Η πρώτη έρευνα της Πυροσβεστικής για την έκρηξη στο εργοστάσιο της ΒΙΟΛΑΝΤΑ, ολοκληρώθηκε πριν από τρεις μέρες, αποδεικνύοντας διάτρηση σε τρία σημεία της σωλήνωσης προπανίου της επιχείρησης. Κλιμάκιο της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (Δ.Α.Ε.Ε.), παρουσία εισαγγελέα, μεταλλουργών, και ομάδας του Γενικού Χημείου του Κράτους πραγματοποίησαν διήμερη αυτοψία και αναλύσεις στο σημείο της έκρηξης, η οποία στέρηση τη ζωή πέντε εργαζομένων, συλλέγοντας αποτελέσματα τα οποία θα συμπεριληφθούν στη δικογραφία. Η τραγική εξέλιξη στη μπισκοτοβιομηχανία, μας καλεί να επαναπροσεγγίσουμε το φλέγον ζήτημα των απαιτήσεων «Υγείας και Ασφάλειας»(ΥκΑ) στους εργασιακούς χώρους, ιδίως όταν πρόκειται για τον βιομηχανικό τομέα, όπου η επικινδυνότητα πολλαπλασιάζεται.
.
Οι νομοθεσίες ΥκΑ και το… Seveso της Ιταλίας
Κορωνίδα των νομοθεσιών που προστατεύουν την ασφάλεια του εργαζόμενου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν είναι άλλη από την Οδηγία 89/391, η οποία είναι σε ισχύ από το 1989 και μάλιστα είναι εκείνη που εισήγαγε τον όρο «εργασιακό περιβάλλον», ο οποίος οριοθετεί μια σύγχρονη προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη της την τεχνική ασφάλεια καθώς και τη γενική πρόληψη των προβλημάτων υγείας. Η ίδια οδηγία εισάγει ως βασικό στοιχείο την αρχή της εκτίμησης των κινδύνων και καθορίζει τα βασικά της στοιχεία όπως τον εντοπισμό κινδύνων, τη θέσπιση κατάλληλων μέτρων με προτεραιότητα την εξάλειψη των κινδύνων στην πηγή, την σαφή τεκμηρίωση και την περιοδική επανεκτίμηση των κινδύνων στους χώρους εργασίας.
Στην Ελλάδα υπάρχουν αντίστοιχες διατάξεις, εναρμονισμένες στο εθνικό δίκαιο με τον ίδιο σκοπό της πρόληψης ατυχημάτων, και της διαφύλαξης του εργαζόμενου. Βασικό νομοθέτημα είναι ο Κώδικας Νόμων για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (ΚΝΥΑΕ), που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του Ν. 3850/2010 και αποτελεί τη βασική εγχώρια νομοθεσία για την πρόληψη επαγγελματικών κινδύνων. Κατοχυρώνει την αποκλειστική ευθύνη του εργοδότη, περιγράφει τις υποχρεώσεις των εργαζομένων και ορίζει θεσμούς όπως ο τεχνικός ασφαλείας, ο ιατρός εργασίας και οι Επιτροπές Υγείας και Ασφάλειας.
Παράλληλα, αξίζει να ανατρέξουμε και στην οδηγία Seveso, η οποία αποτελεί το βασικό ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τις εγκαταστάσεις που αποθηκεύουν ή διαχειρίζονται μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων ουσιών. Η συγκεκριμένη οδηγία, μάλιστα, πήρε το όνομά της από το σοβαρό βιομηχανικό ατύχημα που σημειώθηκε το 1976 στη Seveso της Ιταλίας. Η πρώτη της μορφή θεσπίστηκε το 1982, αναθεωρήθηκε το 1996 (Seveso II) και αντικαταστάθηκε το 2012 από την ισχύουσα σήμερα Seveso III. Στην Ελλάδα, η εναρμόνιση με τη Seveso III έγινε μέσω της ΚΥΑ 172058/2016, η οποία εφαρμόζεται σε εγκαταστάσεις όπου υπάρχουν επικίνδυνες ουσίες –ως πρώτες ύλες, προϊόντα, παραπροϊόντα ή κατάλοιπα– σε ποσότητες ίσες ή μεγαλύτερες από συγκεκριμένα όρια, ενώ εξαιρούνται δραστηριότητες όπως στρατιωτικές εγκαταστάσεις, μεταλλευτικές εργασίες και υπεράκτιες εξορύξεις, που ρυθμίζονται από ειδικότερα κανονιστικά πλαίσια.
