Η ενσωμάτωση των κινδύνων βιωσιμότητας στη λειτουργία των τραπεζών εισέρχεται σε μια νέα φάση. Το UNEP FI Risk Centre δημοσίευσε το Conceptual Framework for Sustainability Risk Integration, το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει κοινό σημείο αναφοράς για τις τράπεζες διεθνώς, προσφέροντας μια συνεκτική αρχιτεκτονική για τη διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, την απώλεια βιοποικιλότητας, τη ρύπανση και ευρύτερα τους κοινωνικούς παράγοντες.
.
Η έκθεση βασίζεται σε διαβούλευση με τράπεζες από όλο τον κόσμο και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, η ενσωμάτωση των κινδύνων βιωσιμότητας εξακολουθεί να παρουσιάζει μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ ιδρυμάτων και χωρών. Περισσότερο από το 90% των τραπεζών που συμμετείχαν στη διαβούλευση δήλωσε ότι χρειάζεται ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς για να οργανώσει αποτελεσματικότερα τις σχετικές διαδικασίες.
Οι κίνδυνοι βιωσιμότητας δεν αποτελούν νέο risk type
Ίσως η σημαντικότερη θέση του νέου πλαισίου είναι ότι οι κίνδυνοι βιωσιμότητας δεν αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία τραπεζικού κινδύνου.
Αντίθετα, λειτουργούν ως παράγοντες που ενισχύουν ή επιταχύνουν ήδη γνωστούς κινδύνους, όπως τον πιστωτικό, τον λειτουργικό, τον κίνδυνο αγοράς και τον κίνδυνο ρευστότητας. Με άλλα λόγια, η κλιματική αλλαγή, η απώλεια φυσικών πόρων ή οι κοινωνικές αναταράξεις δεν δημιουργούν ένα νέο παράλληλο σύστημα κινδύνων, αλλά μεταβάλλουν τη σοβαρότητα, τον χρονικό ορίζοντα και την πιθανότητα εμφάνισης των υφιστάμενων χρηματοοικονομικών κινδύνων.
Το UNEP FI επισημαίνει, για παράδειγμα, ότι η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να αυξήσει τον πιστωτικό κίνδυνο επιχειρήσεων με υψηλή ένταση άνθρακα, ενώ η απώλεια βιοποικιλότητας μπορεί να επηρεάσει την αξία εξασφαλίσεων, όπως οι γεωργικές εκτάσεις. Παράλληλα, η λειψυδρία ή τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να προκαλέσουν λειτουργικές διαταραχές και σημαντικές οικονομικές απώλειες.
Επτά πυλώνες για μια ολοκληρωμένη διαχείριση
Το νέο πλαίσιο οργανώνεται γύρω από επτά βασικά στοιχεία, τα οποία αποτελούν τη δομή ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης κινδύνων.
Πρόκειται για τη στρατηγική κινδύνου, την εταιρική διακυβέρνηση, την όρεξη ανάληψης κινδύνου (Risk Appetite), την ταξινόμηση και το πεδίο εφαρμογής των κινδύνων, την αναγνώριση και αξιολόγηση της ουσιαστικότητας, τις ενέργειες διαχείρισης και τέλος την παρακολούθηση και αναφορά των κινδύνων.
Το UNEP FI υπογραμμίζει ότι οι επτά αυτοί πυλώνες δεν λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά αποτελούν ένα ενιαίο και αλληλοσυνδεόμενο σύστημα. Η στρατηγική επηρεάζει τη διακυβέρνηση, η διακυβέρνηση καθορίζει την όρεξη κινδύνου, η αξιολόγηση ουσιαστικότητας τροφοδοτεί τις αποφάσεις και τα αποτελέσματα της παρακολούθησης επιστρέφουν στη στρατηγική, δημιουργώντας έναν συνεχή κύκλο βελτίωσης.
