Η ψηφιακή εποχή υπόσχεται ίσες ευκαιρίες ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας. Ωστόσο, για χιλιάδες γυναίκες που ζουν στη νησιωτική και απομακρυσμένη Ελλάδα, η πρόσβαση στην εργασία, την επαγγελματική εξέλιξη και τη διά βίου εκπαίδευση εξακολουθεί να επηρεάζεται από παράγοντες που ξεπερνούν την ατομική προσπάθεια.
.
Η έρευνα «Γυναίκες της Περιφέρειας» του οργανισμού WHEN έρχεται να φωτίσει μια πραγματικότητα που συχνά παραμένει αόρατη στον δημόσιο διάλογο: τις ιδιαίτερες ανάγκες, τα εμπόδια αλλά και τις προοπτικές των γυναικών που ζουν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2023 με στόχο να καταγράψει τις συνθήκες που επηρεάζουν την εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία των γυναικών σε μικρές πόλεις, αγροτικές και νησιωτικές περιοχές της Ελλάδας, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό πολιτικών που θα ενισχύσουν την ισότιμη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και στη διά βίου μάθηση.
Η γεωγραφία εξακολουθεί να καθορίζει τις ευκαιρίες
Παρά τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία, η απόσταση από τα μεγάλα εκπαιδευτικά και οικονομικά κέντρα παραμένει καθοριστικός παράγοντας. Για πολλές γυναίκες των νησιών, η συμμετοχή σε προγράμματα κατάρτισης, η πρόσβαση σε εξειδικευμένη εκπαίδευση ή ακόμη και η εύρεση σταθερής απασχόλησης συνδέονται με περιορισμούς που σχετίζονται με τις μετακινήσεις, τις διαθέσιμες υποδομές και τις τοπικές οικονομικές συνθήκες.
Η εποχικότητα που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της νησιωτικής οικονομίας, κυρίως μέσω του τουρισμού, δημιουργεί συχνά ένα περιβάλλον εργασιακής αβεβαιότητας. Παράλληλα, οι περιορισμένες επιλογές επαγγελματικής εξέλιξης οδηγούν πολλές γυναίκες είτε στην υποαπασχόληση είτε στην αναγκαστική μετακίνηση προς τα αστικά κέντρα.
Στη Νάξο και τις Μικρές Κυκλάδες, οι γυναίκες περιέγραψαν μια καθημερινότητα που διαμορφώνεται από την έντονη εποχικότητα της τοπικής οικονομίας, τις περιορισμένες επαγγελματικές διεξόδους πέρα από τον τουρισμό και τις δυσκολίες πρόσβασης σε ευκαιρίες κατάρτισης και επαγγελματικής εξέλιξης.
Οι προσωπικές τους μαρτυρίες αποτυπώνουν με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις προκλήσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν. «Είχα παραιτηθεί από τη δουλειά μου επειδή ο άντρας μου ήταν ναυτικός και έλειπε καιρό κι έτσι έπρεπε να τα πάρω όλα πάνω μου», ανέφερε μία συμμετέχουσα, περιγράφοντας πώς οι οικογενειακές υποχρεώσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν δυσανάλογα τις επαγγελματικές επιλογές των γυναικών.
Το αόρατο βάρος που κρατά πολλές γυναίκες εκτός αγοράς εργασίας
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα που αναδεικνύουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες καταγραφής των αναγκών των γυναικών της περιφέρειας είναι το αυξημένο βάρος των υποχρεώσεων φροντίδας. Η ανατροφή παιδιών, η υποστήριξη ηλικιωμένων μελών της οικογένειας και η διαχείριση του νοικοκυριού εξακολουθούν να επιβαρύνουν δυσανάλογα τις γυναίκες, περιορίζοντας τον διαθέσιμο χρόνο για εκπαίδευση, επανακατάρτιση ή επαγγελματική ανάπτυξη.
Η έλλειψη επαρκών κοινωνικών δομών σε αρκετά νησιά ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή την πρόκληση, μετατρέποντας την ισότιμη συμμετοχή στην αγορά εργασίας σε σύνθετο ζήτημα κοινωνικής πολιτικής.
Στην Κάλυμνο, οι συμμετέχουσες ανέδειξαν μια διαφορετική αλλά εξίσου κρίσιμη διάσταση των ανισοτήτων: τα έμφυλα στερεότυπα που εξακολουθούν να επηρεάζουν τις επιλογές ζωής και καριέρας των γυναικών.
«Δεν είναι γραφτό στη ζωή μας ότι θα γίνουμε νοικοκυρές», σημείωσε χαρακτηριστικά μία γυναίκα που συμμετείχε στην έρευνα, συνοψίζοντας την ανάγκη αμφισβήτησης αντιλήψεων που εξακολουθούν να περιορίζουν τις επαγγελματικές φιλοδοξίες και τις προοπτικές εξέλιξης των γυναικών.
