Η πόλη που έχει συνδέσει το όνομά της με το design καλείται να επανασχεδιάσει τον εαυτό της. Αντιμέτωπο με ατμοσφαιρική ρύπανση, αιφνίδιες πλημμύρες, ξηρασίες και παρατεταμένους καύσωνες, το Μιλάνο αναζητά λύσεις στην αρχιτεκτονική, στο αστικό πράσινο και στις μετακινήσεις. Όπως καταγράφουν οι New York Times, οι ιδέες υπάρχουν· η εφαρμογή τους εξαρτάται από τις πολιτικές προτεραιότητες και τις επιλογές για τον δημόσιο χώρο.
.
Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος που παραθέτει το δημοσίευμα, το Μιλάνο κατατάσσεται στην 760ή θέση μεταξύ 761 ευρωπαϊκών πόλεων ως προς την ποιότητα του αέρα, μπροστά μόνο από το Σλαβόνσκι Μπροντ της Κροατίας. Παράλληλα, ακραίες καταιγίδες έχουν καταστρέψει χιλιάδες δέντρα, ενώ το περασμένο καλοκαίρι η πόλη βίωσε παρατεταμένους θερμικούς θόλους και ημέρες με θερμοκρασίες περίπου 38°C.
Αρχιτέκτονες και σχεδιαστές προτείνουν μεγαλύτερη παρουσία βλάστησης, διαφορετικά υλικά και μορφές κτιρίων, περισσότερη σκιά και λιγότερη εξάρτηση από το αυτοκίνητο. Η συζήτηση αφορά τόσο τη μείωση των εκπομπών όσο και την προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις που ήδη εκδηλώνονται.
Από το Bosco Verticale στα τρία εκατομμύρια δέντρα
Το Bosco Verticale, οι δύο οικιστικοί πύργοι με δέντρα και θάμνους στα μπαλκόνια τους στην περιοχή Porta Nuova, παραμένει το πιο αναγνωρίσιμο παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Ο αρχιτέκτονας Stefano Boeri το χαρακτηρίζει πολιτικό μανιφέστο, υποστηρίζοντας ότι η φύση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αρχιτεκτονικής.
Το έργο, που ολοκληρώθηκε το 2014, έχει επικριθεί επειδή απευθύνεται σε εύπορους κατοίκους. Ωστόσο, επέτρεψε έρευνα για τα φυτικά είδη, την ανθεκτικότητα και τη συμπεριφορά τους στον άνεμο. Ο Boeri έχει έκτοτε κατασκευάσει αντίστοιχα «κάθετα δάση» σε άλλες 14 πόλεις, ενώ τέσσερα ακόμη βρίσκονται υπό ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένων έργων κοινωνικής κατοικίας στη Μόντσα και στο Αϊντχόφεν.
Σε μεγαλύτερη κλίμακα, το πρόγραμμα Forestami έχει φυτέψει 650.000 δέντρα στην ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή του Μιλάνου, με στόχο τα τρία εκατομμύρια έως το 2030. Η πρωτοβουλία συνδέει δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς από περισσότερους από 100 γύρω δήμους, με χρηματοδότες μεταξύ άλλων την Armani και την Prada. Σκοπός είναι ο περιορισμός της ρύπανσης από άνθρακα και σωματίδια, η μείωση της θερμοκρασίας και η δημιουργία σκιάς. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το πρόγραμμα έλαβε φέτος τη διάκριση World Restoration Flagship του ΟΗΕ.
Η δύσκολη απομάκρυνση από το αυτοκίνητο
Η χρέωση εισόδου στο κέντρο, που εφαρμόστηκε το 2012, έχει μειώσει την κυκλοφορία και τη ρύπανση. Ο ΟΟΣΑ κατέγραψε το 2024 σημαντική πτώση των εκπομπών, οι οποίες, ωστόσο, παραμένουν σε επικίνδυνα επίπεδα. Κλινικές μελέτες που επικαλείται ο δήμος εκτιμούν ότι η κακή ποιότητα του αέρα περιορίζει κατά μέσο όρο το προσδόκιμο ζωής κατά δύο έως τρία χρόνια.
Παρά την προσθήκη δύο νέων γραμμών μετρό στις τρεις προϋπάρχουσες, η κουλτούρα του αυτοκινήτου παραμένει ισχυρή. Η πόλη υστερεί επίσης στην ανάπτυξη ολοκληρωμένου δικτύου προστατευμένων ποδηλατοδρόμων. Ο Boeri ζητά δραστικό περιορισμό των αυτοκινήτων και προοδευτική επιβολή χρεώσεων στη στάθμευση στον δημόσιο χώρο, ώστε θέσεις αυτοκινήτων να μπορούν να μετατραπούν σε χώρους πρασίνου ή παιχνιδιού.
