Η Ευρωπαϊκή Ένωση και υπουργοί από περισσότερες από 30 χώρες συντονίζουν τις προσπάθειές τους προκειμένου να αποτρέψουν την καθυστέρηση των επόμενων κρίσιμων επιστημονικών εκθέσεων για την κλιματική αλλαγή, καθώς το Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ετοιμάζεται για μια καθοριστική συνεδρίαση με στόχο να σπάσει ένα αδιέξοδο που διαρκεί σχεδόν τρία χρόνια.
.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το χρονοδιάγραμμα του επόμενου κύκλου αξιολόγησης του IPCC. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η Κίνα και η Ινδία έχουν υποστηρίξει ότι ορισμένες από τις εκθέσεις θα πρέπει να μεταφερθούν στο 2029. Αυτό όμως θα σήμαινε ότι βασικά επιστημονικά δεδομένα για την πορεία της υπερθέρμανσης, την προσαρμογή και τις επιλογές περιορισμού των εκπομπών δεν θα ήταν διαθέσιμα για τη σύνοδο του ΟΗΕ το 2028, όταν οι χώρες θα κληθούν να αξιολογήσουν ξανά την πρόοδό τους έναντι των δεσμεύσεων της Συμφωνίας του Παρισιού.
Πίεση για επιστημονικά δεδομένα πριν από το 2028
Στην προσπάθεια για έγκαιρη ολοκλήρωση των εκθέσεων συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για το Κλίμα Βόπκε Χούκστρα, η υπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κέιτι Γουάιτ, η Καναδή υπουργός Τζούλι Νταμπρουσίν, η Γαλλίδα Μονίκ Μπαρμπί και ο Γερμανός υπουργός Κάρστεν Σνάιντερ.
Σε κοινή δήλωση, η λεγόμενη High Ambition Coalition υποστηρίζει ότι η πρόσβαση στην πιο πρόσφατη και αξιόπιστη επιστημονική γνώση είναι κρίσιμη για μια δίκαιη και τεκμηριωμένη προσέγγιση στην κλιματική πολιτική. Το μήνυμα είναι σαφές: οι κυβερνήσεις που θα κληθούν να αποφασίσουν το 2028 για νέους στόχους, χρηματοδότηση και πολιτικές μετάβασης χρειάζονται όσο το δυνατόν πιο σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα.
Η παρέμβαση αποκτά πρόσθετο βάρος καθώς περίπου 30 υπουργοί και αξιωματούχοι συναντήθηκαν πρόσφατα στα νησιωτικά κράτη Φίτζι και Τουβαλού, όπου επισκέφθηκαν έργα προστασίας από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, στο πλαίσιο προετοιμασίας για τη φετινή COP στην Τουρκία.
Το IPCC στο επίκεντρο των διεθνών διαπραγματεύσεων
Οι εκθέσεις του IPCC αποτελούν εδώ και δεκαετίες τη βασική επιστημονική αναφορά των διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ για το κλίμα. Πάνω στις αξιολογήσεις του στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό η παρακολούθηση της Συμφωνίας του Παρισιού, σύμφωνα με την οποία σχεδόν 200 χώρες συμφώνησαν να συγκρατήσουν την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας σαφώς κάτω από τους 2°C και, ει δυνατόν, στους 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Η τελευταία μεγάλη αξιολόγηση της φυσικής επιστήμης του κλίματος στηρίχθηκε κυρίως σε δεδομένα που ήταν διαθέσιμα έως το 2021. Έκτοτε η παγκόσμια θερμοκρασία εκτιμάται ότι έχει μετακινηθεί από περίπου 1,1°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα σε περίπου 1,4°C, γεγονός που ενισχύει το επιχείρημα όσων θεωρούν ότι οι διαπραγματεύσεις του 2028 δεν μπορούν να βασιστούν σε παλαιότερη επιστημονική εικόνα.
Τρεις εκθέσεις και ένα επίμαχο χρονοδιάγραμμα
Το IPCC αναμένεται να δημοσιεύσει τρεις βασικές εκθέσεις: μία για το επίπεδο και τις αιτίες της κλιματικής αλλαγής, μία για τις επιπτώσεις και την προσαρμογή και μία για τις διαθέσιμες επιλογές περιορισμού της περαιτέρω υπερθέρμανσης.
