και ζημιών για τις κλιματικά ευάλωτες κοινότητες», αναφέρει η δήλωση.
Το 1,5°C στο επίκεντρο της COP31
Ο στόχος του 1,5°C αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της Συμφωνίας του Παρισιού του 2015, μέσω της οποίας οι κυβερνήσεις δεσμεύθηκαν να περιορίσουν την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο 1850-1900.
Η συζήτηση ενόψει της COP31 γίνεται πλέον σε διαφορετικό περιβάλλον, καθώς η απόσταση από αυτό το όριο έχει περιοριστεί σημαντικά.
Η προειδοποίηση των υπουργών εστιάζει όχι μόνο στο αν ο κόσμος θα ξεπεράσει προσωρινά τον 1,5°C, αλλά και στο πόσο μεγάλη και πόσο παρατεταμένη θα είναι αυτή η υπέρβαση.
Η λογική είναι ότι οι βαθιές μειώσεις εκπομπών μπορούν να περιορίσουν το μέγεθος του overshoot και, κατά συνέπεια, τον κίνδυνο σοβαρών και μη αναστρέψιμων κλιματικών επιπτώσεων.
Οι χώρες του Ειρηνικού στην πρώτη γραμμή
Η επιλογή των Φίτζι και του Τουβαλού για την υπουργική συνάντηση έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Για αρκετά μικρά νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ενεργειακής μετάβασης ή οικονομικού κόστους. Συνδέεται άμεσα με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, την απώλεια γης και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα ολόκληρων κοινοτήτων.
Σύμφωνα με στοιχεία της NASA που επικαλείται το Reuters, η στάθμη της θάλασσας στο Τουβαλού αυξήθηκε κατά περίπου 15 εκατοστά στις τρεις δεκαετίες έως το 2023, ρυθμός περίπου διπλάσιος από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Για τα νησιωτικά κράτη, επομένως, ακόμη και μικρές πρόσθετες αυξήσεις της θερμοκρασίας μπορούν να επιταχύνουν την άνοδο της θάλασσας και να εντείνουν την παράκτια διάβρωση, τις πλημμύρες και την αλμύρωση των υδάτινων πόρων.
Κλιματική αλλαγή και κυριαρχία κρατών
Η προπαρασκευαστική συνάντηση έδωσε επίσης έμφαση σε ένα λιγότερο συζητημένο ζήτημα: το πώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας μπορεί να επηρεάσει τα θαλάσσια σύνορα και την κρατική κυριαρχία.
Οι συμμετέχοντες επανέλαβαν τη σημασία της διατήρησης της κυριαρχίας των κρατών και των δικαιωμάτων τους στις θαλάσσιες ζώνες βάσει του διεθνούς δικαίου, ακόμη και αν οι φυσικές ακτογραμμές μεταβληθούν εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Το θέμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα μικρά νησιωτικά κράτη, καθώς η μεταβολή των ακτών θα μπορούσε θεωρητικά να δημιουργήσει ερωτήματα για ΑΟΖ, θαλάσσιους πόρους και δικαιώματα εκμετάλλευσης.
Με αυτόν τον τρόπο, η κλιματική κρίση συνδέεται πλέον όχι μόνο με το περιβάλλον και την οικονομία, αλλά και με ζητήματα διεθνούς δικαίου και γεωπολιτικής.
Η COP31 και ο ρόλος Αυστραλίας – Ειρηνικού
Οι προ-COP συναντήσεις αποτελούν συνήθως τεχνικές και πολιτικές προετοιμασίες για τις επίσημες διαπραγματεύσεις του ΟΗΕ.
Ωστόσο, η φετινή διαδικασία έχει μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα για την περιοχή του Ειρηνικού.
Η Αυστραλία και οι χώρες της περιοχής συνεργάζονται μέσω της COP31 Pacific Partnership, με στόχο οι ανάγκες και οι προτεραιότητες των νησιωτικών κρατών να έχουν κεντρική θέση στη διεθνή κλιματική ατζέντα.
Η πρωτοβουλία αποσκοπεί επίσης στην ενίσχυση των περιφερειακών σχέσεων πριν από την κύρια σύνοδο της COP31 στην Τουρκία τον Νοέμβριο.
Από τις δεσμεύσεις στις πραγματικές μειώσεις εκπομπών
Το βασικό μήνυμα της συνάντησης είναι ότι οι υφιστάμενες δεσμεύσεις δεν θεωρούνται επαρκείς. Η συζήτηση μεταφέρεται πλέον από τη διατήρηση του στόχου του 1,5°C ως πολιτικού σημείου αναφοράς στο πόσο γρήγορα μπορούν να μειωθούν οι παγκόσμιες εκπομπές στην πράξη.
Οι χώρες του Ειρηνικού έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι το κόστος της καθυστέρησης δεν κατανέμεται ισότιμα. Τα κράτη με μικρή συμβολή στις ιστορικές εκπομπές είναι συχνά εκείνα που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες απειλές από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Ενόψει της COP31, επομένως, η πίεση προς τις μεγάλες οικονομίες αυξάνεται: όχι μόνο να επαναβεβαιώσουν τους στόχους τους, αλλά να παρουσιάσουν ισχυρότερα σχέδια μείωσης εκπομπών και συγκεκριμένα μέτρα εφαρμογής.
Το μήνυμα από τα Φίτζι και το Τουβαλού είναι σαφές: όσο ο πλανήτης πλησιάζει τον 1,5°C, το περιθώριο για σταδιακή και ανεπαρκή δράση περιορίζεται — και κάθε επιπλέον κλάσμα του βαθμού έχει πραγματικό κόστος για τις πιο ευάλωτες κοινωνίες.
Υπουργική συνάντηση στα Φίτζι και το Τουβαλού ενόψει της COP31 ζητά βαθιές μειώσεις εκπομπών για τον περιορισμό της υπέρβασης του 1,5°C.