Η παγκόσμια θερμοκρασία αναμένεται να ξεπεράσει μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια το κρίσιμο όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, σύμφωνα με το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), εντείνοντας τους κινδύνους από ακραία καιρικά φαινόμενα και αυξάνοντας τις πιέσεις στα οικοσυστήματα, στους παγετώνες και στις παράκτιες πόλεις χαμηλού υψομέτρου.
.
Το UNEP προειδοποιεί ότι η υπέρβαση του στόχου του 1,5°C θεωρείται πλέον εξαιρετικά πιθανή, γεγονός που μετατοπίζει το κέντρο βάρους της διεθνούς κλιματικής πολιτικής. Οι κυβερνήσεις δεν καλούνται πλέον μόνο να αποτρέψουν την υπέρβαση, αλλά και να περιορίσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τη διάρκειά της και το ύψος της αύξησης της θερμοκρασίας.
Στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού του 2015, οι χώρες δεσμεύθηκαν να καταβάλουν προσπάθειες ώστε η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας να περιοριστεί στον 1,5°C, με στόχο να μειωθούν οι σοβαρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, σύμφωνα με το UNEP, το λεγόμενο «overshoot», δηλαδή η προσωρινή υπέρβαση του συγκεκριμένου ορίου πριν από μια ενδεχόμενη μελλοντική αποκλιμάκωση, είναι πλέον εξαιρετικά πιθανό.
Ο οργανισμός τονίζει ότι κάθε επιπλέον έτος καθυστέρησης στη μείωση των εκπομπών και κάθε επιπλέον κλάσμα βαθμού πάνω από τον 1,5°C αυξάνει τους κλιματικούς κινδύνους και καθιστά δυσκολότερη την επιστροφή σε ασφαλέστερα επίπεδα θερμοκρασίας.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι ορισμένες απώλειες μπορεί να αποδειχθούν μη αναστρέψιμες, ακόμη και εάν η θερμοκρασία μειωθεί σε μεταγενέστερο στάδιο. Το ζήτημα αφορά μεταξύ άλλων την απώλεια οικοσυστημάτων, την υποχώρηση των παγετώνων και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Η επιστροφή της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από τον 1,5°C εξακολουθεί να θεωρείται τεχνικά δυνατή, όμως το UNEP χαρακτηρίζει την προοπτική αυτή «εξαιρετικά αβέβαιη».
Για να επιτευχθεί θα απαιτηθούν ταχείες και βαθιές μειώσεις των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σε συνδυασμό με την απομάκρυνση σημαντικών ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα που έχουν ήδη συσσωρευτεί στην ατμόσφαιρα.
Ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο που εξετάζει ο οργανισμός, εφόσον εφαρμοστούν πλήρως όλες οι υφιστάμενες εθνικές δεσμεύσεις για το κλίμα, η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας εκτιμάται ότι θα κορυφωθεί περίπου στον 1,8°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Η πραγματική πορεία, ωστόσο, μπορεί να είναι σημαντικά δυσμενέστερη. Με βάση τις πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα, η διάμεση εκτίμηση του UNEP τοποθετεί την παγκόσμια υπερθέρμανση περίπου στους 2,6°C έως το 2100.
Η απόσταση μεταξύ του στόχου του Παρισιού και της σημερινής πορείας αναδεικνύει το επίμονο χάσμα μεταξύ των κλιματικών δεσμεύσεων και των πολιτικών που εφαρμόζονται στην πράξη.
Το UNEP αποδίδει επίσης κρίσιμο ρόλο στις τεχνολογίες και τις φυσικές λύσεις Carbon Dioxide Removal (CDR), οι οποίες απομακρύνουν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
Στις συγκεκριμένες λύσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η δημιουργία και αποκατάσταση δασών, καθώς και άλλες μέθοδοι δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα.
Ο οργανισμός υπογραμμίζει, πάντως, ότι η απομάκρυνση CO2 δεν μπορεί να αποτελέσει υποκατάστατο των άμεσων μειώσεων στις σημερινές εκπομπές. Οι τεχνολογίες CDR θα είναι απαραίτητες για τη διαχείριση μιας πιθανής υπέρβασης του 1,5°C, αλλά δεν μπορούν από μόνες τους να αντισταθμίσουν τη συνέχιση υψηλών εκπομπών.
Η προειδοποίηση του UNEP ενισχύει τη σημασία της τρέχουσας δεκαετίας για την παγκόσμια κλιματική πολιτική. Όσο μεγαλύτερη είναι η υπέρβαση του 1,5°C και όσο περισσότερο διαρκεί, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα σοβαρότερων και ενδεχομένως μη αναστρέψιμων επιπτώσεων.
Για τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις, το νέο περιβάλλον σημαίνει ότι η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αποκτά πλέον εξίσου κρίσιμη σημασία με τον περιορισμό των εκπομπών. Οι επιπτώσεις της αυξανόμενης θερμοκρασίας αναμένεται να επηρεάσουν από τις ενεργειακές και αγροτικές υποδομές μέχρι τις ασφαλιστικές αγορές, τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τις παράκτιες οικονομίες.
Το μήνυμα του UNEP είναι ότι η υπέρβαση του 1,5°C δεν καθιστά την κλιματική δράση λιγότερο σημαντική. Αντίθετα, κάθε δέκατο του βαθμού που μπορεί να αποφευχθεί περιορίζει τους κινδύνους και μειώνει το μέγεθος της μελλοντικής προσαρμογής και της απομάκρυνσης άνθρακα που θα απαιτηθούν.
Πηγή: Reuters, βάσει έκθεσης του United Nations Environment Programme (UNEP)
Ο οργανισμός υπογραμμίζει, πάντως, ότι η απομάκρυνση CO2 δεν μπορεί να αποτελέσει υποκατάστατο των άμεσων μειώσεων στις σημερινές εκπομπές.