Ο αρχιτέκτονας Ippolito Pestellini Laparelli επισημαίνει ότι η θέση του Μιλάνου στη βιομηχανική κοιλάδα του Πάδου, όπου εγκλωβίζονται ρύποι, καθιστά ακόμη πιο αναγκαία τη μείωση της κυκλοφορίας. Ως θετικό παράδειγμα αναφέρει τον προστατευμένο ποδηλατόδρομο στην Corso Buenos Aires, σημειώνοντας όμως ότι χρειάστηκαν χρόνια για την ολοκλήρωση ενός έργου μήκους περίπου 1,6 χιλιομέτρων.
Κλιματικά καταφύγια και λιγότερο ενεργοβόρα κτίρια
Το Climate City Contract του Μιλάνου περιλαμβάνει 150 έργα με στόχο την κλιματική ουδετερότητα έως το 2030, από καθαρότερη ενέργεια και βιώσιμες μετακινήσεις έως περισσότερο πράσινους και υδατοπερατούς δρόμους. Η αποτελεσματικότητά τους θα εξαρτηθεί από την υλοποίηση.
Ο Pestellini Laparelli επανασχεδιάζει το πολιτιστικό κέντρο Base ως κλιματικό καταφύγιο, με φυτά, σκίαστρα και ανεμιστήρες υδρονέφωσης. Όπως υποστηρίζει, οι μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις, όπως η δενδροφύτευση, πρέπει να συνοδεύονται από λύσεις άμεσης προστασίας από τη ζέστη.
Στην αρχιτεκτονική, ο Mario Cucinella αξιοποιεί στον 23ώροφο Unipol Tower την ελλειπτική μορφή, μια κυρίως αδιαφανή πρόσοψη διπλού κελύφους και ένα αίθριο, για τον περιορισμό των θερμοκρασιακών διακυμάνσεων και της ενεργειακής κατανάλωσης. Παράλληλα, χρησιμοποιεί ανακυκλωμένα υλικά και έχει αναπτύξει τη μέθοδο NeVA για μικρές κατοικίες, με τρισδιάστατη εκτύπωση σύνθετου υλικού από χώμα και σκυρόδεμα με τοπική πέτρα.
Ο Cucinella ζητά επίσης επαναξιοποίηση παραδοσιακών τεχνικών θερμικής άνεσης, αντί διαρκούς αύξησης του κλιματισμού, ο οποίος καταναλώνει ενέργεια και αποβάλλει θερμότητα στο εξωτερικό περιβάλλον. Το δημοσίευμα καταγράφει παράλληλα το επιχείρημα ότι η προσαρμογή υφιστάμενων κτιρίων μπορεί να προκαλεί λιγότερες εκπομπές από την κατασκευή νέων.
Το design απέναντι στις πολιτικές προτεραιότητες
Οι Simone Farresin και Andrea Trimarchi, ιδρυτές του στούντιο FormaFantasma, επεκτείνουν τη συζήτηση στα συστήματα παραγωγής και χρηματοδότησης. Η δουλειά τους εξετάζει το περιβαλλοντικό και ανθρώπινο κόστος παραγωγικών αλυσίδων, ενώ οι ίδιοι ανασχεδιάζουν μεθόδους κατασκευής για ιταλικές εταιρείες design και λειτουργούν ως οικολογικοί σύμβουλοι της Serpentine Gallery στο Λονδίνο.
Κατά την άποψή τους, το Bosco Verticale θα έπρεπε να έχει εξελιχθεί από σύμβολο σε πρότυπο πολεοδομικού σχεδιασμού. Ζητούν σοβαρό διακομματικό σχέδιο για την κλιματική κρίση και επικρίνουν την προτεραιότητα βραχυπρόθεσμων εκλογικών παρεμβάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, το δημοσίευμα αναφέρεται στην ανακοίνωση της Τζόρτζια Μελόνι για δαπάνη 2,6 δισ. δολαρίων με σκοπό την απαλλαγή από τέλη κατοχής οχημάτων το εκλογικό έτος 2027, μέσω πόρων που η κυβέρνηση περιέγραψε ως πλεόνασμα ευρωπαϊκών κονδυλίων ανάκαμψης.
Ο Farresin προτείνει ως σημείο αναφοράς την κινητοποίηση για την Expo του 2015, όταν η πόλη εργάστηκε επί τέσσερα χρόνια για έναν κοινό στόχο, επενδύοντας σε υποδομές, κτίρια και διοργανώσεις. Υποστηρίζει ότι αντίστοιχη συγκέντρωση δυνάμεων θα μπορούσε να κατευθυνθεί σήμερα στην οικολογική ανθεκτικότητα του Μιλάνου.
Πηγή: The New York Times,
Το Climate City Contract του Μιλάνου περιλαμβάνει 150 έργα με στόχο την κλιματική ουδετερότητα έως το 2030, από καθαρότερη ενέργεια και βιώσιμες μετακινήσεις έως περισσότερο πράσινους και υδατοπερατούς δρόμους.