Δύο ανθρώπινες ζωές, μιας γυναίκας στην Άνω Γλυφάδα και ενός λιμενικού στο παράλιο Άστρος, σφράγισαν με τραγικό τρόπο το πέρασμα της σφοδρής κακοκαιρίας από τη χώρα. Τα ακραία φαινόμενα, που επιβεβαίωσαν πλήρως τον Δείκτη Επικινδυνότητας Κατηγορίας 5, άφησαν πίσω τους εικόνες εκτεταμένων καταστροφών και επανέφεραν στο προσκήνιο το ζήτημα της ανθεκτικότητας των μεγάλων αστικών κέντρων.
.
Γιατί όμως τα νότια προάστια βρέθηκαν στο επίκεντρο των πλημμυρών; Οι επιστήμονες του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, αναλύοντας τα δεδομένα, εντοπίζουν τρεις βασικούς παράγοντες: τον ακραίο όγκο βροχής που έπεσε σε ελάχιστο χρόνο, τις ευάλωτες υποδομές και τις πληγές που άφησαν οι πυρκαγιές στον Υμηττό.
Ο Κώστας Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος και διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, περιγράφει το φαινόμενο ως απολύτως σύμφωνο με τις προγνώσεις. Όπως σημειώνει, η κακοκαιρία εκδηλώθηκε σε δύο φάσεις. Η πρώτη, τις πρωινές και προμεσημβρινές ώρες, χαρακτηρίστηκε από ηπιότερα φαινόμενα αλλά σημαντικά ύψη βροχής, τα οποία άρχισαν να δημιουργούν το υπόβαθρο πλημμυρικών συνθηκών.
«Ήδη από την πρώτη φάση είχαμε συσσωρευμένο νερό στο έδαφος και μικρές πλημμύρες. Αυτό προετοίμασε το έδαφος για όσα ακολούθησαν», εξηγεί.
Η δεύτερη φάση αποδείχθηκε καθοριστική. «Ήρθε το πιο έντονο κύμα, με ισχυρή καταιγιδοφόρο δραστηριότητα. Μεγάλα ύψη βροχής σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, δηλαδή η κλασική συνταγή για πλημμύρες. Τα φαινόμενα κράτησαν δύο με τρεις ώρες και έδωσαν εξαιρετικά μεγάλες ποσότητες νερού», αναφέρει.
Τα στοιχεία που κατέγραψαν οι μετεωρολογικοί σταθμοί είναι ενδεικτικά της σφοδρότητας. Σε πολλές περιοχές της Αττικής καταγράφηκαν πάνω από 100 χιλιοστά βροχής, ενώ στον Παπάγο το ύψος έφθασε τα 170 χιλιοστά μέσα σε μία ημέρα. Στην Ανατολική Αττική οι μετρήσεις κινήθηκαν μεταξύ 120 και 130 χιλιοστών. Πρόκειται για περίπου 30% της ετήσιας βροχόπτωσης σε διάστημα λίγων ωρών.
Ο δεύτερος παράγοντας αφορά την αντοχή των υποδομών. Ο κ. Λαγουβάρδος τονίζει ότι μια πόλη όπως η Αθήνα παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη στα ακραία καιρικά γεγονότα. «Σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο, με γνωστά προβλήματα στις υποδομές, το αποτέλεσμα είναι αυτό που είδαμε και δυστυχώς συνοδεύτηκε από απώλεια ανθρώπινης ζωής. Η προειδοποίηση και η προετοιμασία βοήθησαν, αλλά αυτό δείχνει πόσο προβληματική και ευάλωτη είναι η Αθήνα απέναντι σε τέτοιες καταστάσεις», επισημαίνει.
Παράλληλα, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ενόψει της κλιματικής αλλαγής, θυμίζοντας τις πλημμύρες της Θεσσαλίας από τον κυκλώνα Daniel. «Τα έντονα καιρικά φαινόμενα γίνονται ακόμη πιο έντονα. Αυτό σημαίνει πολύ μεγαλύτερες βροχοπτώσεις σε πολύ μικρό χρόνο. Και στα μεγάλα αστικά κέντρα το πρόβλημα γίνεται τεράστιο. Κανείς δεν θέλει να σκεφτεί τι θα συνέβαινε στην Αθήνα αν έπεφταν βροχές σαν αυτές που είδαμε στη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023», σημειώνει.
Ο τρίτος παράγοντας αφορά την ιδιαίτερη περίπτωση της Άνω Γλυφάδας, όπου οι δρόμοι γέμισαν με τόνους φερτών υλικών. Ο Θοδωρής Γιάνναρος, πυρομετεωρολόγος και κύριος ερευνητής στο Εθνικό Αστεροσκοπείο, συνδέει άμεσα τα κατολισθητικά φαινόμενα με τις πυρκαγιές των τελευταίων ετών στον Υμηττό.
«Όταν χάνεται η βλάστηση από έναν μεγάλο ορεινό όγκο, χάνεται και η ικανότητα συγκράτησης του εδάφους. Σε περιπτώσεις καταρρακτώδους βροχής, όπως η χθεσινή, είναι πολύ ευκολότερο να εκδηλωθούν κατολισθήσεις», εξηγεί. Υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι η διατήρηση των καμένων κορμών σε ορισμένες περιοχές λειτουργεί ως φυσικό αντιπλημμυρικό μέτρο. «Το ριζικό σύστημα που παραμένει συγκρατεί το έδαφος και μειώνει τον κίνδυνο μετακίνησης φερτών υλικών», σημειώνει.
Η κακοκαιρία άφησε πίσω της όχι μόνο καταστροφές αλλά και ένα σαφές προειδοποιητικό μήνυμα. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η συνύπαρξη ακραίων βροχοπτώσεων, ευάλωτων υποδομών και καμένων ορεινών όγκων δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα για τα μεγάλα αστικά κέντρα. Σε ένα κλίμα που αλλάζει, η Αθήνα καλείται να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που δεν αφορά πια σπάνια επεισόδια, αλλά μια νέα, πιο επικίνδυνη κανονικότητα.
Mε πληροφορίες από Μeteo, AΠΕ, ERT
Τα ακραία φαινόμενα, που επιβεβαίωσαν πλήρως τον Δείκτη Επικινδυνότητας Κατηγορίας 5, άφησαν πίσω τους εικόνες εκτεταμένων καταστροφών.