Οι εταιρικές αξίες είναι πάντα σωστές. Ακεραιότητα. Σεβασμός. Υπευθυνότητα. Καινοτομία. Συνεργασία. Εμπιστοσύνη. Αν επισκεφθεί κανείς τις ιστοσελίδες δέκα μεγάλων επιχειρήσεων, δύσκολα θα βρει κάποια αξία με την οποία θα μπορούσε να διαφωνήσει. Και ακόμη δυσκολότερα θα μπορούσε, διαβάζοντας μόνο αυτές τις λέξεις, να καταλάβει ποια εταιρεία είναι ποια.
Σε μια εποχή όπου η αβεβαιότητα είναι το κύριο χαρακτηριστικό των οικονομιών και των κοινωνιών, η εμπιστοσύνη σε θεσμούς δοκιμάζεται και ο κυνισμός συχνά παρουσιάζεται ως ρεαλισμός. Γεωπολιτικές ανατροπές, κλιματικοί κίνδυνοι, τεχνολογική επιτάχυνση, κοινωνικές ανισότητες, δημογραφικές αλλαγές, τεχνητή νοημοσύνη, ενεργειακές πιέσεις και διαρκείς μεταβολές στο κανονιστικό περιβάλλον δημιουργούν ένα επιχειρηματικό τοπίο στο οποίο οι βεβαιότητες έχουν μικρή διάρκεια ζωής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι υπεύθυνες επιχειρήσεις και τα στελέχη τους βρίσκονται αντιμέτωποι με το δίλημμα ανάμεσα στη συνέπεια σε ένα σταθερό πλαίσιο αξιών και την προσαρμογή σε συνθήκες που αλλάζουν διαρκώς. Στην πραγματικότητα, δεν υφίσταται τέτοιο δίλημμα.
Γιατί οι αξίες δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πολυτέλεια για τις καλές εποχές. Ούτε κατάλοιπο ενός πιο αθώου επιχειρηματικού κόσμου. Το εταιρικό σύστημα αξιών είναι ένα πρακτικό πλαίσιο λήψης αποφάσεων όταν οι απαντήσεις δεν είναι προφανείς. Ένας μηχανισμός που μας βοηθά να αποφασίσουμε όχι μόνο τι μπορούμε να κάνουμε, αλλά τι πρέπει να κάνουμε και, κυρίως, με ποιον τρόπο.
Η σύγχρονη διακυβέρνηση δεν νοείται δίχως ακεραιότητα, δίχως διαφάνεια και λογοδοσία, δίχως υπευθυνότητα απέναντι στους συμμετόχους. Το να θεωρηθούν αυτά εμπόδια στην απόδοση και την ανάπτυξη μπορεί να αποδειχθεί ακριβό λάθος. Γιατί βραχυπρόθεσμες αποδόσεις μπορούν να επιτευχθούν με την ανάληψη αντίστοιχου κινδύνου. Η επιχειρηματική αξία που αντέχει στον χρόνο, όμως, προϋποθέτει εμπιστοσύνη.
Και είναι εδώ ακριβώς, όπου οι αξίες συναντούν την επιχειρηματική αξία.
Οι αξίες αποκτούν πραγματικό νόημα όταν δύο απολύτως θεμιτές επιλογές συγκρούονται. Όταν πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στο βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα και στη μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη. Κυρίως, όμως, αποκτούν νόημα όταν η επιλογή φαίνεται δύσκολη.
Η βιωσιμότητα έγινε ίσως πιο δύσκολη —και πιο ενδιαφέρουσα— όταν άρχισε να υποχωρεί η βεβαιότητα ότι το κανονιστικό πλαίσιο θα οδηγεί πάντα προς μία κατεύθυνση. Η κανονιστική κόπωση, οι γεωπολιτικές πιέσεις και η αγωνία για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα έφεραν πολλές επιχειρήσεις μπροστά σε μια πραγματική επιλογή: προσαρμογή στο τρέχον πολιτικό κλίμα ή συνέπεια σε μια στρατηγική μακροπρόθεσμης δημιουργίας αξίας.
Είναι εύκολο να υπερασπίζεσαι τις βιώσιμες επιλογές μέχρι τη στιγμή που επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής. Ο σεβασμός στους εργαζομένους δοκιμάζεται πραγματικά όταν πρέπει να ανακοινώσεις μια δύσκολη αναδιάρθρωση. Και η δέσμευση στη βιωσιμότητα αποκτά άλλο βάρος όταν η απαιτούμενη επένδυση πιέζει την επόμενη χρήση. Το ίδιο και η διαφάνεια, όταν πρέπει να δημοσιοποιήσεις κάτι που θα προτιμούσες να μείνει εκτός συζήτησης.
Εκεί βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία της εταιρικής κουλτούρας. Γι’ αυτό και η συζήτηση για τις αξίες δεν είναι μια «soft» συζήτηση. Είναι βαθιά επιχειρηματική.