ISO 45001: Η πιστοποίηση-κλειδί για την ασφάλεια στην εργασία
Σε μια αναθεώρηση της Υγείας και Ασφάλειας στην εργασία αναπόφευκτα πρέπει να κάνουμε λόγο και για τις πιστοποιήσεις ISO, οι οποίες αποτελούν μια δυνατή γέφυρα ανάμεσα στην νομοθεσία και την καθημερινή λειτουργία της εκάστοτε επιχείρησης. Όπως γνωρίζουμε, τα διεθνή πρότυπα ISO μπορεί να μην αποτελούν νομοθεσία, παρέχουν ωστόσο ένα δομημένο πλαίσιο διαχείρισης που βοηθά τις επιχειρήσεις να συμμορφώνονται με τις υποχρεωτικές απαιτήσεις της ελληνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να ανατρέξουμε στο ISO 45001, το οποίο αποτελεί πρότυπο για τη διαχείριση της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία και προϋποθέτει την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης των συναφών θεμάτων. Το ISO βασίζεται στην πρόληψη των ατυχημάτων, στην αναγνώριση, αξιολόγηση και αντιμετώπιση των κινδύνων ΥΑΕ και ακολουθεί την αρχή «Σχεδιάζω – Υλοποιώ – Ελέγχω – Βελτιώνω» (Plan–Do–Check–Act), με καθοριστικό ρόλο τη δέσμευση της Ανώτατης Διοίκησης, τη συμμετοχή των εργαζομένων, τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία και τη συνεχή βελτίωση της επίδοσης.
Ωστόσο, πρέπει να σκεφθούμε εδώ πως ακόμη και αν μια εταιρία είναι πιστοποιημένη με ISO παραμένει βασική ανάγκη ο τακτικός επανέλεγχος των εγκαταστάσεων, τόσο από την ίδια την επιχείρηση, όσο και από την πλευρά του κράτους. Σήμερα, βλέπουμε πως είναι επείγον να υπάρξει μια γενική εποπτεία της αγοράς από το ίδιο το κράτος, να γίνονται έλεγχοι απευθείας από κρατικούς φορείς, συμπληρωματικά με τους ανεξάρτητους, ώστε να μπορούμε να μιλάμε για διασφάλιση της Υγείας και Ασφάλειας των εργαζομένων και ένα σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον. Άλλωστε, ο έλεγχος, ακόμα και οι κυρώσεις - όπου αυτό χρειάζεται – είναι αποδεδειγμένο πως αποδίδουν ως προς τη ρύθμιση των παραβάσεων απ΄όπου και αν προέρχονται. Ας αναλογιστούμε, σε επίπεδο ιδιωτών, πόσο μεγάλες αλλαγές είδαμε στους δρόμους και την οδηγική κουλτούρα μετά την επιβολή του νέου αυστηρότερου ΚΟΚ, αλλά και των συνεχών ελέγχων σε όλη την Αττική…
Η ελληνική βιομηχανία σε κινητοποίηση για τον έλεγχο εγκαταστάσεων
Τι έχει να μας διδάξει, λοιπόν, το περιστατικό στη ΒΙΟΛΑΝΤΑ; Ό,τι κάθε παράλειψη, κάθε προχειρότητα σε ένα βιομηχανικό χώρο μπορεί , μακροπρόθεσμα, να αποβεί μοιραία. Με αφορμή αυτό το τραγικό συμβάν ανατρέξαμε στην κείμενη νομοθεσία και τις ISO πιστοποιήσεις, ώστε να καταστεί σαφές το εξής: κανονιστικό πλαίσιο υπάρχει· αυτό που υπολείπεται είναι η κατά γράμμα εφαρμογή του. Ίσως το περιστατικό στη μπισκοτοβιομηχανία σταθεί ως ένα «σκοτεινό» δίδαγμα και για τους υπόλοιπους του κλάδου. Στα θετικά της ιστορίας, οφείλω να καταθέσω πως απ΄όσο μαθαίνω από δημοσιογραφικές πηγές, τις τελευταίες ημέρες μεγάλο μέρος της ελληνικής βιομηχανίας έχει κινητοποιηθεί προς την διενέργεια ελέγχων στις εγκαταστάσεις, για να προλάβει – ακόμα και εκ των υστέρων – μια ακόμα μέλλουσα τραγωδία.
Μια ανάλυση των ευρωπαϊκών και εγχώριων νομοθεσιών σχετικά με την Υγεία και Ασφάλεια στην εργασία. Ποιο είναι το κατάλληλο ISO και ποιες είναι οι προτάσεις πολιτικής για την αποφυγή άλλων δυστυχημάτων;