Παράλληλα, η έλλειψη δομών φροντίδας παιδιών, οι περιορισμένες δυνατότητες εξειδικευμένης κατάρτισης και η δυσκολία πρόσβασης σε σύγχρονες επαγγελματικές διεξόδους αναδεικνύονται ως βασικοί ανασταλτικοί παράγοντες για την πλήρη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας.
Οι έμφυλες ανισότητες αποκτούν διαφορετική διάσταση στα νησιά
Τα συμπεράσματα της έρευνας συγκλίνουν στην ανάγκη δημιουργίας ενός πιο υποστηρικτικού οικοσυστήματος που θα επιτρέπει στις γυναίκες να αξιοποιούν τις δυνατότητές τους χωρίς να αναγκάζονται να εγκαταλείπουν τον τόπο κατοικίας τους.
Αξίζει να σημειωθεί πως κοινό στοιχείο που αναδείχθηκε και στις δύο νησιωτικές περιοχές είναι η ανάγκη ενίσχυσης των ψηφιακών δεξιοτήτων, οι οποίες θεωρούνται πλέον απαραίτητο εργαλείο για την πρόσβαση σε νέες μορφές εργασίας και εκπαίδευσης.
«Θα ήθελα να μάθω υπολογιστές για να κάνω τη ζωή μου πιο εύκολη αλλά και να μπορώ ενδεχομένως να δουλεύω μέσα από αυτό», ανέφερε μία από τις συμμετέχουσες, εκφράζοντας μια ανάγκη που επαναλαμβάνεται σε πολλές περιοχές της ελληνικής περιφέρειας.
Η τηλεργασία, η εξ αποστάσεως κατάρτιση και η ανάπτυξη ψηφιακών και επιχειρηματικών δεξιοτήτων αναδεικνύονται ως σημαντικά εργαλεία για την άρση των γεωγραφικών περιορισμών και τη δημιουργία νέων επαγγελματικών προοπτικών για τις γυναίκες των νησιών.
Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται:
- Πρόσβαση σε ποιοτικά προγράμματα διά βίου μάθησης και επαγγελματικής κατάρτισης.
- Ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων και της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.
- Δημιουργία περισσότερων ευκαιριών τηλεργασίας και ευέλικτης απασχόλησης.
- Ανάπτυξη δομών φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων.
- Δίκτυα mentoring, συμβουλευτικής και επαγγελματικής ενδυνάμωσης.
- Ισχυρότερη σύνδεση των τοπικών οικονομιών με νέες μορφές επιχειρηματικότητας και καινοτομίας.
ESG και περιφερειακή ισότητα
Η συζήτηση για τη βιωσιμότητα δεν περιορίζεται πλέον στην περιβαλλοντική διάσταση. Η κοινωνική διάσταση του ESG αφορά εξίσου την ισότιμη πρόσβαση στις ευκαιρίες, την άρση των αποκλεισμών και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.
Υπό αυτό το πρίσμα, η ενδυνάμωση των γυναικών της νησιωτικής Ελλάδας αποτελεί κρίσιμο δείκτη βιώσιμης ανάπτυξης. Η συμμετοχή τους στην οικονομική δραστηριότητα, η πρόσβαση στη γνώση και η δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης συνδέονται άμεσα με τη δημογραφική ανθεκτικότητα των νησιών, την τοπική επιχειρηματικότητα και τη διατήρηση ζωντανών κοινοτήτων σε περιοχές που αντιμετωπίζουν συχνά τον κίνδυνο πληθυσμιακής συρρίκνωσης.
Από την καταγραφή στις πολιτικές λύσεις
Η αξία της έρευνας του WHEN δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των προβλημάτων. Φιλοδοξεί να αποτελέσει εργαλείο σχεδιασμού πολιτικών και πρακτικών παρεμβάσεων που θα γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ περιφέρειας και αστικών κέντρων. Άλλωστε, η ισότητα στην εργασία και την εκπαίδευση δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικαιωμάτων. Αποτελεί προϋπόθεση για μια οικονομία που αξιοποιεί το σύνολο του ανθρώπινου δυναμικού της και για μια ανάπτυξη που δεν αφήνει κανέναν πίσω.
Σε μια εποχή που η Ελλάδα αναζητά ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό παραγωγικό μοντέλο, η φωνή των γυναικών της νησιωτικής περιφέρειας ίσως αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οδηγούς για το μέλλον.
Από τις περιορισμένες εκπαιδευτικές επιλογές έως τις ελλείψεις σε δομές φροντίδας, η έρευνα του WHEN αναδεικνύει τις προκλήσεις που επηρεάζουν τη γυναικεία απασχόληση και ενδυνάμωση στην περιφέρεια.