Η απώλεια της βιοποικιλότητας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αλλά συχνά λιγότερο ορατές περιβαλλοντικές προκλήσεις της εποχής μας. Παρότι οι επιπτώσεις της επηρεάζουν άμεσα την τροφή, το νερό, την υγεία και την ανθεκτικότητα των κοινωνιών μας, το ζήτημα εξακολουθεί να μην βρίσκεται τόσο ψηλά στη δημόσια συζήτηση όσο η κλιματική αλλαγή.
Με στόχο να φέρει το θέμα πιο κοντά στους πολίτες, ο Νάσος Μάκιος, Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα και ειδικός στην Κυκλική Οικονομία, προχώρησε σε μια πρωτοποριακή δράση, μετατρέποντας ένα αστικό λεωφορείο σε ένα «κινούμενο μέσο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης». Αξιοποιώντας τις «λωρίδες βιοποικιλότητας», δημιούργησε το πρώτο αστικό λεωφορείο στον κόσμο που αποτυπώνει με έναν άμεσο και οπτικά ισχυρό τρόπο τη δραματική μείωση της βιοποικιλότητας τις τελευταίες δεκαετίες.
«Η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας και η ρύπανση του περιβάλλοντος αποτελούν τις τρεις μεγάλες πλανητικές κρίσεις», επισημαίνει, εξηγώντας ότι στόχος της πρωτοβουλίας ήταν χιλιάδες πολίτες να έρχονται καθημερινά σε επαφή με ένα ζήτημα που επηρεάζει άμεσα τη ζωή τους, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβάνονται πάντα.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο κ. Μάκιος αναλύει γιατί η κλιματική αλλαγή και η απώλεια της βιοποικιλότητας «δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ξεχωριστά», καθώς πρόκειται για δύο αλληλένδετες κρίσεις που επηρεάζουν η μία την άλλη. Παράλληλα, εξηγεί γιατί «οι επενδύσεις στη φύση δεν είναι περιβαλλοντικό κόστος, αλλά επένδυση στην οικονομία, την υγεία και τη βιωσιμότητα των επόμενων γενεών».
Στέλνοντας το δικό του μήνυμα προς τους αναγνώστες του ESG Stories, ο Νάσος Μάκιος υπενθυμίζει ότι η βιωσιμότητα δεν αποτελεί ευθύνη λίγων, αλλά υπόθεση όλων: «Καμία μετάβαση προς ένα βιώσιμο μέλλον δεν μπορεί να πετύχει χωρίς ενεργούς και ενημερωμένους πολίτες». Ένα μήνυμα που αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η προστασία της φύσης συνδέεται άμεσα με το μέλλον των κοινωνιών και της οικονομίας.
1. Η πρωτοβουλία με το πρώτο αστικό λεωφορείο στον κόσμο που αναδεικνύει την απώλεια της βιοποικιλότητας είναι ιδιαίτερα πρωτότυπη. Πώς γεννήθηκε η ιδέα και ποιο μήνυμα θέλατε να περάσετε στους πολίτες μέσα από τις "λωρίδες βιοποικιλότητας";
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αναγνωρίζει σήμερα τρεις μεγάλες πλανητικές κρίσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και τη ρύπανση του περιβάλλοντος. Μετά την εμπειρία και την επιτυχία του αστικού λεωφορείου της Καλαμάτας, που έντυσα πέρσι με τις "κλιματικές λωρίδες", οι οποίες απεικόνιζαν την αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας από το 1850 έως σήμερα, θέλησα ν' αξιοποιήσω την ίδια λογική για ν’ αναδείξω και τη δεύτερη μεγάλη πλανητική κρίση, την απώλεια της βιοποικιλότητας. Οι "λωρίδες βιοποικιλότητας" του καθηγητή Miles Richardson αποτέλεσαν το ιδανικό εργαλείο, καθώς αποτυπώνουν με μία μόνο εικόνα τη δραματική μείωση της βιοποικιλότητας τις τελευταίες δεκαετίες. Στόχος μου ήταν να μετατρέψω, για μία ακόμη φορά, ένα συνηθισμένο μέσο μεταφοράς σ' ένα κινούμενο μέσο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, ώστε χιλιάδες πολίτες να έρχονται καθημερινά σ' επαφή μ' ένα ζήτημα που επηρεάζει άμεσα τη ζωή μας, ακόμη κι αν πολλές φορές δεν το αντιλαμβανόμαστε.
2. Η κλιματική αλλαγή και η απώλεια της βιοποικιλότητας συχνά αντιμετωπίζονται ως δύο διαφορετικές προκλήσεις. Πόσο στενά συνδέονται στην πραγματικότητα και γιατί θεωρείτε ότι η προστασία της βιοποικιλότητας πρέπει να βρεθεί ψηλότερα στην ατζέντα δημόσιων και ιδιωτικών φορέων;
Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο αλληλένδετες προκλήσεις, ή καλύτερα "κρίσεις" που δεν μπορούν ν’ αντιμετωπιστούν ξεχωριστά. Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει την απώλεια της βιοποικιλότητας, ενώ η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων μειώνει τη φυσική ικανότητα του πλανήτη ν’ απορροφά διοξείδιο του άνθρακα και να προσαρμόζεται στις κλιματικές αλλαγές. Η βιοποικιλότητα δεν αφορά μόνο την προστασία σπάνιων ειδών ζώων και φυτών. Συνδέεται άμεσα με την τροφή που καταναλώνουμε, το νερό που πίνουμε, την επικονίαση των καλλιεργειών, την προστασία από πλημμύρες και τη συνολική ανθεκτικότητα των κοινωνιών μας. Γι’ αυτό τον λόγο, η προστασία της πρέπει να αποτελεί βασική προτεραιότητα τόσο για τον δημόσιο όσο και για τον ιδιωτικό τομέα. Οι επενδύσεις στη φύση δεν είναι περιβαλλοντικό κόστος, αλλά επένδυση στην οικονομία, την υγεία και τη βιωσιμότητα των επόμενων γενεών.