Από τη συμμόρφωση στη λήψη αποφάσεων
Η έκθεση τονίζει ότι οι περισσότερες τράπεζες βρίσκονται ακόμη σε μεταβατικό στάδιο.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι κίνδυνοι βιωσιμότητας αντιμετωπίζονται από εξειδικευμένες ομάδες ή περιορίζονται στην κάλυψη εποπτικών απαιτήσεων. Το νέο πλαίσιο προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση: οι παράγοντες βιωσιμότητας πρέπει να ενσωματωθούν στην καθημερινή λειτουργία όλων των μονάδων, από τη χορήγηση δανείων μέχρι τη διαχείριση χαρτοφυλακίων και τις αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου.
Αυτό σημαίνει ότι θα απαιτηθούν αλλαγές όχι μόνο στις διαδικασίες αλλά και στην οργανωτική κουλτούρα, στην κατανομή αρμοδιοτήτων, στα πληροφοριακά συστήματα και στις δομές εταιρικής διακυβέρνησης.
Αναλογική εφαρμογή ανάλογα με το μέγεθος της τράπεζας
Το UNEP FI αποφεύγει να προτείνει ένα ενιαίο μοντέλο για όλους.
Αντίθετα, υιοθετεί την αρχή της αναλογικότητας. Μικρότερες τράπεζες μπορούν να εφαρμόζουν περισσότερο ποιοτικές αξιολογήσεις και απλούστερους δείκτες παρακολούθησης, ενώ μεγαλύτερα και πιο σύνθετα ιδρύματα αναμένεται να αξιοποιούν προηγμένες αναλύσεις σεναρίων, stress tests, αναλυτικά δεδομένα χαρτοφυλακίων και ενσωμάτωση των κινδύνων στα εσωτερικά μοντέλα κεφαλαιακής επάρκειας.
Στόχος δεν είναι όλες οι τράπεζες να αποκτήσουν το ίδιο επίπεδο ωριμότητας, αλλά να ακολουθήσουν μια σταδιακή και συστηματική πορεία ενσωμάτωσης των κινδύνων βιωσιμότητας.
Κοινή γλώσσα με τα διεθνή πρότυπα
Το πλαίσιο έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί συμπληρωματικά με τα υπάρχοντα διεθνή πρότυπα και τις εποπτικές απαιτήσεις.
Δεν αντικαθιστά εργαλεία όπως οι Equator Principles, ούτε τα πρότυπα δημοσιοποιήσεων ή τις κατευθυντήριες οδηγίες των εποπτικών αρχών. Αντίθετα, λειτουργεί ως η εσωτερική αρχιτεκτονική που επιτρέπει στις τράπεζες να συνδέσουν όλες αυτές τις διαφορετικές απαιτήσεις σε ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης κινδύνων.
Η επόμενη φάση
Το Conceptual Framework αποτελεί μόνο το πρώτο μέρος της νέας προσέγγισης του UNEP FI.
Θα ακολουθήσει ένα Operational Playbook, το οποίο θα περιλαμβάνει πρακτικές οδηγίες εφαρμογής, καθώς και εργαλεία, τεχνικές κατευθύνσεις και μελέτες περίπτωσης για τις επιμέρους λειτουργίες των τραπεζών.
Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: οι κίνδυνοι βιωσιμότητας δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως εξειδικευμένο αντικείμενο λίγων στελεχών ESG. Πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος της τραπεζικής διαχείρισης κινδύνων, επηρεάζοντας τη στρατηγική, τη χρηματοδότηση, την κατανομή κεφαλαίων και τη λήψη αποφάσεων σε ολόκληρο τον οργανισμό. Με αυτόν τον τρόπο, το UNEP FI επιχειρεί να δημιουργήσει μια κοινή «γλώσσα» για τις τράπεζες διεθνώς, σε μια περίοδο όπου οι κλιματικοί και κοινωνικοί κίνδυνοι μετατρέπονται ολοένα περισσότερο σε χρηματοοικονομικούς κινδύνους.
Το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών για τον χρηματοπιστωτικό τομέα (UNEP FI) παρουσίασε ένα νέο εννοιολογικό πλαίσιο που φιλοδοξεί να μετασχηματίσει τον τρόπο με τον οποίο οι τράπεζες ενσωματώνουν τους κινδύνους βιωσιμότητας στη διαχείριση κινδύνων.