Οι καύσωνες που πλήττουν όλο και μεγαλύτερα τμήματα του πλανήτη κάνουν την κλιματική αλλαγή ορατή στην καθημερινότητα δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Σχολεία, νοσοκομεία, σπίτια, μεταφορές, εργασία, τρόφιμα και νερό βρίσκονται πλέον στην πρώτη γραμμή μιας κρίσης που δεν αφορά κάποιο μακρινό μέλλον.
Για τα παιδιά, οι συνέπειες είναι ακόμη σοβαρότερες. Οι υπερθερμασμένες σχολικές αίθουσες επηρεάζουν τη μάθηση, η θερμική καταπόνηση αυξάνει τους κινδύνους για την υγεία, η κακή ποιότητα του αέρα επιδεινώνει αναπνευστικά προβλήματα, ενώ οι πιέσεις στα συστήματα τροφίμων και ύδρευσης πλήττουν περισσότερο τις φτωχότερες οικογένειες.
Το ανησυχητικό είναι ότι η κλιματική αλλαγή αρχίζει να υπονομεύει μία από τις σημαντικότερες αναπτυξιακές επιτυχίες των τελευταίων δεκαετιών: τη δραστική μείωση της παιδικής θνησιμότητας.
Το 1990 περίπου ένα στα 11 παιδιά στον κόσμο δεν έφτανε στην ηλικία των πέντε ετών. Σήμερα η αναλογία έχει μειωθεί σε λιγότερο από ένα στα 27, χάρη στην οικονομική ανάπτυξη, τα εμβόλια, την ενίσχυση των συστημάτων υγείας και τις επενδύσεις σε νερό και αποχέτευση.
Όμως αυτές οι κατακτήσεις δεν είναι μη αναστρέψιμες.
1,5 δισ. παιδιά εκτεθειμένα σε εντονότερους καύσωνες
Η έκθεση «Children’s Climate Risk Report 2026» της UNICEF δείχνει ότι σχεδόν τα μισά παιδιά του κόσμου εκτίθενται ταυτόχρονα σε πολλαπλούς κλιματικούς κινδύνους.
Περίπου 1,5 δισ. παιδιά βρίσκονται αντιμέτωπα με κύματα καύσωνα που γίνονται συχνότερα, μεγαλύτερης διάρκειας ή εντονότερα, ενώ 1,2 δισ. εκτίθενται σε συνθήκες ακραίας ζέστης.
Και ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στη θερμοκρασία. Η λειψυδρία, η επισιτιστική ανασφάλεια και οι ασθένειες που συνδέονται με τις κλιματικές συνθήκες αυξάνουν την πίεση στα συστήματα από τα οποία εξαρτώνται η υγεία και η ανάπτυξη των παιδιών.
Την ίδια στιγμή, η πολιτική συζήτηση γύρω από την κλιματική μετάβαση έχει μετατοπιστεί προς την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική ανταγωνιστικότητα.
Και οι δύο είναι απολύτως πραγματικές προτεραιότητες. Όμως η ενεργειακή μετάβαση, ακόμη και αν προχωρήσει ταχύτερα, δεν αρκεί πλέον από μόνη της.
Μέρος της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη «κλειδωμένο». Αυτό σημαίνει ότι οι κοινωνίες πρέπει ταυτόχρονα να μειώσουν τις εκπομπές και να προσαρμοστούν σε επιπτώσεις που έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται.
Οι λύσεις υπάρχουν
Το παράδοξο είναι ότι πολλές από τις τεχνολογίες που μπορούν να προστατεύσουν ανθρώπινες ζωές υπάρχουν ήδη.
Σε αναδυόμενες οικονομίες αναπτύσσονται συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες και ξηρασίες, μοντέλα πρόβλεψης για ασθένειες που επηρεάζονται από το κλίμα, ψηφιακές υποδομές για αποτελεσματικότερη παροχή βοήθειας και φθηνά συστήματα παρακολούθησης περιβαλλοντικών συνθηκών σε πραγματικό χρόνο.
Πολλές από αυτές τις λύσεις έχουν ήδη δοκιμαστεί στις κοινότητες για τις οποίες σχεδιάστηκαν.
Το πρόβλημα είναι ότι ελάχιστες καταφέρνουν να αποκτήσουν την απαιτούμενη κλίμακα.