Η συνέπεια κάνει μια επιχείρηση περισσότερο προβλέψιμη στις σχέσεις της. Αυτή η προβλεψιμότητα χτίζει εμπιστοσύνη, η οποία με τη σειρά της μειώνει την τριβή στις σχέσεις μιας επιχείρησης με τους ανθρώπους της, τους πελάτες, τους συνεργάτες, τις τοπικές κοινωνίες, τις εποπτικές αρχές και τους επενδυτές της. Η εμπιστοσύνη, άλλωστε, είναι ένα κεφάλαιο που δεν εμφανίζεται στον ισολογισμό μέχρι τη στιγμή που χαθεί. Τότε το κόστος γίνεται απολύτως μετρήσιμο.
Εδώ βρίσκεται και μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις για το ESG και τη βιωσιμότητα σήμερα.
Τα τελευταία χρόνια επενδύσαμε τεράστια ενέργεια στο να δημιουργήσουμε δείκτες, πρότυπα, κανονισμούς, ταξινομίες, ratings και reports. Χρειαζόταν. Η αγορά είχε ανάγκη από μεγαλύτερη διαφάνεια, συγκρισιμότητα και λογοδοσία. Κάπου όμως στην πορεία υπήρξε ο κίνδυνος να μπερδέψουμε το μέσο με τον σκοπό.
Μια επιχείρηση δεν γίνεται περισσότερο υπεύθυνη επειδή δημοσιεύει περισσότερους δείκτες. Ούτε περισσότερο βιώσιμη επειδή έχει καλύτερο sustainability report. Και σίγουρα δεν αποκτά ισχυρότερες αξίες επειδή μπορεί να τις αντιστοιχίσει σε ένα framework.
Ίσως γι’ αυτό η σημαντικότερη λειτουργία των αξιών δεν είναι να μας δίνουν όλες τις απαντήσεις. Είναι να μας βοηθούν να κάνουμε τις σωστές ερωτήσεις.
Ποιον επηρεάζει αυτή η απόφαση; Θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε δημόσια την επιλογή μας χωρίς να αλλάξουμε τις λέξεις; Και, ίσως το δυσκολότερο, θα παίρναμε την ίδια απόφαση αν το αποτέλεσμα δεν φαινόταν στο επόμενο τρίμηνο αλλά σε πέντε χρόνια; Οι απαντήσεις δεν θα είναι πάντα εύκολες. Ούτε ίδιες για κάθε επιχείρηση.
Οι αξίες δεν είναι ένας μηχανισμός που εξαφανίζει τα διλήμματα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να τα αντιμετωπίζουμε.
Και τελικά, η ποιότητα μιας επιχείρησης δεν κρίνεται τόσο από τις αρχές που δηλώνει όταν όλα πηγαίνουν καλά. Κρίνεται από εκείνες που εξακολουθεί να αναγνωρίζει όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Γιατί τότε οι αξίες παύουν να είναι λέξεις. Γίνονται αποφάσεις και δημιουργούν αξία.
Τη σύνδεση της απόφασης με τις αξίες υπηρετεί εδώ και σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα το Ελληνο-Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο, προσεγγίζοντας την εταιρική βιωσιμότητα όχι ως άσκηση συμμόρφωσης, αλλά ως προϋπόθεση υγιούς επιχειρηματικής ανάπτυξης. Η Επιτροπή Εταιρικής Βιωσιμότητας επιδιώκει σταθερά να κρατά τη συζήτηση εκεί όπου πραγματικά έχει σημασία: στη σαφήνεια, στην ισορροπία και στη δημιουργία ουσιαστικής επιχειρηματικής αξίας.
Το 24ο Ετήσιο Συνέδριο Εταιρικής Βιωσιμότητας του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου έρχεται σε μια συγκυρία όπου αυτή η συζήτηση είναι ίσως πιο επίκαιρη από ποτέ.
Με κεντρική θεματική «Οι άνθρωποι επηρεάζουν τις επιχειρήσεις: Εκεί που οι αξίες συναντούν την αξία», θα εξετάσει τον ρόλο των ανθρώπων — ως ηγετών, εργαζομένων, καταναλωτών και πολιτών— στη διαμόρφωση των σύγχρονων επιχειρήσεων. Εμπιστοσύνη, καινοτομία, ανθεκτικότητα, διαφάνεια και λογοδοσία δεν αποτελούν παράλληλες ατζέντες. Είναι διαφορετικές όψεις της ίδιας πρόκλησης: πώς χτίζουμε επιχειρήσεις ικανές όχι απλώς να ανταποκρίνονται στην επόμενη αλλαγή, αλλά να παραμένουν ανταγωνιστικές μέσα από αυτήν.
Στη σημερινή συγκυρία, το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει χώρος για αξίες μέσα στην επιχειρηματικότητα. Το ερώτημα είναι πόση αξία μπορεί να δημιουργήσει μια επιχείρηση χωρίς αυτές.
O Πάκης Παπαδημητρίου είναι Πρόεδρος της Επιτροπής Εταιρικής Βιωσιμότητας, Ελληνο-Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο
