Οι καύσωνες βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης για τις οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ευρώπη. Σύμφωνα με νέα έκθεση της European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA), η ακραία ζέστη αποτελεί ήδη τον κυρίαρχο κλιματικό κίνδυνο για τη ζωή και την υγεία, δημιουργώντας ταυτόχρονα νέες προκλήσεις για ασφαλιστικές εταιρείες και επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία.
.
Η εικόνα είναι εντυπωσιακή: το 97% των θανάτων που συνδέονται με ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα στην ΕΕ-27 από το 1980 αποδίδεται στους καύσωνες. Ενώ οι πλημμύρες και οι καταιγίδες βρίσκονται συνήθως στο επίκεντρο της συζήτησης για τις οικονομικές ζημιές, η ακραία ζέστη κυριαρχεί όταν η ανάλυση μεταφέρεται στη θνησιμότητα και στην ανθρώπινη υγεία.
Η EIOPA σημειώνει ότι η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος, με την αύξηση των θερμοκρασιών να εντείνει την έκθεση σε θερμικό στρες. Η επίπτωση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα: ηλικιωμένοι, παιδιά, άτομα με προϋπάρχοντα νοσήματα και ορισμένες επαγγελματικές ομάδες βρίσκονται μεταξύ των πλέον ευάλωτων.
Πάνω από 120.000 θάνατοι τον χρόνο έως τα μέσα του αιώνα
Η έκθεση καταγράφει ότι για την περίοδο 2022-2024 η ετήσια θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη εκτιμάται σε περισσότερους από 50.000 ανθρώπους σε 32 ευρωπαϊκές χώρες.
Οι προβολές είναι ακόμη πιο ανησυχητικές. Υπό σενάρια ανεπαρκούς προσαρμογής, οι ετήσιοι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη στην Ευρώπη θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τους 120.000 έως τα μέσα του αιώνα, αν και η EIOPA υπογραμμίζει ότι οι εκτιμήσεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις κλιματικές, δημογραφικές και κοινωνικές παραδοχές. EIOPA Report on the impact of c…
Το μέγεθος ενός ακραίου επεισοδίου μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο. Μοντελοποίηση που επικαλείται η έκθεση δείχνει ότι ένας ευρωπαϊκός καύσωνας αντίστοιχος με εκείνον του Αυγούστου του 2003 θα μπορούσε, σε έναν κόσμο με υπερθέρμανση κατά 3°C, να προκαλέσει περίπου 32.000 επιπλέον θανάτους μέσα σε μία εβδομάδα. Η EIOPA συγκρίνει αυτή την κλίμακα με τις πιο βαριές εβδομάδες θνησιμότητας της πανδημίας COVID-19, διευκρινίζοντας πάντως ότι πρόκειται για διαφορετικά μεγέθη και διαφορετικές μεθοδολογίες υπολογισμού.
Η κλιματική αλλαγή περνά στους ισολογισμούς των ασφαλιστικών
Η βασική αλλαγή που επισημαίνει η EIOPA είναι ότι ο κλιματικός κίνδυνος δεν αφορά πλέον μόνο τα assets των ασφαλιστικών εταιρειών.
Η αύξηση της θνησιμότητας, η επιδείνωση ασθενειών, οι επιπτώσεις του καπνού από πυρκαγιές και η εξάπλωση ασθενειών που μεταδίδονται από κουνούπια ή άλλα έντομα μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τις παραδοχές για mortality, morbidity και longevity, πάνω στις οποίες στηρίζονται πολλά ασφαλιστικά προϊόντα και συνταξιοδοτικά μοντέλα.
Για τις ασφαλιστικές, αυτό μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην τιμολόγηση, στο underwriting, στα αποθεματικά και στη διαχείριση κεφαλαίου.
Η ακραία ζέστη μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες αποζημιώσεις από ασφαλίσεις ζωής, υψηλότερες απαιτήσεις για νοσηλείες και μεγαλύτερη επιβάρυνση σε προϊόντα υγείας και αναπηρίας. Παράλληλα, η επίδραση δεν είναι ίδια για όλα τα προϊόντα: υψηλότερη θνησιμότητα μπορεί να επιβαρύνει ορισμένες ασφαλίσεις ζωής, αλλά να μειώνει, για παράδειγμα, τη μακροχρόνια υποχρέωση προϊόντων που συνδέονται με τη μακροζωία.
Κίνδυνος για ακριβότερη ή δυσκολότερη ασφάλιση
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της έκθεσης αφορά το ενδεχόμενο διεύρυνσης του insurance protection gap.