3. Ως Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα, πώς αξιολογείτε το επίπεδο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης στην Ελλάδα; Βλέπετε τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την Τοπική Αυτοδιοίκηση να ανταποκρίνονται ουσιαστικά στις προκλήσεις της βιωσιμότητας;
Τα τελευταία χρόνια παρατηρώ σημαντική πρόοδο στην περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση στην Ελλάδα. Οι πολίτες είναι κατά έναν βαθμό ενημερωμένοι και αντιλαμβάνονται ότι ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, οι καύσωνες, οι πλημμύρες και η απώλεια της βιοποικιλότητας επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά τους. Παράλληλα, όλο και περισσότερες επιχειρήσεις ενσωματώνουν πρακτικές βιωσιμότητας στις δραστηριότητές τους, ενώ και η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ενεργά σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και έργα που αφορούν την πράσινη μετάβαση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί φυσικά η Καλαμάτα, η πόλη όπου ζω, η οποία συμμετέχει στο ευρωπαϊκό δίκτυο των “100 Κλιματικά Ουδέτερων και Έξυπνων Πόλεων έως το 2030”. Μαζί με άλλες πέντε ελληνικές πόλεις (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Τρίκαλα, Κοζάνη), προσπαθεί να υλοποιήσει δράσεις που θα μειώσουν σημαντικά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των πολιτών και θα επιταχύνουν τη μετάβαση σ' ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό μέλλον.
4. Η συγκεκριμένη δράση αξιοποιεί ένα μέσο της καθημερινότητας, το αστικό λεωφορείο, ως εργαλείο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Πιστεύετε ότι οι καμπάνιες ενημέρωσης στον δημόσιο χώρο μπορούν να επηρεάσουν πραγματικά τη συμπεριφορά των πολιτών και να οδηγήσουν σε πιο βιώσιμες επιλογές;
Ναι, πιστεύω ότι μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο, ιδιαίτερα όταν μεταφέρουν σύνθετα περιβαλλοντικά ζητήματα μ’ απλό, άμεσο και κατανοητό τρόπο. Η ενημέρωση δεν χρειάζεται να γίνεται μόνο μέσα σε αίθουσες συνεδρίων, ημερίδες ή επιστημονικές διαλέξεις. Ο δημόσιος χώρος αποτελεί ένα εξαιρετικό πεδίο επικοινωνίας, καθώς ο πολίτης κινείται, εργάζεται, ψυχαγωγείται και αλληλεπιδρά καθημερινά μέσα σ’ αυτόν. Έτσι, τα περιβαλλοντικά μηνύματα μπορούν να γίνουν μέρος της καθημερινότητάς του και να φτάσουν σε ανθρώπους που ίσως δεν θα αναζητούσαν ποτέ αυτές τις πληροφορίες από μόνοι τους. Ένα αστικό λεωφορείο που κινείται συνεχώς μέσα στην πόλη μπορεί να λειτουργήσει ως ένα “κινούμενο μήνυμα”, προκαλώντας σκέψη, συζήτηση και προβληματισμό. Μπορεί να μην αλλάξει άμεσα τη συμπεριφορά κάποιου, όμως μπορεί ν’ αποτελέσει την αφορμή για να ενημερωθεί, ν’ αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες και τελικά να επανεξετάσει κάποιες καθημερινές του επιλογές. Ίσως τελικά μια εικόνα ή ένα μήνυμα σ’ έναν δημόσιο χώρο να είναι αρκετά για να μας κάνουν να σταθούμε για λίγο, να προβληματιστούμε και να δούμε τον κόσμο γύρω μας με διαφορετική ματιά.
5. Αν μπορούσατε να στείλετε ένα μήνυμα στους αναγνώστες του ESG Stories για το μέλλον του πλανήτη, ποια θεωρείτε ότι είναι η πιο σημαντική δράση που μπορεί να αναλάβει σήμερα ο καθένας μας για την προστασία της βιοποικιλότητας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κοινωνιών μας;
Θα τους προέτρεπα να μην υποτιμούν τη δύναμη της συμμετοχής. Συχνά πιστεύουμε ότι τα μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα μπορούν να λυθούν μόνο από κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς ή μεγάλες επιχειρήσεις. Στην πραγματικότητα, καμία μετάβαση προς ένα βιώσιμο μέλλον δεν μπορεί να πετύχει χωρίς ενεργούς και ενημερωμένους πολίτες. Η προστασία της βιοποικιλότητας ξεκινά από τη γνώση και τη σύνδεσή μας με τη φύση. Όσο περισσότερο κατανοούμε την αξία των οικοσυστημάτων για την τροφή, το νερό, την υγεία και την ποιότητα ζωής μας, τόσο πιο εύκολα θα υποστηρίξουμε πολιτικές, πρωτοβουλίες και καθημερινές πρακτικές που τα προστατεύουν. Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι η βιωσιμότητα δεν είναι ευθύνη κάποιων άλλων. Είναι μια συλλογική προσπάθεια στην οποία όλοι έχουμε ρόλο και ευθύνη. Κάθε πολίτης μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο ανθεκτικών κοινωνιών και ενός καλύτερου μέλλοντος για τις επόμενες γενιές.
Ο Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα μιλά στο ESG+ Stories για το πρώτο λεωφορείο στον κόσμο με «λωρίδες βιοποικιλότητας», τη σύνδεση φύσης και κλίματος και τον ρόλο των πολιτών στη βιώσιμη μετάβαση.