Οι εξελίξεις και οι πολιτικές «ατζέντες» διεθνώς αλλάζουν τόσο γρήγορα που το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής μοιάζει σα να ξεχνιέται διαρκώς. Παρά τη γενική αντίληψη, όμως, το 2025 και πολύ περισσότερο τη χρονιά που διανύουμε φαίνεται πως οι μεγάλοι όμιλοι όχι μόνο δεν έχουν «ξεχάσει» την κρίση, αλλά είναι και πιο πιεσμένοι από ποτέ βλέποντας πως τα αποτελέσματα της υπερθέρμανσης αρχίζουν να έχουν άμεσο οικονομικό αντίκτυπο στους ισολογισμούς τους μέσω assets τα οποία είναι εκτεθειμένα σε φυσικά φαινόμενα.
.
Τι σημαίνει κλιματικός κίνδυνος;
Σ’αυτό το περιβάλλον οι δομημένες αξιολογήσεις κλιματικού κινδύνου (climate risk assessments) συγκεντρώνουν ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ο σκοπός των αξιολογήσεων είναι απλός: μέσα από προβλεπτικά μοντέλα εντοπίζουν και ποσοτικοποιούν πώς η κλιματική αλλαγή μπορεί να επηρεάσει ανθρώπους, περιουσιακά στοιχεία, λειτουργίες και οικονομικά αποτελέσματα. Η λογική που έχει θέση η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) και η οποία ακολουθείται και από τα climate risk assessments, είναι πως ο «κλιματικός κίνδυνος» προκύπτει από τον συνδυασμό τριών βασικών στοιχείων: φαινόμενο (hazard), έκθεση (exposure) και ευαλωτότητα (vulnerability).
Τι είναι (και τι δεν είναι) ένα climate risk assessment;
Η συγκεκριμένη αξιολόγηση κερδίσει την εμπιστοσύνη της αγοράς διότι δημιουργεί στέρεες προβλέψεις για τα επόμενα χρόνια, βοηθώντας τις εταιρικές οντότητες να χαράξουν μια καλύτερη στρατηγική, αλλά και να λάβουν μέτρα θωράκισης που εκ των υστέρων θα τους δώσουν πρόσβαση σε ευνοϊκότερη χρηματοδότηση. Το climate risk assessment λοιπόν δεν είναι απλώς “ένα report για το κλίμα”, αλλά μια δομημένη αξιολόγηση συνεπειών και πιθανών απωλειών της εταιρίας υπό διαφορετικά κλιματικά σενάρια.
Συνήθως χωρίζεται σε physical risks (π.χ. πλημμύρες, καύσωνες, χρόνια αύξηση θερμοκρασίας) και transition risks (π.χ. αλλαγές πολιτικής, τεχνολογίας, αγοράς, κόστους άνθρακα) που σχετίζονται με τη μετάβαση στην οικονομία χαμηλών εκπομπών.
Το «σωστό» αποτέλεσμα δεν είναι μία γενική διακήρυξη, αλλά ιεράρχηση κινδύνων ανά δραστηριότητα, τοποθεσία και asset κάθε επιχείρησης, και μετέπειτα σύνδεσής τους με στρατηγικές αποφάσεις όπως επενδύσεις ανθεκτικότητας, αλλαγές στην εφοδιαστική αλυσίδα και τους προμηθευτές και επαναπροσδιορισμός της ασφαλιστικής ή χρηματοδοτικής στρατηγικής.
Πώς συνδέεται με το ESG;
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφορών, το ESRS E1 (Climate Change) ζητά γνωστοποιήσεις για κλιματικούς κινδύνους και ευκαιρίες, καθώς και πώς αυτοί αξιολογούνται σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Συγκεκριμένα, το ESRS E1 συνδέει ρητά την αξιολόγηση με scenario analysis, καλύπτοντας τόσο φυσικούς κινδύνους όσο και τα ρίσκα μετάβασης με απαίτηση χρήσης σεναρίων αύξησης της θερμοκρασίας ( +1.5°C, +2.0°C, +2.5°C κτλ.).