Ένας επιχειρηματίας που δημιουργεί σύστημα προειδοποίησης για πλημμύρες στην Ντάκα ή ένα εργαλείο παρακολούθησης ασθενειών στην Καμπάλα δύσκολα μπορεί να στηριχθεί στο κράτος ως πρώτο μεγάλο πελάτη, όταν οι δημόσιοι προϋπολογισμοί πιέζονται από υψηλό χρέος.
Θεωρητικά, το διεθνές κεφάλαιο θα μπορούσε να καλύψει αυτό το κενό. Στην πράξη, όμως, οι αξιολογήσεις κινδύνου για πολλές αναπτυσσόμενες αγορές συχνά καθιστούν τη χρηματοδότηση δύσκολη ή υπερβολικά ακριβή.
Τα χρήματα υπάρχουν, αλλά πηγαίνουν αλλού
Υπάρχει και ένα δεύτερο παράδοξο.
Η παγκόσμια κλιματική χρηματοδότηση έχει σχεδόν διπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια και πλησιάζει τα 1,5 τρισ. δολάρια. Ωστόσο, μόλις το 2% αυτών των κεφαλαίων καταλήγει στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες.
Ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμα χρήματα, πολλές επιχειρήσεις που αναπτύσσουν λύσεις για το κλίμα και την υγεία είναι πολύ μικρές για να ανταποκριθούν στα ελάχιστα μεγέθη επένδυσης μεγάλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
Τα χρηματοδοτικά εργαλεία που μπορούν να γεφυρώσουν αυτή την απόσταση αντιστοιχούν μόλις στο 4% της κλιματικής χρηματοδότησης των πολυμερών αναπτυξιακών τραπεζών, παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι κάθε δολάριο που διοχετεύεται μέσω αυτών μπορεί να κινητοποιήσει έως και 25 φορές περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια από έναν απλό άμεσο δανεισμό.
Το θέμα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο κεφάλαιο υπάρχει. Είναι αν υπάρχουν οι μηχανισμοί που μπορούν να το οδηγήσουν εκεί όπου θα έχει τη μεγαλύτερη επίδραση.
Από τα πιλοτικά προγράμματα στην πραγματική αγορά
Υπάρχει και ένα τρίτο εμπόδιο: η πρόσβαση στην αγορά.
Μια επιχείρηση στην Ινδονησία, την Κένυα ή τη Λιβύη μπορεί να διαθέτει μια τεχνολογία που έχει αποδείξει ότι λειτουργεί, αλλά να μην έχει πρόσβαση σε κρατικές προμήθειες, δημόσιους οργανισμούς ή διεθνή δίκτυα που θα της επέτρεπαν να περάσει από ένα πιλοτικό πρόγραμμα στη μαζική εφαρμογή.
Πρωτοβουλίες όπως η πλατφόρμα Climate Ventures της UNICEF επιχειρούν να γεφυρώσουν αυτό το κενό, δημιουργώντας τοπικά δίκτυα υποστήριξης, πρόσβαση σε επενδυτές και ευκαιρίες συμμετοχής σε προμήθειες.
Είναι ένα απαραίτητο βήμα. Δεν είναι όμως αρκετό.
Η κλιματική προσαρμογή δεν μπορεί να παραμείνει μια συλλογή από ενδιαφέροντα πιλοτικά προγράμματα. Χρειάζεται αγορές, χρηματοδότηση, δημόσιες συμβάσεις, θεσμούς και πολιτικές που θα επιτρέψουν στις αποτελεσματικές λύσεις να αναπτυχθούν γρήγορα.
Για χρόνια η παγκόσμια συζήτηση επικεντρωνόταν στο πόσο θα κοστίσει η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Το ερώτημα σήμερα είναι διαφορετικό.
Πόσο θα κοστίσει το να γνωρίζουμε ποιες λύσεις μπορούν να προστατεύσουν εκατομμύρια παιδιά και παρ’ όλα αυτά να μην καταφέρνουμε να τις εφαρμόσουμε;
Η προστασία της επόμενης γενιάς δεν χρειάζεται ακόμη μία διακήρυξη προθέσεων. Χρειάζεται να συνδεθούν οι διαθέσιμες λύσεις με το κεφάλαιο, τους θεσμούς και τις κοινότητες που τις χρειάζονται.
Και αυτό είναι πλέον ζήτημα όχι μόνο κλιματικής πολιτικής, αλλά δημόσιας υγείας, ανάπτυξης και οικονομικής ανθεκτικότητας.
Πηγή: Reuters
Λίντσεϊ Χούπερ, διευθύνουσα σύμβουλος του Cambridge Institute for Sustainability Leadership