Οι επιστήμονες που συντονίζουν τις ομάδες εργασίας έχουν προτείνει και οι τρεις να έχουν εγκριθεί έως τον Σεπτέμβριο του 2028. Η πρόταση αυτή θα εξασφάλιζε ότι η νέα επιστημονική αξιολόγηση θα ήταν διαθέσιμη πριν από την επόμενη κρίσιμη φάση της διεθνούς κλιματικής διαδικασίας.
Οι χώρες που ζητούν περισσότερο χρόνο, όμως, υποστηρίζουν ότι μια ταχύτερη διαδικασία κινδυνεύει να υποβαθμίσει την ποιότητα των εκθέσεων. Επισημαίνουν ότι απαιτείται αξιολόγηση χιλιάδων επιστημονικών εργασιών, πολλαπλοί κύκλοι expert και government review και ευρεία συμμετοχή ερευνητών από ολόκληρο τον κόσμο.
Σαουδική Αραβία, Κίνα και Ινδία επικαλούνται την ισότιμη συμμετοχή
Η Σαουδική Αραβία, η Κίνα, η Ινδία και η Ρωσία συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών που τάσσονται υπέρ μεγαλύτερου χρονικού περιθωρίου. Το επιχείρημα που προβάλλουν είναι ότι ένα συμπιεσμένο χρονοδιάγραμμα θα επιβαρύνει ιδιαίτερα τις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες συχνά διαθέτουν λιγότερους επιστημονικούς και διοικητικούς πόρους για να συμμετάσχουν στην αξιολόγηση τεράστιου όγκου ερευνητικού υλικού.
Η αντιπαράθεση επομένως δεν περιορίζεται σε μια τεχνική διαφωνία για ημερομηνίες. Αγγίζει ευρύτερα ζητήματα αντιπροσώπευσης, ισότητας και πρόσβασης στην επιστημονική παραγωγή.
Από την άλλη πλευρά, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν ότι το επιχείρημα αυτό χρησιμοποιείται για πολιτικούς λόγους. Η υπουργός Κλίματος της Δανίας Σαμίρα Νάουα υποστήριξε ότι η διαδικασία του IPCC πρέπει να προστατευθεί από πολιτικές παρεμβάσεις, καθώς οι καθυστερήσεις θα μπορούσαν να περιορίσουν τη διαθέσιμη επιστημονική βάση για τις διαπραγματεύσεις του 2028.
Μια σύγκρουση με βαθύτερο υπόβαθρο
Η αντιπαράθεση αποκαλύπτει τη βαθύτερη ένταση που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια γύρω από την παγκόσμια κλιματική πολιτική. Χώρες με μεγάλη εξάρτηση από την παραγωγή ή κατανάλωση ορυκτών καυσίμων διατηρούν διαφορετική προσέγγιση ως προς την ταχύτητα και την κατανομή του κόστους της ενεργειακής μετάβασης, ενώ χώρες της ΕΕ και μικρά νησιωτικά κράτη πιέζουν για ταχύτερες μειώσεις εκπομπών.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η διαφωνία έχει πλέον περάσει στον ίδιο τον μηχανισμό παραγωγής της κοινά αποδεκτής επιστημονικής βάσης των διεθνών διαπραγματεύσεων. Το IPCC δημιουργήθηκε ακριβώς για να παρέχει μια αξιολόγηση που να είναι επιστημονικά έγκυρη και ταυτόχρονα αποδεκτή από τις κυβερνήσεις.
Αν το αδιέξοδο δεν ξεπεραστεί, οι χώρες κινδυνεύουν να φτάσουν στη διαδικασία του 2028 χωρίς ένα πλήρως επικαιροποιημένο κοινό επιστημονικό σημείο αναφοράς. Και αυτό θα μπορούσε να κάνει ακόμη δυσκολότερες τις ήδη περίπλοκες διαπραγματεύσεις για νέους στόχους εκπομπών, climate finance και την κατανομή της ευθύνης μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων οικονομιών.
Το διακύβευμα συνεπώς ξεπερνά κατά πολύ την ημερομηνία έκδοσης μιας σειράς επιστημονικών reports. Αφορά το κατά πόσο η διεθνής κοινότητα θα εξακολουθήσει να διαθέτει μια κοινά αποδεκτή επιστημονική βάση την ώρα που θα πρέπει να λάβει τις επόμενες κρίσιμες αποφάσεις για την εφαρμογή της Συμφωνίας του Παρισιού.
Πηγή: Financial Times
Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η Κίνα και η Ινδία έχουν υποστηρίξει ότι ορισμένες από τις εκθέσεις θα πρέπει να μεταφερθούν στο 2029.