Παράλληλα, το IFRS S2, οι κλιματικές γνωστοποιήσεις προς κεφαλαιαγορές και χρηματοδότες «κουμπώνει» στη δομή governance–strategy–risk management–metrics & targets και δίνει έμφαση στη χρήση σεναρίων για εκτίμηση κλιματικής ανθεκτικότητας. Το climate risk assessment επηρεάζει βεβαίως άμεσα τη διαπραγμάτευση με τράπεζες και ασφαλιστικές, διότι πλέον βοηθά ή δυσκολεύει τους όρους των συμβολαίων και την αξιολόγηση πιστωτικού κινδύνου. Μην ξεχνάμε ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία, οι σωρευτικές παγκόσμιες απώλειες που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή θα φθάσουν έως και 25 τρισ. δολάρια μέχρι τα μέσα του αιώνα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο εποπτείας, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) πιέζει τις τράπεζες να ενσωματώνουν κλιματικούς (και πλέον και φυσικούς) κινδύνους σε governance, στρατηγική, ενώ από την πλευρά των ασφαλιστικών η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) έχει αναδείξει πώς το underwriting μπορεί να ενσωματώνει μέτρα προσαρμογής σε non-life συμβόλαια, επηρεάζοντας πρακτικά όρους και κάλυψη.
Με τι εργαλεία γίνεται το climate risk assessment;
Η βασική λογική της δομής χωρίζεται σε πέντε άξονες: ορισμός scopes & ορίζοντες χρόνου, χαρτογράφηση κινδύνων, χαρτογράφηση έκθεσης (τοποθεσίες, εφοδιαστική αλυσίδα, πελάτες), εκτίμηση ευαισθησίας & ικανότητας προσαρμογής και, τέλος, ιεράρχηση και σχέδιο μετριασμού του ρίσκου.
Οι περισσότερες ομάδες συνδυάζουν σενάρια μετάβασης, δεδομένα φυσικού κινδύνου, και εσωτερικά δεδομένα (πάγια, αξίες, διακοπές λειτουργίας, ασφαλιστήρια, προμηθευτές).
Ως κρίσιμο εργαλείο αναδεικνύονται το NGFS Scenarios Portal που παρέχει βάσεις δεδομένων για τα σενάρια μετάβασης και φυσικών κινδύνω, με δυνατότητες download. Παράλληλα παραπέμπει και σε σύνολα δεδομένων φυσικών επιπτώσεων (impact datasets) όπως το ISIMIP για πιο αναλυτική θεώρηση των φυσικών επιπτώσεων. Επιπλέον, για τη χαρτογράφηση του πλημμυρικού κινδύνου αξιοποιούνται εργαλεία όπως το Aqueduct Floods του World Resources Institute, το οποίο αποτυπώνει και χαρτογραφεί κινδύνους πλημμύρας από ποτάμια και από τη θάλασσα, τόσο για τις σημερινές συνθήκες όσο και για μελλοντικές προβολές, και μπορεί να υποστηρίξει αναλύσεις κόστους–οφέλους για μέτρα προστασίας (π.χ. αναχώματα). Τέλος, για κλιματικά δεδομένα και προβολές, το Copernicus Climate Data Store (CDS) προσφέρει πρόσβαση σε παρατηρήσεις, αναλύσεις επανεκτίμησης (reanalyses), εποχικές προγνώσεις και κλιματικές προβολές, με ανοιχτή/δωρεάν διάθεση και βασικά εργαλεία ανάλυσης και απλών οπτικοποιήσεων.
Ένας μικρός οδηγός του climate risk assessment που θα γίνει χρήσιμο εργαλείο κάθε επιχειρηματικής οντότητας όσο η προχωράει η κλιματική αλλαγή.