Εάν οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις ενσωματώσουν μεγαλύτερους κλιματικούς κινδύνους στα ασφάλιστρα και στους όρους κάλυψης, ορισμένα προϊόντα ζωής και υγείας μπορεί να γίνουν ακριβότερα ή λιγότερο προσβάσιμα.
Η EIOPA επισημαίνει ότι η αύξηση των αναμενόμενων αποζημιώσεων και η μεγαλύτερη αβεβαιότητα μπορούν να οδηγήσουν σε προβλήματα affordability αλλά και σε φαινόμενα anti-selection, ενισχύοντας την ανάγκη για πρόληψη, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και στενότερη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Το θέμα αφορά και τις συντάξεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η EIOPA και στα Institutions for Occupational Retirement Provision (IORPs), δηλαδή στα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία.
Η έκθεση τονίζει ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία δεν αποτελούν απλώς θέμα ESG, αλλά πιθανό χρηματοοικονομικό κίνδυνο.
Μεταβολές στη θνησιμότητα, στη νοσηρότητα, στη διάρκεια του υγιούς εργασιακού βίου και στα πρότυπα συνταξιοδότησης μπορούν να επηρεάσουν τις υποχρεώσεις των ταμείων, την επάρκεια των συντάξεων και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των συστημάτων.
Νότια Ευρώπη και κοινωνικές ανισότητες
Η θερμική επιβάρυνση δεν είναι ίδια σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η EIOPA επισημαίνει ότι η θνησιμότητα από υψηλές θερμοκρασίες συνδέεται όχι μόνο με το κλίμα αλλά και με το εισόδημα, την ποιότητα του συστήματος υγείας, την ηλικία του πληθυσμού και την ικανότητα προσαρμογής.
Οι χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης εμφανίζουν γενικά υψηλότερη απόλυτη επιβάρυνση, ενώ πλουσιότερες περιοχές μπορούν να παρουσιάζουν χαμηλότερη ευαισθησία ακόμη και όταν η έκθεση στη ζέστη είναι αντίστοιχη ή μεγαλύτερη.
Για την Ελλάδα υπάρχει ακόμη μία ενδιαφέρουσα παράμετρος. Η έκθεση αναφέρει ότι το 2022 τα νοικοκυριά στη χώρα, όπως και σε Λιθουανία, Λετονία και Βουλγαρία, χρηματοδοτούσαν άμεσα πάνω από το 30% των συνολικών δαπανών υγείας, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της οικονομικής ευαλωτότητας όταν οι ανάγκες περίθαλψης αυξάνονται.
Τα σημερινά δεδομένα μπορεί να υποτιμούν τον κίνδυνο
Η EIOPA κρατά πάντως προσεκτική στάση ως προς τις άμεσες επιπτώσεις στον ασφαλιστικό κλάδο.
Σήμερα, ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στις ασφαλίσεις ζωής και υγείας και στα IORPs δεν θεωρείται ακόμη ουσιώδης σε συνολικό επίπεδο. Η Αρχή προειδοποιεί όμως ότι αυτό μπορεί να αλλάξει, καθώς η Ευρώπη θερμαίνεται και ο πληθυσμός γερνά.
Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί στα διαθέσιμα δεδομένα. Η ίδια η EIOPA αναγνωρίζει ότι τα σημερινά στοιχεία δεν επιτρέπουν ακόμη ασφαλή συμπεράσματα σε επίπεδο επιμέρους ασφαλιστικών προϊόντων και ότι απαιτούνται πιο λεπτομερή δεδομένα για την έκθεση, την ευαλωτότητα και τη μετατροπή της θερμικής επιβάρυνσης σε επιπλέον θνησιμότητα.
Το μήνυμα της έκθεσης, ωστόσο, είναι σαφές: η κλιματική αλλαγή μετακινείται σταδιακά από το περιβαλλοντικό και ESG πεδίο στον πυρήνα της ασφαλιστικής και συνταξιοδοτικής διαχείρισης κινδύνου.
Και καθώς οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι, εντονότεροι και μεγαλύτερης διάρκειας, οι ασφαλιστικές και τα συνταξιοδοτικά ταμεία θα χρειαστεί να στηρίζονται λιγότερο στα ιστορικά δεδομένα και περισσότερο σε forward-looking σενάρια για το κλίμα, τη δημογραφία και την ανθρώπινη υγεία.
Η EIOPA προειδοποιεί ότι οι καύσωνες και η κλιματική αλλαγή επηρεάζουν θνησιμότητα, ασφάλιση ζωής και υγείας και επαγγελματικές συντάξεις στην Ευρώπη.